همشهری آنلاین- فاطمه عباسی: اما برای بیش از یک دهه، این بنای باشکوه، تنها نماینده هنر معماری مساجد ایران در فهرست میراث جهانی بود؛ افتخاری که در برابر گنجینه عظیم و پراکنده مساجد تاریخی کشور، روایتی ناقص بهنظر میرسید.
اکنون، آن انزوای طولانی در آستانه شکسته شدن است. پروندهای مهم با عنوان «مساجد ایرانی» که شامل ۱۷ بنای شاخص تاریخی از بین ۳۶ مسجد منتخب در ایران است، بهطور رسمی در «فهرست موقت» یونسکو قرار گرفته؛ این فهرست، نخستین و جدیترین ایستگاه در مسیر ثبت دائمی و جهانی شدن است. این مجموعه، یک انتخاب هوشمندانه و دقیق است که نهتنها چند بنای زیبا، بلکه یک داستان کامل را روایت میکند: داستان تکامل هنر، ایمان و فناوری در معماری ایرانی، از قرون اولیه اسلام تا دوران معاصر.
به بهانه روز جهانی مساجد، در گزارش تصویری پیشرو به سراغ تعدادی از مهمترین و شاخصترین بناهای این فهرست ۱۷تایی رفتهایم تا ببینیم چگونه نبوغ ایرانی، مفاهیم اسلامی را با هنر و خلاقیت در هم آمیخت و آثاری جاودان خلق کرد؛ بناهایی که حالا بیش از هر زمان دیگری به شنیده شدن صدایشان در جهان نزدیک شدهاند.
مسجد جامع فهرج، یزد
یکی از کهنترین مساجد ایران و سندی زنده از تکامل معماری. اینجا همانجایی است که سادگی سقفهای چوبی، جای خود را به شکوه و استحکام طاقهای آجری سپرد و راه را برای آیندگان گشود.
مسجد تاریخانه، دامغان
طنین باشکوه کاخهای ساسانی در کالبد یک مسجد. ستونهای عظیم و قدرتمندش، یادآور دورانی است که معماری ایرانی، استحکام جرزهای آجری را به جای ستونهای پیشین برای عبادتگاهها برگزید.
مسجد جامع نیریز، فارس
این مسجد را میتوان زادگاه «ایوان» در معماری مساجد ایرانی دانست؛ همان فضای باشکوهی که با ورودش به اینجا، بعدها تبدیل به امضای بیبدیل مساجد در سراسر ایرانزمین شد.
مسجد جامع زواره، اصفهان
نقطه تولد یکی از اصیلترین سبکهای معماری ایرانی. این نخستین مسجد در تاریخ است که از روز اول، با نقشه بینقص و متقارن «چهار ایوانی» طراحی و بهطور کامل ساخته شد.
مسجد جامع یزد
قامت بلندترین منارههای ایران که گویی آسمان را در آغوش کشیدهاند، از اینجا سر برآورده است. سردر رفیع و کاشیکاریهای خیرهکنندهاش، آن را به نماد بیرقیب معماری یزد بدل کرده است.
مسجد شیخ لطفالله، اصفهان
گنبدی به رنگ نخودی که چون گوهری در میدان نقش جهان میدرخشد. مسجدی خصوصی برای دربار صفوی، بدون مناره و صحن که رقص نور در شبستان آن اوج هنر و عرفان ایرانی است.
مسجد و مدرسه آقا بزرگ، کاشان
شاهکار معماری دوره قاجار که مسجد و مدرسه را در آغوش هم جای داده است. حیاط گود ۲طبقهاش، همچون باغی پنهان در دل کویر، فضایی دلباز و استثنایی خلق کرده است.
مسجد و مدرسه سپهسالار (شهید مطهری) تهران
نگینی از معماری باشکوه قاجاری در قلب تهران امروز. این مسجد، پلی است هنرمندانه میان سنتهای اصیل معماری ایرانی و الگوهای نوین پایتختی که در آن دوران، در حال مدرن شدن بود.