همشهری آنلاین - محمد سرابی: حالا دیگر پای ثابت فعالیتهای اجتماعی شدهاند، از خدمتگزاری در بحران کرونا گرفته تا مراسم دینی و مذهبی و حتی همین جنگی که پشت سرگذاشتیم. خیلی از موکبها که حدود صد شب در تجمعات مردمی خدمترسانی کردند، حالا برای محرم و عزاداری امام حسین آماده میشوند و نقطه قوت فعالیت این موکبها مشارکت اجتماعی مردم در آنهاست.
نقش اجتماعی موکبها
یکماه بعد از شروع جنگ تحمیلی سوم بود که کاووس محمودی، مدیر اربعین ستاد توسعه و بازسازی عتبات عالیات اعلام کرد که ۲۷۳۰موکب در سراسر کشور در ایام جنگ فعال شدهاند. در راهپیمایی ۱۰ کیلومتری غدیر امسال هم بیش از ۲۵۰۰ موکب مردمی فقط در تهران برپا شده بود. پیشینه فعالیت این موکب را که ورق میزنیم میبینیم این حرکت اجتماعی مردم ایران سابقه طولانی دارد که البته امروز و در طول زمان به شکل موکبها درآمده است، همان ایستگاه صلواتی ۲، ۳ دهه پیش که بعدها به محلی برای جمعآوری کمکهای مردمی به زلزلهزدهها و سیلزدهها تبدیل شد. هرچه جلوتر رفتیم بر نقش مردم در این حضور و مشارکت اجتماعی افزوده شد. مصداقش دوره کرونا که مردم هر محله با حضور در موکبهای محلی شروع کردند به توزیع ماسک و مواد ضدعفونیکننده و... علیرضا شریفی یزدی، جامعهشناس درباره موکبها به همشهری میگوید: «سالهای جنگ در مناطقی که محل عبور رزمندگان بود مکانهایی دایر میشدند که به آنها ایستگاه صلواتی میگفتیم. کمکهای مردمی را که از شهرها جمعآوری میشد با کامیون به مناطق جنگی میآوردند و بعضیها که میخواستند آنها را سریعتر بین رزمندگان توزیع کنند، این ایستگاهها را درست میکردند. شربت و چایی میدادند و کمپوت، بیسکوییت و گاهی لباس و بقیه کمکهای مردمی را توزیع میکردند. بعضی از کسانی که این ایستگاههای صلواتی را اداره میکردند هم در حملههای صدام به شهادت رسیدند. اما موکبهایی که الان میبینید در اصل از کشور عراق و فرهنگ آن الگو گرفتهاند.»
او با اشاره به ماهیت موکبهای امروزی میگوید: «الان موکبها به ۲ دسته مردمی و دولتی تقسیم میشوند. یک گروه از آنها کاملا مردمی هستند و هرسال بهدست مردم برپا میشوند، یک دسته هم دولتی هستند و سازمانی. اما آنچه مورد توجه است آن است که همواره موکبهای مردمی در مناسبتهای مختلف کارکرد و شوروحال و اهمیت بیشتری دارند.»
از ظرفیت موکبها استفاده کنیم
موکبها جزو لاینفک فعالیتهای اجتماعی و اجتماعات مردمی در برهههای مختلف زمانی شدهاند، این حرفی است که شریفی یزدی به آن اعتقاد دارد و میگوید: «مثلا در جامعه ایرانی، محرم قبلا با سیاهپوشی شروع میشد. مردم تکیهها و حسینیهها را آماده میکردند. بعضی بازارچهها در این مدت تبدیل به محل عزاداری میشد و شکل شهر تغییر میکرد. امسال هم موکبهای محرم را میبینیم که درست شدهاند. باید از ظرفیت موکبها استفاده کرد، به شکلی که موکب را بهعنوان یک پایگاه فرهنگی ببینم.»
انتقال فرهنگ از موکبها
موکبها زمانی کارکرد اجتماعی خواهند داشت که فقط برای پخشکردن شربت و نذری استفاده نشوند، بلکه نتیجه آموزشی داشته باشند. مثلا الان موکبهایی هستند که در قالب هنر دارند فرهنگ عاشورایی را تشریح میکنند. متخصصان مذهبی در این موکبها حضور دارند و با نوجوانها و جوانها صحبت میکنند و به سؤالات و شبهات آنها پاسخ میدهند. موکبها از فناوریهای جدید ارتباطی روز استفاده میکنند و با جامعه مخاطب خود تعامل دارند. همان ایستگاههای صلواتی زمان جنگ هم در بعضی دورهها منشا خدمت به محرومان و هدایت کمکهای مردمی به نیازمندان شدند.»
او تأکید میکند: «چیزی که باید همیشه در مرکز توجه ما باشد این است که فرهنگ عاشورا و انتقال پیام امام حسین محور و مرکز همه برنامههای محرم است و بقیه اتفاقاتی که میافتند قالبهای مختلف و حاشیههای آن است. استفاده از سازهای موسیقی یا تشریفات دیگر جزو متن اصلی فرهنگ عاشورایی ما نیست. مناسکگرایی نباید فرهنگ عاشورایی را تحتتأثیر خود قرار دهد.»