با این حال، رابطه نفت و دلار همیشه یک رابطه معکوس و ثابت نیست. ساختار اقتصاد آمریکا، سیاستهای فدرال رزرو، وضعیت عرضه و تقاضای نفت و حتی بحرانهای ژئوپلیتیکی میتوانند این ارتباط را تغییر دهند. برای سرمایهگذاران، شناخت این عوامل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تغییرات نفت و دلار میتواند به بازارهای سهام، ارز، کالاها و حتی داراییهای دیجیتال منتقل شود.
چرا قیمت نفت و دلار معمولاً رابطه معکوس دارند؟
به گزارش نرخ نیوز مهمترین دلیل شکلگیری رابطه معکوس میان قیمت نفت و دلار، نحوه قیمتگذاری نفت در بازارهای جهانی است. نفت خام عمدتاً بر مبنای دلار معامله میشود؛ بنابراین زمانی که ارزش دلار در برابر سایر ارزها افزایش پیدا میکند، خرید نفت برای کشورهایی که درآمد خود را به ارزهای دیگر دریافت میکنند، گرانتر میشود.
در چنین شرایطی، اگر سایر عوامل ثابت بمانند، افزایش ارزش دلار میتواند تقاضای جهانی نفت را تحت فشار قرار دهد و قیمت آن را کاهش دهد. برعکس، تضعیف دلار هزینه خرید نفت را برای مصرفکنندگان خارجی کاهش میدهد و میتواند از افزایش تقاضا و قیمت نفت حمایت کند.
البته این رابطه را نباید به شکل یک قانون قطعی در نظر گرفت. عرضه نفت، تصمیمات اوپک، میزان مصرف جهانی، وضعیت اقتصاد چین و آمریکا و تحولات ژئوپلیتیکی میتوانند در مقاطع مختلف اثر دلار بر نفت را تحتالشعاع قرار دهند. بررسیهای منتشر شده در مقالات اقتصادی نیز نشان میدهد که شاخص دلار آمریکا (DXY) یکی از متغیرهای مهم در تحلیل بازار انرژی است، اما تنها عامل تعیینکننده قیمت نفت نیست.
پترودلار چگونه جایگاه دلار را در اقتصاد جهانی تقویت کرد؟
برای درک رابطه نفت و دلار، باید به نقش سیستم پترودلار توجه کرد. پس از فروپاشی نظام برتون وودز در دهه ۱۹۷۰، روابط مالی و تجاری آمریکا با کشورهای بزرگ صادرکننده نفت، بهویژه عربستان سعودی، به شکلگیری ساختاری کمک کرد که در آن دلار نقش بسیار پررنگی در تجارت جهانی نفت پیدا کرد.
کشورهای صادرکننده نفت درآمدهای دلاری قابلتوجهی به دست میآوردند و بخشی از این منابع نیز در بازارهای مالی آمریکا سرمایهگذاری میشد. به این فرآیند اصطلاحاً «بازچرخانی پترودلار» گفته میشود.
این چرخه باعث شد تقاضای جهانی برای دلار در سطح بالایی باقی بماند و جایگاه این ارز در تجارت بینالمللی تقویت شود. با این حال، نباید تصور کرد که تمام معاملات نفت جهان تحت یک قرارداد واحد و الزامآور صرفاً با دلار انجام میشود؛ دلار به دلیل عمق بازارهای مالی آمریکا و جایگاه تاریخی خود، همچنان ارز غالب در معاملات جهانی نفت است.
کدام ارزها بیشترین تأثیر را از قیمت نفت میپذیرند؟
اثر نفت فقط به دلار آمریکا محدود نمیشود. کشورهایی که بخش مهمی از درآمد صادراتی خود را از فروش نفت و سایر کالاهای پایه به دست میآورند، معمولاً ارزهای حساستری نسبت به تغییرات قیمت انرژی دارند.
دلار کانادا (CAD)، کرون نروژ (NOK) و روبل روسیه از نمونههای شناختهشده ارزهای کالامحور هستند. افزایش قیمت نفت میتواند درآمد صادراتی این کشورها را افزایش دهد و در شرایط مساعد اقتصادی، از ارزش پول ملی آنها حمایت کند.
رابطه نفت با دلار کانادا و جفتارز USD/CAD
کانادا یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت جهان و تأمینکننده مهم نفت برای آمریکاست. به همین دلیل، تغییر قیمت نفت میتواند بر درآمدهای صادراتی و انتظارات بازار نسبت به اقتصاد کانادا اثر بگذارد.
در شرایطی که قیمت نفت افزایش پیدا میکند و سایر متغیرها ثابت باقی میمانند، تقویت دلار کانادا در برابر دلار آمریکا محتملتر میشود. در بازار فارکس، این موضوع معمولاً خود را در قالب کاهش جفتارز USD/CAD نشان میدهد؛ یعنی هر دلار آمریکا با مقدار کمتری دلار کانادا معامله میشود.
البته معاملهگران نباید صرفاً با مشاهده رشد نفت اقدام به خرید CAD کنند؛ نرخ بهره بانک مرکزی کانادا، سیاست فدرال رزرو و وضعیت اقتصاد آمریکا نیز میتوانند جهت USD/CAD را تغییر دهند.
فدرال رزرو چگونه هم بر دلار و هم بر نفت اثر میگذارد؟
یکی از مهمترین حلقههای ارتباطی میان نفت و دلار، سیاست پولی فدرال رزرو است. زمانی که بانک مرکزی آمریکا نرخ بهره را افزایش میدهد، معمولاً جذابیت داراییهای دلاری افزایش پیدا میکند و این موضوع میتواند به تقویت دلار منجر شود.
بیشتر بخوانید: پیش بینی قیمت دلار در ۶ ماه آینده
دلار قویتر از طریق قیمتگذاری نفت میتواند فشار نزولی بر این کالا ایجاد کند. از طرف دیگر، نرخ بهره بالا هزینه تأمین مالی را افزایش میدهد و میتواند سرعت فعالیت اقتصادی و در نتیجه تقاضا برای انرژی را کاهش دهد.
این اثر را میتوان در دو مسیر اصلی خلاصه کرد:
۱. تقویت دلار: افزایش نرخ بهره میتواند ارزش دلار را بالا ببرد و نفت را برای خریداران غیردلاری گرانتر کند.
۲. کاهش تقاضای اقتصادی: نرخ بهره بالا هزینه وامگیری را افزایش میدهد و در صورت تضعیف رشد اقتصادی، مصرف انرژی نیز میتواند کاهش پیدا کند.
بنابراین، هنگام تحلیل قیمت نفت نباید فقط نمودار دلار را بررسی کرد؛ تصمیمات فدرال رزرو و مسیر نرخ بهره نیز اهمیت زیادی دارند.
چرا در زمان جنگ ممکن است نفت و دلار همزمان رشد کنند؟
در شرایط عادی، انتظار میرود نفت و دلار رابطهای معکوس داشته باشند؛ اما بحرانهای ژئوپلیتیکی میتوانند این الگو را برای مدتی برهم بزنند.
وقتی یک جنگ یا بحران سیاسی، احتمال اختلال در عرضه نفت را افزایش میدهد، معاملهگران ممکن است قیمت نفت را به دلیل افزایش ریسک عرضه بالا ببرند. همزمان، سرمایهگذاران در دورههای بیثباتی معمولاً به داراییهای نقدشونده و امنتر مانند دلار آمریکا روی میآورند.
در نتیجه، ممکن است در یک دوره کوتاه هم قیمت نفت و هم شاخص دلار افزایش پیدا کنند. این اتفاق به معنی از بین رفتن رابطه اقتصادی میان دو بازار نیست؛ بلکه نشان میدهد در زمان شوکهای بزرگ، عوامل دیگری میتوانند اثر معمول دلار بر نفت را تحتالشعاع قرار دهند.
آیا رابطه نفت، دلار و ارزهای دیجیتال در حال تغییر است؟
در سالهای اخیر، ارتباط میان بازارهای سنتی و داراییهای دیجیتال بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. تضعیف دلار در برخی دورهها میتواند همزمان با افزایش قیمت کالاهایی مانند نفت و رشد برخی داراییهای ریسکی همراه شود؛ اما نمیتوان این رفتار را یک رابطه ثابت میان نفت و بیتکوین دانست.
ارزهای دیجیتال بیش از هر چیز تحت تأثیر عواملی مانند نقدینگی جهانی، نرخ بهره، ورود سرمایه، وضعیت بازارهای ریسکی و شرایط نظارتی قرار دارند. بنابراین، ارتباط آنها با نفت و دلار بیشتر به شرایط کلان اقتصادی وابسته است تا یک همبستگی مستقیم و دائمی.
از سوی دیگر، استفاده از ارزهای دیجیتال در برخی معاملات بینالمللی و تلاش بعضی کشورها برای کاهش وابستگی به سیستم مالی تحت سلطه دلار، بحثهای جدیدی درباره آینده سیستم پترودلار ایجاد کرده است. با این حال، این تحولات هنوز به اندازهای نیستند که بتوان بر اساس آنها از تغییر کامل ساختار تجارت جهانی نفت صحبت کرد.
سخن پایانی
رابطه قیمت نفت با دلار یکی از مهمترین روابط اقتصاد کلان است، اما نمیتوان آن را به یک فرمول ساده محدود کرد. قیمتگذاری نفت با دلار باعث شده ارزش این ارز بر قدرت خرید جهانی و تقاضای نفت اثر بگذارد؛ در مقابل، تغییر قیمت نفت نیز از مسیر تجارت، تورم، درآمدهای انرژی و سیاست پولی میتواند بر اقتصاد آمریکا اثرگذار باشد.
برای تحلیل این بازار، بهتر است سه متغیر شاخص دلار، قیمت نفت و نرخ بهره آمریکا همزمان بررسی شوند. در کنار آنها، عرضه و تقاضای نفت، تصمیمات اوپک، وضعیت اقتصاد چین و آمریکا و تحولات ژئوپلیتیکی نیز اهمیت زیادی دارند.