همشهری آنلاین - گروه سیاسی: اسرائیل در حالی نگران از دست رفتن دستاوردهای ۲ سال و نیم جنگ با محور مقاومت است که توافق تازه آمریکا و ایران و تعهد به آتشبس در لبنان، شکاف میان بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ را به مرحلهای بیسابقه رسانده و تلآویو را در برابر این پرسش قرار داده است که آیا پیگیری اهداف امنیتی خود ارزش رویارویی با مهمترین متحدش را دارد یا نه.
چنین اقدامی میتواند اسرائیل را در مسیر تقابل با مهمترین متحدش قرار دهد.
بخش زیادی از ساختمانهای شهرک مجدل زون، روستایی در جنوب لبنان اکنون به ویرانه تبدیل شدهاند. جمعیت شیعه این شهر کوچک در پی حملات هوایی اسرائیل گریختهاند. برق منطقه قطع شده و تنها روشنایی موجود، به یک پایگاه کوچک نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) که این شهرک واقع در ۷ کیلومتری شمال مرز را اشغال کردهاند و همچنین به تونلی به طول ۱۷۰ متر در زیر مرکز شهر محدود میشود.
براساس گزارش اکونومیست، در امتداد دیوارههای تونل، بدنههای باریک خاکستری پهپادها، موتورهای کوچک ملخی، بالهای مثلثی و خرجهای انفجاری استوانهای در ردیفهایی منظم انباشته شده بودند. به گفته ارتش اسرائیل، این مجموعه خط مونتاژ کیتهای پهپادی طراحیشده توسط ایران (ادعای ارتش اسرائیل) است که بهصورت قاچاق وارد روستا شده و توسط حزبالله، گروه شبهنظامی شیعه مورد حمایت ایران، سرهم میشد. این پهپادها سپس با هدایت سامانه موقعیتیاب جهانی (GPS) از نقاط مختلف روستا به سوی اهدافی در اسرائیل شلیک میشدند. دستگاه اطلاعاتی اسرائیل معتقد است پهپادهایی که در اکتبر ۲۰۲۴ (مهر ۱۴۰۴) به یک پایگاه آموزشی اسرائیل حمله کردند و علاوه بر کشته شدن ۴ نظامی، به ویلای ساحلی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، آسیب رساندند، از جمله همین پهپادها بودهاند.
اکونومیست همراه با نیروهای ارتش اسرائیل از این کارخانه پهپادی بازدید کرد؛ ارتشی که مشتاق است تواناییهای نظامی باقیمانده حزبالله را به نمایش بگذارد. این کارخانه در اواخر ۲۰۲۴ هدف حملات نیروی هوایی اسرائیل قرار گرفت، اما با وجود مسدود شدن ورودیها بر اثر آوار، حزبالله توانست همچنان از این روستا و چند نقطه دیگر پهپادهای خود را به پرواز درآورد. اسرائیل اصرار دارد که برای نابودی چنین تهدیدهایی علیه شهروندانش، باید به عملیات در جنوب لبنان ادامه دهد.
در ظاهر، آمریکا، ایران، اسرائیل، لبنان و دیگر کشورهای خاورمیانه همگی متعهد به صلح هستند، اما در عمل، پایداری این صلح همچنان نامطمئن است. مذاکرات میان نمایندگان آمریکا و ایران از ۲۱ ژوئن (۳۱ خرداد) در سوئیس آغاز شد. این مذاکرات در پی امضای یادداشت تفاهمی میان ۲ کشور در هفته گذشته صورت میگیرد؛ توافقی که از نظر تئوریک، محاصره تنگه هرمز را پایان میدهد، داراییهای ایران را آزاد میکند و دورهای ۶۰ روزه از مذاکرات درباره آینده ذخایر اورانیوم غنیشده ایران را آغاز میکند. این سند ۱۴ مادهای، بنا به اصرار ایران، شامل تعهد به آتشبس در لبنان نیز بود.
با این حال، در ۱۹ ژوئن (جمعه ۲۹ خرداد)، یک پهپاد حزبالله به تانک اسرائیلی اصابت کرد و ۴ نظامی از جمله فرمانده یک گردان را کشت. اسرائیل در پاسخ، موج جدیدی از حملات هوایی را علیه آنچه مواضع حزبالله میخواند آغاز کرد که دستکم ۴۷ لبنانی در آن کشته شدند. این اقدام باعث شد ایران تهدید کند از مذاکرات با آمریکا خارج خواهد شد و در نتیجه، واشنگتن بار دیگر از اسرائیل خواست خویشتنداری کند.
اگرچه مذاکرات آغاز شده، اما یکی از پرسشهای اصلی درباره یادداشت تفاهم این است که دولت بنیامین نتانیاهو تا چه اندازه خواهد کوشید از وضعیت لبنان برای تضعیف چشمانداز یک توافق صلح بلندمدت استفاده کند.
یکی از افسران ارتش اسرائیل در مجدل زون گفت نیروهایش در منطقه تحت مسئولیت خود از زمان امضای یادداشت تفاهم، آتشبس را رعایت کردهاند؛ «با وجود اینکه میدانیم حزبالله در همه اطراف ما فعال است». اما در دیگر مناطق مرزی، بهویژه در شرق و اطراف شهر نبطیه، نیروهای اسرائیلی به حمله علیه آنچه یک مجتمع عظیم زیرزمینی در زیر رشتهکوه علی طاهر میخوانند ادامه دادهاند.
دفتر نخستوزیر اسرائیل در بیانیهای تند اعلام کرد که اسرائیل «تا هر زمان که لازم باشد برای حفاظت از مرزهای شمالی در منطقه امنیتی لبنان باقی خواهد ماند» و نتانیاهو به ارتش دستور داده است «به تمامی حملات حزبالله با قدرت پاسخ دهد». با این حال، اطلاعرسانی درباره پذیرش آتشبس جدید با حزبالله را به ارتش واگذار کرد.
برای اسرائیل و لبنان، این مقطع زمانی بسیار حساس است. آتشبسی که با فشار آمریکا تحمیل شده، باعث خواهد شد حزبالله بخش بزرگی از زرادخانه خود را حفظ کند؛ زرادخانهای که ارتش لبنان تاکنون قادر به برچیدن آن نبوده است. اگر حزبالله بار دیگر از این پهپادها استفاده کند، اسرائیل نیز با قدرت پاسخ خواهد داد و دو طرف ممکن است بار دیگر وارد جنگ شوند.
اما نگرانی اسرائیل فراتر از این است. بر اساس تفسیری که اکنون در واشنگتن و تهران از یادداشت تفاهم ارائه میشود، این توافق به جمهوری اسلامی امکان داده است که در لبنان نیز شروط خود را دیکته کند. اسرائیل نگران است که این وضعیت، دست آن را برای دفاع از مرزهایش ببندد و نوعی مصونیت برای حزبالله و دیگر نیروهای نیابتی ایران ایجاد کند. اسرائیل طی ۲ سال و نیم گذشته در چندین جبهه جنگیده تا شبکه منطقهای ایران را بهشدت تضعیف کند و اکنون بیم آن دارد که بسیاری از این دستاوردها از میان برود.
در همین حال، آمریکا نیز فشارهای علنی خود را افزایش داده است. دونالد ترامپ پیشتر نتانیاهو را به خاطر «نداشتن تشخیص درست» بهشدت مورد انتقاد قرار داده بود. در ۱۸ ژوئن، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، نیز حمله لفظی دیگری علیه اسرائیل انجام داد. او گفت: «رئیسجمهور آمریکا تنها رهبر جهان است که در این مقطع نسبت به اسرائیل همدلی دارد.» و سپس با یادآوری وابستگی اسرائیل به تسلیحات و کمکهای مالی آمریکا، از رهبران اسرائیل خواست «واقعیت شرایطی را که کشورشان در آن قرار دارد درک کنند.»
هنگامی که اسرائیل پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ وارد جنگ شد، نتانیاهو درخواستهای دولت بایدن و حتی فرماندهان نظامی خود را برای یافتن یک راهحل سیاسی و دیپلماتیک جهت پایان دادن به جنگ با حماس در غزه رد کرد.
با بازگشت ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵، او طرحی برای انتقال ۲ میلیون فلسطینی از نوار غزه و تبدیل این منطقه به یک مجتمع تفریحی بزرگ در ساحل مدیترانه ارائه کرد؛ طرحی که نتانیاهو با اشتیاق از آن استقبال کرد. اما ترامپ بعدها مسیر خود را تغییر داد و طرح ۲۰ مادهای جدیدی را برای غزه ارائه کرد که خروج اسرائیل از این منطقه را نیز در بر میگرفت. اختلافات واشنگتن و تلآویو بر سر ایران حتی عمیقتر از این بوده است.
اسرائیل اکنون با یک دوراهی جدی مواجه است. پیگیری آنچه نتانیاهو «منافع حیاتی و وجودی» اسرائیل مینامد، ممکن است اسرائیل را در مسیر برخورد مستقیم با ترامپ قرار دهد.
برای شخص نتانیاهو، این وضعیت ضربهای سهگانه محسوب میشود. او که احتمالا در اکتبر با انتخاباتی دشوار روبهرو خواهد شد، سالها بر ۳ محور برای جلب آرای اسرائیلیها تکیه کرده بود: مقابله با تهدید وجودی ایران، تغییر موازنه قدرت منطقهای پس از فاجعه اکتبر ۲۰۲۳ و داشتن رابطهای منحصربهفرد با ترامپ.
اکنون هر ۳ ادعا آسیب دیدهاند و ائتلاف حاکم متشکل از جریانهای تندرو و فوقارتدوکس نیز در نظرسنجیها با افت مواجه شده است.
اما مسئله فقط به نتانیاهو محدود نمیشود. صرفنظر از نتیجه انتخابات، اسرائیل وارد وضعیتی راهبردی و دشوار شده است؛ وضعیتی که هر فردی را که در آینده بر کرسی نخستوزیری بنشیند، به چالش خواهد کشید.