همشهری - پریسا نوری: تهران در فصل تازهای از شهرسازی است؛ فصلی که قرار است توسعه پایتخت را از ساختوسازهای صرف فراتر ببرد و حملونقل عمومی، ایمنی زیرسطحی و کیفیت زندگی شهروندان را به محور برنامههای شهری تبدیل کند. نصرالله آبادیان، معاون شهرسازی و معماری شهردار تهران، در نشستی صمیمانه با خبرنگاران از جزئیات برنامههایی گفت که میتواند چهره زیرساختی و خدماتی پایتخت را تغییر دهد.
آغاز بازنگری طرح جامع تهران
در راستای بازنگری طرح جامع تهران، تعاملات میان شهرداری و وزارت راه و شهرسازی بهعنوان متولی اصلی این طرح، افزایش یافته است. تاکنون ۴ جلسه «شورای تخصصی بازنگری طرح جامع» برگزار شده و گامهای اجرایی شامل انتخاب مشاور و تدوین شرح خدمات در دستور کار قرار دارد. یکی از رویکردهای کلیدی در این دوره، انجام «آسیبشناسی دقیق» بر پایه تجربههای گذشته است. با توجه به فاصله ۵ ساله میان تصویب طرح جامع(۱۳۸۶) و طرح تفصیلی(۱۳۹۳) که منجر به کندی اجرای برخی احکام شد، تلاش میشود با مشارکت تمام دستگاههای مرتبط، نقاط ضعف و قوت پیشین تحلیل و طرحی کارآمدتر تدوین شود.
بازطراحی بازارهای میوه و ترهبار
بازطراحی ۳۱۵ بازار و میدان میوه و ترهبار تهران با هدف ارتقای کیفیت معماری و سطح خدمات در دستور کار قرار گرفته است. این طرح ابتدا بهصورت پایلوت در منطقه۲ اجرا میشود و پس از ارزیابی، میتواند به الگویی برای سایر بازارهای موجود و مجموعههای جدید تبدیل شود. تصمیمات حوزه شهرسازی، ماهیتی بیننسلی دارد و اقداماتی که امروز انجام میشود، میتواند بر نسلهای آینده اثرگذار باشد.
چشمانداز شبکه مترو
تهران امروز ۷ خط مترو، ۳۱۸ کیلومتر تونل و ۱۶۴ ایستگاه دارد و از نظر طول شبکه مترو در رتبه شانزدهم شهرهای جهان قرار دارد. با اجرای خطوط ۸، ۹، ۱۰ و ۱۱ شبکه متروی تهران درنهایت به ۵۱۲ کیلومتر و ۲۹۸ ایستگاه خواهد رسید. ساخت هر کیلومتر مترو حدود ۵۵ تا ۶۰میلیون یورو هزینه دارد و به همین دلیل توسعه این شبکه باید همراه با برنامهریزی دقیق و استفاده حداکثری از ظرفیتهای موجود باشد. در همین راستا، سند راهبردی و سیاستهای پیرامون ۲۹۸ ایستگاه متروی تهران در ۲۹ تیرماه ۱۴۰۵در کمیسیون ماده۵ به تصویب رسید و همه اعضای کمیسیون آن را امضا کردند. هدف این است که براساس این سند، ضوابط و طراحیهای شهری در محدودههای۴۰۰ و ۸۰۰ متری ایستگاههای مترو تدوین شود و موضوعاتی مانند کاربریها، دسترسی، فضای سبز، نورپردازی و سایر مؤلفههای شهری بهصورت یکپارچه مورد توجه قرار گیرد. یکی از نواقص نظام برنامهریزی شهری در کشور، تمرکز بر طرح جامع و طرح تفصیلی و کمتوجهی به طراحیهای موضعی و موضوعی است که تلاش بر این است تا این خلأ در تهران برطرف شود و از اسناد راهبردی به طراحی دقیق در مقیاس محلی برسیم.
توسعه حملونقل ریلی تهران و البرز
با همکاری وزارت راه و شهرسازی، راهآهن جمهوری اسلامی ایران و شهرداری تهران، کنسرسیومی از مشاوران برای تدوین سند راهبردی حملونقل ریلی مجموعه شهری تهران و البرز تشکیل شده و مطالعات آن در مرحله نهایی قرار دارد و شهریورماه از این سند رونمایی خواهد شد. روزانه حدود ۲۲میلیون سفر در تهران انجام میشود؛ درحالیکه در شهرهای هممقیاس جهان حدود ۳۰درصد سفرها از طریق سیستمهای ریلی جذب میشود. در تهران سهم قابل جذب سفر توسط حملونقل ریلی حدود ۱۶درصد است و باید برای افزایش این سهم برنامهریزی کرد. در مطالعات انجامشده درباره ۱۰شهر جهان، حدود ۶۰درصد جریان سفر به شهر مادر از طریق ریل انجام میشود؛ درحالیکه این رقم در تهران کمتر از یک درصد است و یکی از دلایل ترافیک سنگین در ورودیها و خروجیهای تهران نیز استفاده ناکافی از ظرفیت حملونقل ریلی و فشار بر شریانهای جادهای است. امروز اراده دولت و شهرداری برای حل این مسئله وجود دارد و تحقق آن نیازمند وفاق و همکاری همه دستگاههای مرتبط است تا منابع بهصورت هدفمند در بخشهایی هزینه شود که بیشترین اثربخشی را دارند.
سند راهبردی فضای زیرسطحی
تصمیمات حوزه شهرسازی ماهیتی بیننسلی داردو اقدامات انجامشده میتواند بر نسلهای آینده اثرگذار باشد؛ بنابراین تدوین اسناد راهبردی و ضوابط این حوزه باید با دقت و براساس چارچوبهای مشخص انجام شود. در کشور برای فضای زیرسطحی شهرها، سند راهنما و مرجع مصوبی وجود نداشت. سند راهبردی فضای زیرسطحی تهران در کمیسیون ماده۵ تصویب شد و پس از آن در مراجع فنی وزارت راه و شهرسازی نیز به تصویب رسید. این سند با همکاری وزارت راه و شهرسازی، شورای اسلامی شهر تهران و بخشهای مختلف شهرداری تهیه شده است. تهران آینده نباید از مترو صرفاً برای حملونقل استفاده کند، بلکه باید از فضاهای مکمل و مرتبط با مترو برای ارائه خدمات مختلف بهره ببرد. برای تبدیل تهران به شهری با قابلیت رقابت در سطح بینالمللی، نیازمند ایجاد خدمات و زیرساختهایی در مقیاس جهانی هستیم و اسناد جدید، چارچوب لازم را برای توسعه این ظرفیتها فراهم میکنند. این سند قرار است در مقیاسهای مختلف از محله و شهر تا مقیاس فرامنطقهای، چارچوب استفاده از فضاهای زیرسطحی را مشخص کند.
لزوم ساخت پناهگاه در ساختمانهای عمومی
مرکز تحقیقات ساختمان در حال تدوین آییننامهای است تا امکان استفاده از فضاهای امن و پناهگاهی در ساختمانها فراهم شود. ساختمانهای عمومی در آینده ملزم به رعایت این ضوابط خواهند بود و در حال حاضر نیز تمام پروندههایی که در کمیسیون ماده۵ مطرح میشوند، ملزم به داشتن و رعایت پیوستهای پدافند غیرعامل هستند. پناهگاهها الزاماً یک کارکرد ثابت نخواهند داشت؛ این فضاها میتوانند چندمنظوره باشند و در شرایط عادی نیز برای خدمات شهری یا رفع بخشی از نیازهای محلهها، ازجمله استفاده بهعنوان پارکینگ در محدودههایی که با کمبود فضای پارک مواجه هستند، مورد استفاده قرار گیرند. همچنین در حوزه ساختمان، موضوع کاهش مصرف انرژی شامل آب، برق و گاز در حال پیگیری است و مجموعه مقررات آن تا پایان نیمه نخست سال۱۴۰۵ در پروندههای ساختمانی اعمال خواهد شد. در تبصره بودجه سال ۱۴۰۴نیز تکالیفی برای توسعه فضاهای زیرسطحی پیشبینی شده است.