همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: شادروان «تقی چنگلوایی» از اهالی روستای قالند شهرستان بهبهان استان خوزستان، در جریان مشارکت داوطلبانه برای مهار آتشسوزی در عرصههای طبیعی منطقه شکار ممنوع «بدیل» در شمال بهبهان جان خود را از دست داد؛ رخدادی که بار دیگر پرسشی قدیمی را زنده کرده است: چرا با وجود وعدهها، افزایش بودجه و تاکیدهای چندین ساله بر حفاظت از جنگلهای زاگرس، همچنان نخستین خط مقابله با آتش، مردم محلی و نیروهای داوطلب هستند؟
هر ساله مراتع و جنگلهای زاگرس در این فصل از سال با آتشی که کشاورزان عمدتا برای سوزاندن کاه و کلش به پا میکنند، میسوزد. هکتارها پوشش گیاهی طی روزهای متمادی تبدیل به خاکستر میشود و در کمال تاسف عدهای جانشان را از دست میدهند. آتش تابستانه در زاگرس عمدتا پیش از بالگرد، پیش از تجهیزات و گاه حتی پیش از فرماندهی منسجم بحران به جنگل میرسد.
چهار سال پیش مسئولان از پایان سالها بیبرنامگی در زاگرس خبر دادند و اعلام کردند «سند احیای جنگلهای زاگرس» پس از چند سال وقفه نهایی شده و قرار است حفاظت از این رویشگاه ارزشمند از اقدامات موردی و استانی فاصله بگیرد و وارد فاز برنامهریزی جامع شود. از آن زمان تا کنون عنوان برنامه تغییر کرده و نامهایی چون سند مدیریت پایدار جنگلهای زاگرس گرفته ولی در اجرا هنوز گامی فراتر از پایلوت برداشته نشده است. نتایج پایلوتها هم منتشر نشده است. این در حالی است که اعتبار این طرح که سال ۱۴۰۳ حدود ۲۰۰ میلیارد تومان بود، در بودجه ۱۴۰۴ به حدود ۱۳۰۰ میلیارد تومان رسیده و جنگلهای هیرکانی و تورانی و حتی بخشی از طرحهای درختکاری کشور را نیز در آن گنجانده شد.
طول خط آتش وقتی به کیلومترها میرسد مهار آن دیگر از دستان نیروهای مردمی و داوطلبان بر نمیآید حتی اگر آموزش دیده باشند. کارشناسان سالهاست میگویند مسئله زاگرس فقط کمبود اعتبار نیست. تغییرات اقلیمی، خشکسالی، افزایش پوشش علفی پس از بارش، دسترسی دشوار، کمبود بالگرد، ضعف آموزش، نبود پایش مستمر، تاخیر در استقرار نیروها و در برخی موارد دخالت انسانی، مجموعهای از عوامل را شکل دادهاند که هر تابستان خطر آتش را افزایش میدهد.
فعالان محلی بارها هشدار دادهاند که در بسیاری از مناطق، خاموشکردن آتش هنوز با تجهیزات اولیه انجام میشود؛ نیروها ساعتها مسیر کوهستانی را طی میکنند و زمانی به کانون حریق میرسند که آتش چند برابر شده است. رفتار آتش پیچیده و غافلگیر کننده است و آموزش به تنهایی تلفات و خسارات انسانی را کاهش نمیدهد.