همشهری آنلاین: زبان اندوه زبانی جهانی است و هنر بهترین مترجم آن. در سکوت گالریهای هنر جهان، جایی که هر اثر با شناسنامهای دقیق معرفی میشود، آثاری نفس میکشند که داغ کربلا را بر سینه دارند. این تابلوها، از نقاشیهای قهوهخانهای ایران تا آبرنگهای ظریف هندی و چاپهای مدرن، فراتر از یک سند تاریخی عمل میکنند. آنها سفیرانی هستند که روایتی از حقطلبی و ایستادگی را برای چشمانی ناآشنا، اما قلبهایی آشنا با مفهوم انسانیت بازگو میکنند. این گزارش، سفری به همین گنجینههای ساکت است تا ببینید چگونه سوز یک نیمروز، قرنها بعد در قابهای زرین موزههای جهان جاودانه شده است.
عنوان: عصر عاشورا
محل نگهداری: موزه آستان قدس رضوی
شاهکار استاد محمود فرشچیان، بیشک یکی از تأثیرگذارترین و شناختهشدهترین نقاشیهای عاشورایی در جهان است. این اثر که در عاشورای سال ۱۳۵۵ خلق شد، بازگشت اسب بیسوار امام حسین (ع) به سوی خیمههای در آتش را به تصویر میکشد و حزنی عمیق را در قلب هر بینندهای مینشاند.
عنوان: عرش بر زمین افتاد
محل نگهداری: موزه هنرهای معاصر تهران
حسن روحالامین، از نقاشان برجسته نسل نو، در این تابلوی عظیم و تکاندهنده، آخرین لحظات حیات سیدالشهدا (ع) را به تصویر کشیده است. این هنرمند معتقد است عظمت حماسههای دینی را نمیتوان در ابعاد کوچک بیان کرد و این اثر، گواهی بر این باور است که با قدرت تمام، شکوه و تراژدی را توأمان روایت میکند.
عنوان: نبرد کربلا
محل نگهداری: موزه بروکلین، نیویورک
این اثر از عباس الموسوی، شهادت امام حسین (ع) را در نبردی نابرابر روایت میکند. تمرکز اصلی نقاشی بر دلاوری حضرت عباس (ع) است که سوار بر اسب، با لشکریان یزید میجنگد. در حاشیه تابلو، رنج یاران امام و در سوی دیگر، جایگاه بهشتی شهدا و دوزخ ستمگران به تصویر کشیده شده است.
عنوان: این حسین کیست که عالم همه دیوانه اوست؟
محل نگهداری: موزه بریتانیا، لندن
شارل حسین زنده رودی، هنرمند مدرنیست، با تکنیک چاپ لینوکات بر روی پارچه، صحنههایی از شهادت امام حسین (ع) را خلق کرده است. در این اثر، بیت معروف «این حسین کیست که عالم همه دیوانه اوست؟» به صورت مکرر نوشته شده و کلمات، خود بخشی از فرم بصری اثر برای انتقال شور و عشق حسینی شدهاند.
عنوان: یادبود محرم
محل نگهداری: موزه هنر فیلادلفیا
این نقاشی که توسط هنرمندی ناشناس از هند در قرن هجدهم با آبرنگ مات روی میکا کشیده شده، نمونهای جذاب از هنر استعماری است. این اثر که برای گردشگران اروپایی خلق شده، مراسم و آیینهای سوگواری محرم در هند را به تصویر میکشد و تلاش هنرمند برای معرفی این فرهنگ غنی به غرب را نشان میدهد.
عنوان: مراسم محرم
محل نگهداری: موزه ویکتوریا و آلبرت، لندن
دو تابلوی ارزشمند از هنرمندان گمنام مرشدآبادی در این موزه بزرگ نگهداری میشود. این آثار حال و هوای یک محله در هند را در روز عاشورا به خوبی به نمایش میگذارند؛ جایی که مسلمانان با اجرای تعزیه و برپایی دستههای عزاداری، یاد و خاطره امام حسین (ع) و یارانش را زنده نگه داشتهاند.
عنوان: مراسم عزاداری محرم
محل نگهداری: موزهای در فرانسه
این نقاشی، تصویری از آیینهای سنتی سوگواری را به نمایش میگذارد. پنج پسر نوجوان در اطراف یک عَلَم که با پارچههای رنگین و پر تزئین شده، گرد هم آمدهاند. پوشش و حالت چهرهها، فضایی صادقانه و معنوی از عشق به سالار شهیدان را به بیننده منتقل میکند و نشان از ریشهدار بودن این مراسم دارد.
عنوان: باریافتن مسلم خدمت امام
محل نگهداری: موزه رضا عباسی، تهران
این اثر از حسین قوللرآغاسی، از پیشگامان نقاشی قهوهخانهای، روایتی از تاریخ کربلاست. نقاشی، لحظه دیدار مسلم بن عقیل، سفیر امام حسین (ع)، با ایشان را به تصویر میکشد. این سبک از نقاشی، با رنگهای زنده و روایتگری صریح خود، نقش مهمی در انتقال قصههای مذهبی و حماسی به توده مردم داشته است.