به گزارش همشهری آنلاین، در جریان یکی از نشستهای بینالمللی بریکس، آنچه قرار بود گفتگویی درباره مسائل محیط زیستی باشد، تحتتأثیر مواضع نماینده امارات درباره ایران قرار گرفت و به یک مجادله دیپلماتیک میان دو هیأت تبدیل شد؛ مجادلهای که در ادامه با پاسخ صریح نماینده ایران همراه شد.
آرمان خورسند رئیس مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای سازمان حفاظت محیط زیست در گفتگویی به سؤالانت درباره جزئیات این اتفاق و علت تند شدن مواضع دو طرف توضیح داده است.
اخیرا در یکی از مجامع بینالمللی، در جریان سخنرانی نمایندگان برخی کشورهای منطقه از جمله امارات، بحث و موضعگیریهایی درباره ایران مطرح شد و شما نیز واکنش نشان دادید. اصل ماجرا چه بود و آیا موضعگیری شما صرفا جنبه زیستمحیطی داشت یا ابعاد سیاسی و امنیتی نیز پیدا کرده بود؟
زمانی که ما برای حضور در این اجلاس وارد هند شدیم، از طریق سفارت جمهوری اسلامی ایران و با تشکر ویژه از دوستانمان در سفارت که حضور بسیار خوبی کنار ما داشتند، در جریان قرار گرفتیم که در چند جلسه قبلی، از جلسه وزرای خارجه، این بحث از سوی اماراتیها مطرح شده بود که ایران به آنها آسیب زده است. البته این موضوع برای اولین بار در همان جلسه اخیر مطرح نشده بود و اماراتیها در جلسات قبلی نیز به آن اشاره کرده بودند.
ما وارد جلسه وزرا شدیم و کشورها بهترتیب سخنرانی کردند. ترتیب سخنرانی بر اساس رتبه رئیس هیأت و سپس حروف الفبا بود. هند بهعنوان میزبان، بعد اندونزی، سپس ایران و بعد امارات و پس از آن سایر کشورها سخنرانی کردند. ما در سطح وزیر در این اجلاس شرکت کرده بودیم.
در سخنرانی خودمان هیچ صحبتی درباره کشورهای همسایه نداشتیم. روایت جنگ، تجاوز ایالات متحده و آسیبهایی که به کشور ما وارد شده بود، بخش بزرگی از سخنرانی ما بود. طبیعی است که بعد از جنگ، در مجامع بینالمللی، بخش مهمی از صحبتهای ما متمرکز بر جنگ و تبعات آن باشد.
اما وزیر امارات در سخنرانی خود دوباره همان بحث را درباره کشور ما مطرح کرد؛ از حمله به کشورشان و آسیبهایی که بهادعای آنها از سوی ایران وارد شده بود، صحبت کرد.
ما با همکاری دوستانمان در وزارت امور خارجه، بهویژه دوست بسیار خوبم آقای رضوانی رئیس اداره محیط زیست وزارت امور خارجه که در اجلاس حضور داشتند، پاسخی تهیه کردیم. این بخش در واقع پاسخ دیپلماتیک ما به سخنرانی اماراتیها بود.
اتفاقاً سخنرانی اول اماراتیها در چارچوب دیپلماتیکتری انجام شد و ما هم یک پاسخ کاملاً دیپلماتیک و رسمی تهیه کردیم و من از روی متن آن را قرائت کردم. قاعده در جلسات بینالمللی این است که وقتی یک کشور از کشور دیگری نام میبرد، کشور مقابل حق پاسخ دارد و پاسخ خودش را ارائه میکند و در همان نقطه باید بحث تمام شود.
متأسفانه رئیس جلسه در آن لحظه دوباره بهسمت هیأت اماراتی برگشت و از آنها خواست مجدداً صحبت کنند.
اماراتیها سخنرانی دوم خودشان را هم از روی یک متن خواندند که تندتر بود. کاملاً مشخص بود که این متن از قبل آماده شده است، یعنی بهنظر میرسید با برنامهریزی و با اطلاع از اینکه ایران به سخنرانی اول پاسخ خواهد داد، برای مرحله دوم نیز متن جداگانهای آماده کرده بودند.
محور اصلی پاسخ شما به سخنان دوم نماینده امارات چه بود؟
اگر کل متن رفتوبرگشت میان ما و آنها را ببینید، برخی از ادعاهایی که مطرح شد واقعاً عجیب بود. چند بار تکرار کردند «ما یک مدل بسیار پیشرفته هستیم و مدل تعامل ما با دنیاست و اینکه دیگران از رشد و پیشرفت ما خوششان نمیآید».
این حرفها بهنظرم یکی از شنیعترین شکلهای وقاحت بود. در ایام جنگ موضوع کاملاً روشن بود و حتی برای اینکه متوجه شویم چهاتفاقی در حال رخدادن است، کافی بود همین کانالهای خبری را بررسی کنیم.
هواپیمای سوخترسان آمریکایی از ابوظبی بلند میشد، در ابوظبی مینشست و هواپیماهای عملیاتی آمریکا که ما اینجا مورد اصابت قرار دادیم، در شرایطی که عملیات انجام میدادند، از ظرفیتهای منطقهای استفاده میکردند. بعد شما (امارات) میآیید میگویید ما طرف این درگیری نبودیم و ایران بیخود و بیجهت ما را زده است؟! این بخش واقعاً قابل قبول نیست.
استدلال شما این بود که میزبانی از نیروها و امکانات نظامی آمریکا، کشورهای میزبان را از مسئولیت تبعات جنگی آن اقدامات مبرّا نمیکند؟
دقیقاً. بحث ما این بود؛ شما از متجاوز میزبانی کردهاید، متجاوز در خاک شماست، در آب، هوا و قلمرو شماست و از امکانات کشور شما برای آسیب زدن به کشور ما استفاده میکند. شما وقتی میزبان یک مجموعه متجاوز هستید، نمیتوانید از تبعات آن کنار بکشید و بگویید من هیچ ارتباطی با این درگیری نداشتم.
یک زمانی کشوری میآید و بهصراحت اعلام میکند که «من زورم به ایالات متحده نمیرسد؛ آنها آمدهاند و عملاً اینجا را در اختیار گرفتهاند و من نمیتوانم کاری انجام دهم». این یک بحث متفاوت است، اما شما نمیتوانید اجازه دهید هواپیماهای آمریکایی از پایگاههای شما بلند شوند، عملیات انجام دهند، کشور ما را بمباران کنند، برگردند و در همانجا فرود بیایند و بعد بگویید من طرف این درگیری نبودم.
این منطقی نیست. اصلاً موضوع استفاده آمریکا از امکانات این کشورها مسئلهای مخفی نبود، لازم نیست کسی عملیات اطلاعاتی پیچیدهای انجام دهد تا بفهمد هواپیمای سوخترسان آمریکایی با سیگنال روشن از کجا بلند شده و کجا فرود آمده است.
هواپیمای سوخترسان در ایام جنگ برای چهکاری از ابوظبی بلند میشود؟ برای اینکه به جنگندهای که دارد وارد کشور ما میشود و کشور ما را بمباران میکند، سوخت برساند. هواپیمای نظامی میآید، عملیات انجام میدهد و برمیگردد. بعد نمیتوان گفت «ما طرف درگیری نبودیم». این ادعا قابل پذیرش نیست.
آیا منظور شما این است که کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی باید میان همکاری نظامی با آمریکا و تبعات آن برای کشورهای منطقه، از جمله ایران، یکی را انتخاب کنند؟
مسأله همین است، با کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس از جمله امارات، عمان، قطر، بحرین و کویت همگی کنار یکدیگر زندگی کردهایم و با آنها مناسبات داشتهایم. ایران هیچوقت متعرض حاکمیت این کشورها نبوده و اتفاقاً در مقاطع مختلف به آنها کمک کرده است، برای مثال، قطریها بدون کمک ایران در ماجرای محاصره کشورهای همسایهشان آیا میتوانستند آن شرایط را تحمل کنند؟
در موارد دیگر هم همینطور بوده است، کویتیها روزی که عراق به آنها حمله کرد، کجا پناه آوردند؟ بخش قابلتوجهی از آنها به ایران آمدند.
من نمیخواهم وارد همه جزئیات این موضوعات شوم، اما مناسبات تاریخی ما با کشورهای منطقه روشن است. حالا اینکه شما از متجاوز به کشور ما، از کسانی که به مردم و غیرنظامیان ما آسیب زدهاند، میزبانی کنید و بخشی از امکانات خودتان را در اختیار کمپین نظامی دشمن قرار دهید و بعد بگویید هیچ ارتباطی با این درگیری نداریم، قابلقبول نیست.
پیام روشنی که ما در آنجا دادیم این بود؛ هرکس بذر دشمنی بکارد، میوه تلخ آن را هم خواهد چید. هرکس میزبان تجاوز به کشور ما باشد، باید عواقب آن را نیز بپذیرد. ما در این مورد با هیچکس تعارف نداریم؛ با هیچ موجودیتی در این جهان تعارف نداریم. این سرزمین مقدس و این مردم بزرگ هستند و وظیفه دفاع از آنها بهعهده حاکمیت جمهوری اسلامی ایران است.
در این وظیفه نمیشود شما شریک متجاوز باشید، میزبان او باشید و بعد وقتی ما پایگاه او را هدف قرار میدهیم، نیروهایش را در هتلهای خودتان پنهان کنید و انتظار داشته باشید هیچ اتفاقی برای شما نیفتد، چنین چیزی ممکن نیست. این را بهروشنی به دوستان اماراتیمان گفتیم و الآن هم میگوییم.
آمریکاییها از این منطقه خواهند رفت؛ آمریکاییها متعلق به اینجا نیستند، شما میمانید و ما هم میمانیم. در نهایت همکاری با ایران که همیشه به شما احترام گزارده و با زبان احترام با شما صحبت کرده بسیار بهتر از همکاری با کسی است که بعد از تمام خدماتی که به او ارائه میکنید، شما را با سخیفترین عبارات تحقیر میکند.
اگر چیزی از غیرت عربی و اسلامی برای شما باقی مانده باشد، بهنظرم انتخاب میان این دو گزینه چندان دشوار نیست.
با توجه به اینکه این اختلاف در یک اجلاس محیطزیستی مطرح شد، آیا واکنش شما را باید یک موضعگیری سیاسی دانست یا همچنان در چارچوب مأموریت محیطزیستی سازمان تعریف میشد؟
این بحث فقط در آن جلسه نبود. ما وارد بحث و جدل با یک کشور یا یک مجموعه خاص نشدیم. در تمام مجامعی که بعد از جنگ در آنها حضور داشتیم درباره مسئولیت متجاوز، عواقب محیطزیستی این جنایات و همچنین پاسخ ایران به متجاوز و همکاران متجاوز صحبت کردیم.
این موضوع برای ما صرفاً سیاسی نیست. تبعات زیستمحیطی مشخصی برای کشور ما و بهخصوص برای خلیج فارس داشته است. وقتی درباره حملات و جنگ صحبت میکنیم، باید توجه داشته باشیم که آثار آن فقط روی خاک یک کشور باقی نمیماند.
خلیج فارس یک پهنه بسته و بسیار حساس است و هر اتفاقی که در آن رخ دهد، میتواند آثار محیطزیستی گستردهای برای همه کشورهای منطقه داشته باشد. بنابراین وقتی ما درباره مسئولیت کشورهای میزبان صحبت میکنیم، بخشی از این بحث مستقیماً به مسئولیت آنها در قبال محیط زیست منطقه نیز مربوط میشود.
ما در همه این مجامع تلاش کردهایم این مسأله را با مستندات و از منظر مسئولیت محیطزیستی مطرح کنیم و بگوییم تجاوز نظامی و میزبانی از متجاوز فقط یک مسأله سیاسی و امنیتی نیست و تبعات محیطزیستی آن نیز باید مورد توجه قرار گیرد.