همشهری آنلاین - گروه سیاسی: با گذشت چند ساعت از اعلام تفاهم میان ایران و آمریکا از سوی دونالد ترامپ، مقامهای ایرانی و شهباز شریف نخستوزیر پاکستان، رسانههای آمریکایی، اروپایی و اسرائیلی تصویری کموبیش مشترک از این تحول ارائه کردند؛ تصویری که در آن، توافق جدید نه به عنوان پایان بحران، بلکه به عنوان آغاز مرحلهای تازه از مذاکرات و فرصتی برای جلوگیری از گسترش جنگ ارزیابی میشود.
در حالی که رسانههای اقتصادی غربی از واکنش مثبت بازارها و فروکش کردن بحران انرژی سخن گفتند، روزنامهها و تحلیلگران سیاسی بر شکنندگی توافق، ابهام درباره جزئیات آن و اختلافات باقیمانده تاکید کردند و رسانههای اسرائیلی نیز با لحنی انتقادی، این تفاهم را تهدیدی بالقوه برای منافع امنیتی اسرائیل دانستند.
خبرگزاری رویترز در گزارشهای منتشرشده در ۲۵ خرداد ۱۴۰۵، این تفاهم را مهمترین تحول دیپلماتیک از زمان آغاز جنگ دانست و نوشت که توافق شامل توقف دائمی عملیات نظامی، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات تکمیلی است. رویترز در عین حال بر این نکته تاکید کرد که بخش مهمی از اختلافات، از جمله موضوع برنامه هستهای ایران، به مذاکرات بعدی موکول شده و هنوز جزئیات توافق روشن نیست. این خبرگزاری همچنین به استقبال سازمان ملل، کشورهای اروپایی و بسیاری از دولتهای جهان از این تحول اشاره کرد و آن را گامی مهم برای جلوگیری از بیثباتی بیشتر منطقه توصیف کرد. به نوشته رویترز، واکنش بازارها نیز فوری بود و کاهش قیمت نفت و افزایش شاخصهای بورس نشان داد که سرمایهگذاران، توافق را عاملی برای کاهش ریسک ژئوپلیتیک میدانند. با این حال، تحلیل رویترز تاکید داشت که خوشبینی بازارها به معنای پایان بحران نیست و سرنوشت مذاکرات بعدی تعیینکننده خواهد بود.
آسوشیتدپرس نیز با لحنی محتاطانهتر، این تفاهم را توافقی اولیه و نه یک صلح نهایی توصیف کرد. این خبرگزاری یادآور شد که بازگشایی تنگه هرمز و از سرگیری جریان انرژی، اگرچه برای اقتصاد جهانی اهمیت حیاتی دارد، اما بازگشت کامل تجارت و حملونقل دریایی به وضعیت عادی زمانبر خواهد بود. آسوشیتدپرس همچنین هشدار داد که اسرائیل، که در این مذاکرات حضور مستقیم نداشته، میتواند به یکی از مهمترین عوامل تهدیدکننده پایداری توافق تبدیل شود. از نگاه این رسانه، باقی ماندن اختلافات بر سر برنامه هستهای ایران و وضعیت لبنان نشان میدهد که تفاهم جدید بیشتر یک چارچوب برای ادامه مذاکرات است تا توافقی جامع و نهایی.
روزنامه فایننشال تایمز بیش از هر چیز بر ابعاد اقتصادی توافق تمرکز کرد. این روزنامه نوشت که بازارهای جهانی بلافاصله به خبر تفاهم واکنش مثبت نشان دادند و سقوط قیمت نفت و رشد بورسهای آسیایی و اروپایی نشان داد که سرمایهگذاران از کاهش خطر بسته ماندن تنگه هرمز استقبال کردهاند. با این حال، تحلیلگران مورد استناد این روزنامه هشدار دادند که بحران ماههای گذشته آسیبهایی به شبکه حملونقل و بیمه دریایی وارد کرده که ترمیم آن نیازمند زمان است و بنابراین نباید واکنش مثبت بازارها را با بازگشت کامل ثبات اشتباه گرفت.
گاردین در گزارش ۱۵ ژوئن خود، توافق را یک «چارچوب صلح» توصیف کرد و نوشت که بسیاری از مسائل اصلی هنوز حل نشدهاند. این روزنامه بریتانیایی توجه ویژهای به واکنشهای داخلی ایران نشان داد و از انتقاد برخی جریانهای تندرو نسبت به نبود تضمین روشن برای رفع تحریمها و پرداخت خسارتها خبر داد. گاردین همچنین یادآور شد که اسرائیل خارج از روند مذاکرات باقی مانده و همچنان بر ادامه حضور نظامی خود در برخی جبهههای منطقه اصرار دارد. از نگاه این روزنامه، توافق کنونی بیش از آنکه پایان بحران باشد، فرصتی برای خرید زمان و جلوگیری از تشدید جنگ است.
وبسایت آمریکایی آکسیوس، که در روزهای منتهی به امضای توافق نیز جزئیات پشت پرده مذاکرات را دنبال میکرد، توجه خود را بر نقش شخص دونالد ترامپ متمرکز کرد. این رسانه نوشت که رئیسجمهور آمریکا تلاش کرده حتی پس از حمله اسرائیل به بیروت و تهدیدهای متقابل ایران، روند توافق را حفظ کند. آکسیوس از اختلافات کمسابقه میان ترامپ و بنیامین نتانیاهو سخن گفت و گزارش داد که کاخ سفید نگران آن بوده که اقدامات اسرائیل بتواند توافق را در آستانه امضا از بین ببرد. به اعتقاد آکسیوس، تفاهم جدید از منظر سیاسی میتواند یکی از مهمترین موفقیتهای سیاست خارجی ترامپ به شمار برود، اما پایداری آن به میزان کنترل تنشهای منطقهای بستگی دارد.
در اسرائیل، فضای رسانهای بهمراتب انتقادیتر بود. تایمز آو اسرائیل گزارش کرد که بسیاری از مقامهای سیاسی و امنیتی این کشور از کنار گذاشته شدن اسرائیل از روند مذاکرات ناخشنود هستند. این رسانه نوشت که منتقدان معتقدند توافق جدید به مسئله موشکهای بالستیک ایران، نفوذ منطقهای تهران و حمایت آن از گروههای متحد خود نمیپردازد و از این رو، تهدیدهای اصلی علیه اسرائیل همچنان باقی خواهند ماند. تایمز اسرائیل همچنین به نگرانی محافل سیاسی این کشور از افزایش فاصله میان ترامپ و نتانیاهو اشاره کرد.
روزنامه جروزالم پست نیز در تحلیلهای خود بر همین نگرانیها تاکید کرد. این روزنامه استدلال کرد که توافق جدید میتواند باعث آزاد شدن منابع مالی ایران شود، بیآنکه محدودیتهای مورد نظر اسرائیل بر توان موشکی و نفوذ منطقهای تهران اعمال شده باشد. نویسندگان این روزنامه هشدار دادند که توافق جدید ممکن است شرایطی مشابه اختلافات دوران برجام را بازتولید کند و به همین دلیل، بخشی از جریان سیاسی اسرائیل آن را «توافقی بد» توصیف کرده است.
در همین حال، تحلیل رویترز درباره روابط ترامپ و نتانیاهو نشان میدهد که توافق جدید شکافهای تازهای میان واشنگتن و تلآویو ایجاد کرده است. رویترز نوشت که در حالی که نخستوزیر اسرائیل امیدوار بود جنگ، موقعیت منطقهای ایران را به شدت تضعیف کند، تغییر مسیر آمریکا به سوی توافق باعث شده بخشی از اهداف اسرائیل تحقق پیدا نکند. این خبرگزاری از نگرانی محافل اسرائیلی درباره تمدید آتشبس و محدود شدن آزادی عمل نظامی این کشور خبر داد و تاکید کرد که روابط میان ترامپ و نتانیاهو وارد مرحلهای پرتنش شده است.
برآیند کلی پوشش رسانههای خارجی نشان میدهد که اگرچه تفاهم ایران و آمریکا با استقبال گسترده بینالمللی و واکنش مثبت بازارهای جهانی مواجه شده، اما تقریبا هیچ رسانه مهمی آن را پایان قطعی بحران توصیف نکرده است. اجماع نسبی میان رسانههای آمریکایی و اروپایی بر این است که توافق، بیش از آنکه یک صلح نهایی باشد، آغازی برای مرحلهای دشوار از مذاکرات و آزمونی برای سنجش توان طرفین در مدیریت اختلافات باقیمانده است. در مقابل، رسانههای اسرائیلی عمدتا با دیده تردید و نگرانی به این تحول نگریستهاند و معتقدند توافق جدید هنوز پاسخ روشنی به دغدغههای امنیتی تلآویو ارائه نکرده است. از این منظر، ۱۵ ژوئن را میتوان نه پایان یک بحران، بلکه آغاز فصل تازهای از رقابت دیپلماتیک در خاورمیانه دانست.