همشهری آنلاین - گروه سیاسی: جنگ ۶ ماهه آمریکا علیه ایران، به گفته متحدان غربی و منطقهای، در حال تبدیل شدن به یک شکست استراتژیک برای واشنگتن است؛ اهداف اعلامشده محقق نشده، تنگه هرمز عملا تحت کنترل تهران قرار گرفته و اعتبار نظامی و دیپلماتیک ایالات متحده بهشدت آسیب دیده است.
نیویورکتایمز در گزارشی نوشت:
به نظر متحدان آمریکا، جنگ ترامپ رئیسجمهور آمریکا در ایران که اکنون وارد ششمین ماه خود شده، به سمت یک شکست استراتژیک پیش میرود. آنها نگراناند که ناتوانی ایالات متحده در تبدیل برتری نظامی به تغییری پایدار در ایران، آسیبپذیریای را آشکار کرده که روسیه و چین از آن استقبال خواهند کرد. علاوه بر این، اهداف ترامپ همچنان محقق نشده و ارتش آمریکا با کمبود تسلیحات کلیدی مورد نیاز برای قدرتنمایی جهانی مواجه است.
در حال حاضر، ایران تحت دولتی رادیکالتر (ادعای نویسنده) بهظاهر مصمم است؛ برنامههای هستهای و موشکهای بالستیک آن تضعیف شده اما نابود نشدهاند و تنگه هرمز عملا تحت کنترل آن قرار دارد. این جنگ هم آمریکا و هم اسرائیل را در موقعیت ضعیفتری قرار داده و هر ۲ طرف یکدیگر را مقصر این وضعیت میدانند.
موشکها و پهپادهای ایرانی نهتنها تردد از تنگه را محدود و زیرساختهای اقتصادی تولید انرژی متحدان را آسیب میزنند، بلکه همچنان پایگاههای آمریکایی در سراسر خاورمیانه را تهدید میکنند و باعث کشته یا زخمیشدن نظامیان آمریکایی شدهاند.
حرکت به سمت وابستگی کمتر
با تغییر مداوم اهداف ترامپ، واشنگتن هم از نظر نظامی و هم دیپلماتیک در حال از دست دادن اعتبار خود است. تحلیلگران میگویند رفتار آمریکا در این جنگ این تصور را تقویت کرده که ایالات متحده ابزاری غیرقابلپیشبینی برای بینظمی جهانی است.
رابین نیبلت، مدیر سابق اندیشکده چتم هاوس در لندن، گفت: «تا اینجا نتیجه یک شکست استراتژیک و مایه شرمساری بوده است. برای متحدان آمریکا و کسانی که برای امنیت خود به آن وابستهاند، این تایید میکند که نمیتوان به ایالات متحده اعتماد کرد.»
او افزود حتی اگر جمهوری اسلامی سقوط کند، «مردم فراموش نخواهند کرد که امنیت و آیندهشان به خاطر سیاست خارجی غیرقابلپیشبینی و متزلزل آمریکا به خطر افتاد.»
متحدان اروپایی قول ترامپ برای تصاحب گرینلند از یک متحد ناتو [دانمارک] و تهدیدهای او برای ترک این پیمان در صورت برآوردهنشدن اهداف بودجهای را به یاد دارند. متحدان خاورمیانهای نیز امنیت خود را بهخاطر این جنگ، تضعیفشده میبینند، هرچند بهقدری به واشنگتن وابسته هستند که نمیتوانند شراکتها را رها کنند. اما به گفته علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بحران بینالمللی، آنها از هماکنون در حال ایجاد توازن و جستوجوی روابط ترمیمشده با ایران و روابط بهتر با اروپا، چین و روسیه هستند.
نیبلت گفت بسیاری از کشورها نظم جهانی قبلی را دوست نداشتند، اما دستکم نظمی وجود داشت. «اکنون آمریکا خود را بهعنوان نیروی بینظمی تثبیت کرده و همه از آن درس میگیرند و تلاش میکنند وابستگیشان کمتر شود. هیچکس نمیخواهد تابع سیاست خارجی نوسانی باشد که حدود خود را نمیشناسد و این یک شکست استراتژیک است.»
واعظ به تحولات اخیر دیگر نیز بهعنوان شواهد از دست رفتن اعتبار آمریکا بهعنوان ضامن امنیت متحدان اشاره کرد، از جمله تغییر ناگهانی خواستههای هفته گذشته ترامپ پس از اعلام توافق هستهای تاریخی با عربستان سعودی.
او گفت: «سعودیها با ترامپ توافق هستهای میبندند که او ظرف ۲۴ ساعت آن را پس میگیرد. این بحران اعتبار آمریکاست. نه قدرت نظامی و نه وعدههای دیپلماتیک آن قابلاعتماد نیست.»
ترامپ استدلال کرده که جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای حیاتی است و در نهایت ایران در برابر نیروی برتر تسلیم خواهد شد. او روز جمعه گفت انتظار دارد ایران در نهایت متوجه شود دیگر نمیتواند این فشار را تحمل کند و با شرایط آمریکا مذاکره کند.
او گفت: «ما به آنها ضربه خواهیم زد. خیلی سخت ضربه خواهیم زد. در نقطهای خواهند گفت دیگر نمیتوانیم تحمل کنیم.»
اما او هرچه اعتماد به ایرانیها داشته، در حال از دست دادنش است و شکایت میکند که آنها «همیشه میخواهند حرف بزنند» اما پس از مذاکرات به قولشان عمل نمیکنند. او گفت: «ضعیفتر خواهند شد و بعد از بین میروند.»
جنگ جهانی دوم آمریکا را در داخل قویتر و در خارج با نفوذتر کرد. اما از آن زمان، کارنامه نظامی آمریکا مختلط بوده است. دشمنانی که آمادگی بیشتری برای تحمل درد و هزینه درگیری داشتند، مانند ویتنام، عراق و افغانستان، آمریکا را از پا درآوردند.
این جنگ در ایران نیز ممکن است به همین شکل پیش برود و واشنگتن دلیل کافی برای کاهش خسارات و بازگشت به خانه پیدا کند.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده سابق آمریکایی و پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، گفت این درگیری «تاکنون بازدارندگی و اعتبار آمریکا را تضعیف کرده، متحدانش را خشمگین و دشمنانش را خوشحال کرده است. و اگر تنگه هرمز تحت نفوذ و کنترل ایران قرار گیرد، چیزی کمتر از یک شکست استراتژیک نخواهد بود.»
کمبود شدید مهمات دفاع هوایی حیاتی مانند موشکهای پاتریوت تاثیر ثانویهای بر اوکراین داشته و به روسیه و چین — و همچنین ناتو — نشان میدهد که آمریکا حداقل برای سالها کمتر قادر خواهد بود هم متحدانش را مجددا تامین کند و هم جنگ طولانیمدتی را پیش ببرد.
فرانسوا هیسبورگ، تحلیلگر امنیتی فرانسوی، گفت این جنگ همچنین اتحاد حیاتی آمریکا و اسرائیل را بهشدت آسیب زده است. مقامات آمریکایی از جمله جیدی ونس معاون رئیسجمهور پیشنهاد کردهاند که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بیش از حد خوشبین بوده و ترامپ را متقاعد کرده که جنگ سریع و قاطع خواهد بود.
علاوه بر دیدگاههای منفی موجود نسبت به اسرائیل و یهودیان، ناشی از درگیری طولانی با حماس در غزه که برخی آن را نسلکشی مینامند این جنگ، یهودستیزی را در آمریکا و فراتر از آن افزایش داده است، چنانکه برخی نظرسنجیها نشان میدهند.
ایران حق وتوی موثر میگیرد؟
هیسبورگ و واعظ توافق دارند که مهمترین مذاکره اکنون میان ایران و عمان بر سر کنترل تنگه هرمز است که هر ۲ کشور با آن مرز مشترک دارند. ایران خواهان کنترل انحصاری بر مسیر شمالی تنگه و کنترل مشترک بر مسیر جنوبی است که به آن حق وتوی موثر بر تردد میدهد. عمان، که ایران معتقد است تحت نفوذ عربستان و آمریکا قرار دارد، خواهان دریافت هزینه داوطلبانه برای عبور است، در حالی که ایران هزینه اجباری میخواهد.
هیسبورگ گفت: «این ممکن است پایان حقوق دریاها آنگونه که میشناختیم باشد.» آزادی دریاها از زمان تاسیس آمریکا منافع حیاتی آن بوده، اما اکنون در خطر است.
حتی اگر توافقی بر سر تنگه حاصل شود، مقامات ایرانی معتقدند هیچ تضمینی نیست که ترامپ آن را بپذیرد. ایرانیها به یاد دارند که ترامپ توافق هستهای ۲۰۱۵ را پاره کرد و در جریان مذاکرات هستهای اخیر ۲ بار به ایران حمله کرد. بنابراین به گفته واعظ، آنها بر توافق نهایی بر سر تنگه پیش از هر یادداشت تفاهم جدید با واشنگتن اصرار دارند و همچنین خواهان عقبنشینی داراییهای نظامی تهاجمی آمریکا هستند.
واعظ گفت: «محاسبه ایران ساده است.» با عقبنشینی نیروهای نیابتی منطقهایاش، «آنها به اهرم تنگه نیاز دارند تا امتیازاتی از آمریکا بگیرند و تضمینی برای عدم تکرار حمله به ایران بهدست آورند.» موقعیت آنها ممکن است با تصمیم متحد یمنیشان، حوثیها، برای محاصره تنگه بابالمندب که صادرات نفت عربستان از آن به آسیا میرود، تقویت شود.
اما حتی تصمیمگیرندگان ایرانی که طرفدار مذاکرات بیشتر با آمریکا هستند، در حال از دست دادن اطمینان به توانایی ترامپ برای پایبندی به هر توافقی درباره تنگه هرمز یا هر موضوع دیگری هستند. اسفندیار باتمانقلیج از بنیاد بورس و بازار، نهادی پژوهشی متمرکز بر دیپلماسی اقتصادی، گفت: «رهبران ایرانی نسبت به آنچه دیپلماسی با دولت ترامپ میتواند به دست آورد، بهشدت بدبین شدهاند.» او اشاره کرد که بسیاری از آنها ترامپ را بیثبات میدانند و درک اینکه چگونه میتوانند با آمریکا به توافق برسند وقتی خودش متحدانش را تضعیف کرده، برایشان دشوار است.
واشنگتن جنگی را آغاز کرده که بهنظر نمیرسد بداند چگونه پیروز شود یا پایانش دهد، در حالی که ایران بیاعتماد است که هر توافقی اجرا شود. به گفته واعظ، هفتههای آینده احتمالا شاهد چرخه مداوم آتشبسهای موقت و تشدید تنشها خواهد بود؛ شکل جدیدی از جنگ ابدی.