همشهری آنلاین - گروه سیاسی: محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت ایران و درآمدهای دولت را تحت فشار قرار داده؛ با این حال، تهران همچنان از تغییر موضع خودداری میکند.
واشنگتنپست در ادامه مهمترین بخشهای گزارشی درباره وضعیت ادامه محاصره اقتصادی آمریکا علیه ایران نوشت:
در داخل ایران، مردم از کمبودهای جدید در زمینه بنزین و برق در کنار تورم مزمنی خبر میدهند که ماههاست بالای ۸۰ درصد باقی مانده است. همزمان، ارزش ریال در این ماه به پایینترین سطح تاریخی خود سقوط کرده و نرخ آن به بیش از ۲.۳ میلیون ریال در برابر هر دلار رسیده است. با این حال، تا اینجا نشانه چندانی وجود ندارد که فشار مالی توانسته باشد به اندازهای بر رهبران ایران اثر بگذارد که آنها را به بازگشت به مذاکرات و پایان جنگ وادار کند.
تهران همچنان بر موضع خود درباره تنگه هرمز پافشاری میکند؛ موضعی که به گفته این گزارش، در شکست مذاکرات برنامهریزیشده در عمان در هفته گذشته نقش داشت. نیروهای ایرانی نیز همچنان به کشتیهایی حمله میکنند که با نادیده گرفتن هشدار تهران از مسیر مورد حمایت آمریکا در تنگه عبور میکنند.
پس از آنکه دولت ترامپ نتوانست از طریق اقدامات نظامی به پیروزی قاطع دست پیدا کند، دولت آمریکا در ماه آگوست کارزار فشار اقتصادی علیه ایران را آغاز کرد و موج جدیدی از تحریمها را با عنوان «عملیات مطرود اقتصادی» به اجرا گذاشت. با این حال، تحلیلگران میگویند افزایش اخیر فشار اقتصادی بر ایران ظاهرا بیش از آنکه به تحریمهای جدید مربوط باشد، نتیجه محاصرهای است که آمریکا در ماه ژوئیه دوباره برقرار کرد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، وعده داده است با تحریمهای جدید علیه شرکای تجاری ایران، «تمامی شریانهای اقتصادی» متصلکننده ایران به نظام مالی جهانی را قطع کند. تاکنون اقداماتی علیه نهادهایی در امارات متحده عربی، ترکیه و روسیه اعلام شده است.
اما اسفندیار بتمنقلیج، مدیرعامل بنیاد بورس و بازار، یک موسسه مستقر در لندن که اقتصاد ایران را دنبال میکند، میگوید رهبران ایران پس از دههها مقابله با تحریمهای آمریکا، تغییرات ساختاری در اقتصاد کشور ایجاد کردهاند تا خود را در برابر فشارهای اقتصادی خارجی مقاوم کنند.
او میگوید: «مقامهای ایرانی میدانند اقتصاد کشور ضربات سنگینی میخورد، اما مانند بوکسوری فکر میکنند که از حریف خود ضعیفتر است و تلاش دارد او را در ۱۲ راند خسته کند. آنها ممکن است ضربات سنگینی به بدنشان وارد شود، اما روی پا میمانند، منتظر فرصت میشوند و ضربه متقابل میزنند.»
کاهش درآمد نفتی
ایران تحت تاثیر محاصره، ماهانه میلیاردها دلار از درآمدهای دولتی خود را از دست میدهد. در مراحل ابتدایی جنگ، ایران همچنان روزانه میلیونها بشکه نفت صادر میکرد، اما به گفته شرکت دادههای دریایی کپلر، اکنون تنها امکان صادرات حدود ۲۵۰ هزار بشکه نفت از طریق جاده و راهآهن را دارد.
ایران برای کسب درآمد از منابع دیگر، این ماه از برنامه خود برای کاهش یارانه بنزین وارداتی خبر داد؛ اقدامی که قیمت برخی انواع سوخت را برای مصرفکنندگان ۲ برابر کرد. این اعلامیه باعث هجوم مردم به جایگاههای سوخت شد و آنها پیش از افزایش قیمت برای پر کردن باک خودروهای خود صف کشیدند.
وزارت امور خارجه ایران اقدامات آمریکا را «تروریسم اقتصادی» خوانده و وعده داده است در برابر این فشارها عقبنشینی نکند. در مقابل، ایران همچنان به کشتیها در تنگه هرمز حمله کرده و نیروهای متحد آن، یعنی حوثیها در یمن، حملات خود علیه عربستان سعودی را تشدید کردهاند و در اطراف یک آبراه مهم دیگر، یعنی تنگه بابالمندب، پیشروی کردهاند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، آخر هفته در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر واشنگتن میخواهد از باتلاقی که برای خود ایجاد کرده خارج شود و از گرفتار شدن بیشتر در آن جلوگیری کند، چارهای جز پذیرش حقوق و شرایط ایران ندارد.»
مقامهای ایرانی گفتهاند از بازگشت به تفاهمنامهای که ترامپ و همتای ایرانی او در ماه ژوئن امضا کردند، حمایت میکنند. مقامهای ایرانی این توافق را به گونهای تفسیر میکنند که حاکمیت تهران بر تنگه را به رسمیت میشناسد.
کاهش ذخایر نفتی
ایران با فروش نفتی که پیشتر صادر کرده بود، توانسته است بخشی از درآمدهای دولتی خود را حفظ کند. بر اساس برآوردهایی که تحلیلگران نفتی گردآوری کردهاند، ایران از اواسط ژوئن تا اواسط ژوئیه، زمانی که چارچوب صلح ۶۰ روزه برقرار بود، بیش از ۶۰ میلیون بشکه نفت را با سرعت از بنادر خود خارج کرد.
از آن زمان، این ذخیره به حدود ۳۰ میلیون بشکه کاهش یافته است؛ نفتی که عمدتا در مخازن شناور نگهداری میشود و ایران آن را با سرعت حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز به فروش میرساند. این برآورد را ملکی دنبال کرده است.
گریگوری برو، تحلیلگر ایران در گروه اوراسیا، یک موسسه مشاوره ریسک سیاسی، میگوید بدون درآمدهای نفتی، توان ایران برای پرداخت هزینه واردات و تامین مالی فعالیتهای دولت، از جمله پرداخت حقوق نیروهای امنیتی، به تدریج کاهش مییابد.
او میگوید: «ایران در مسیر برخورد با بحران ارزی قرار دارد» و کاهش درآمد نفتی «میتواند یک بحران بسیار بزرگ، نوعی بحران کلاسیک تراز پرداختها، ایجاد کند.» با این حال، به گفته او، وقوع چنین بحرانی قطعی نیست.
پس از آنکه ترامپ در سال ۲۰۱۹ از توافق هستهای دولت اوباما خارج شد و تحریمهایی را در چارچوب کارزار «فشار حداکثری» اعمال کرد، صادرات نفت ایران تقریبا به صفر رسید. در آن زمان نیز تحلیلگران درباره نزدیک شدن اقتصاد ایران به یک بحران اقتصادی در سال ۲۰۲۰ پیشبینیهای مشابهی مطرح کردند. با این حال، اقتصاد ایران پس از یک دوره انقباض قابل توجه، دوباره بهبود یافت و تا سال ۲۰۲۳ رشد اقتصادی را از سر گرفت.
برو میگوید: «این نظام و این دولت در گذشته خود را با چنین بحرانهای اقتصادی سازگار کردهاند.»