همشهری آنلاین - بهنام صدقی:
۱. تنگه هرمز، قلب تپنده انرژی جهان
حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه نفت در روز از تنگه هرمز عبور میکند
این رقم معادل حدود ۲۰ درصد کل مصرف نفت جهان است
نزدیک به یک سوم تجارت دریایی نفت جهان وابسته به این مسیر است
روزانه دهها نفتکش غولپیکر از این گلوگاه عبور میکنند
نتیجه راهبردی:
هرگونه اختلال -حتی در مقیاس بسیار محدود- میتواند بلافاصله بازار جهانی انرژی را دچار شوک کند.
۲. تجربه تاریخی که جهان را تغییر داد
مقایسه تاریخی تنگه هرمز با کانال سوئز
بحران سوئز ۱۹۵۶
ملی شدن کانال سوئز توسط جمال عبدالناصر
حمله مشترک بریتانیا، فرانسه و اسرائیل
عقبنشینی اجباری لندن تحت فشار آمریکا و شوروی
پیامدهای ژئوپلیتیکی
سقوط تدریجی ارزش لیر بریتانیا
پایان نقش بریتانیا بهعنوان قدرت مسلط جهانی
آغاز انتقال مرکز ثقل قدرت به ایالات متحده
درس تاریخی:
کنترل گلوگاههای انرژی میتواند در مدت کوتاهی معادلات قدرت جهانی را تغییر دهد.
۳. پترودلار، ستون قدرت اقتصادی آمریکا
سیستم پترودلار از دهه ۱۹۷۰ شکل گرفت
بیش از ۸۰ درصد تجارت جهانی نفت با دلار انجام میشود
حدود ۵۹ درصد ذخایر ارزی جهان به دلار نگهداری میشود
سالانه هزاران میلیارد دلار مبادلات انرژی با دلار تسویه میشود
تهدید بالقوه
هرگونه تغییر در نظم انرژی خلیج فارس میتواند:
تقاضای جهانی برای دلار را کاهش دهد
بازارهای مالی آمریکا را متزلزل کند
سلطه اقتصادی واشینگتن را تضعیف نماید
۴. اثر دومینویی اختلال در هرمز
برآوردهای بازار انرژی نشان میدهد:
اختلال محدود در تنگه هرمز میتواند قیمت نفت را ۳۰ تا ۷۰ درصد افزایش دهد
در سناریوی انسداد کامل، قیمت نفت حتی میتواند از ۱۵۰ دلار عبور کند
حدود ۳۰ درصد گاز طبیعی مایع (LNG) جهان نیز از این مسیر عبور میکند
پیامد فوری:
افزایش قیمت سوخت
تورم جهانی
بیثباتی بازارهای مالی
۵. منطق جنگ نامتقارن
در چنین گلوگاهی حتی اقدامات کوچک اثرات بزرگ دارند
نمونه مفهومی:
یک اختلال ۱ درصدی در جریان انرژی میتواند شوکی نزدیک به ۱۰۰ درصد در بازارهای مالی و انرژی ایجاد کند
چرا؟
بازار انرژی به شدت به «ریسک ژئوپلیتیکی» حساس است.
گاهی یک هشدار یا تنش محدود کافی است تا قیمتها جهش پیدا کند.
۶. بنبست راهبردی واشینگتن
چالشهای اصلی آمریکا در سناریوی تقابل:
ریسک جهش قیمت جهانی انرژی
آسیب به اقتصادهای غربی
فشار تورمی در داخل آمریکا
تهدید ثبات بازارهای مالی
در نتیجه:
گزینه نظامی پرهزینه و پرریسک تلقی میشود.
۷. نظریه بازیها، چرا دشمن باید راه خروج داشته باشد؟
در نظریه بازیها یک اصل کلیدی وجود دارد:
Exit Ramp
یا «مسیر خروج برای طرف بازنده»
منطق این اصل:
اگر بازیگری به شکست کامل برسد و هیچ منفعتی برای عقبنشینی نداشته باشد:
احتمال رفتارهای افراطی افزایش مییابد
سطح تنش میتواند غیر قابل کنترل شود
بنابراین در طراحی هر راهبرد سیاسی:
پیروزی پایدار زمانی حاصل میشود که
در کنار تثبیت دستاوردها، راه خروجی قابل قبول برای طرف مقابل نیز وجود داشته باشد.
پیام راهبردی
تنگه هرمز تنها یک گذرگاه انرژی نیست،
بلکه از مهمترین نقاط تعیینکننده نظم ژئوپلیتیکی جهان است.
در چنین صحنهای:
میدان میتواند موازنه قدرت را تغییر دهد
اقتصاد انرژی میتواند نظم مالی جهان را تحت تأثیر قرار دهد
و دیپلماسی میتواند مسیر خروج از بحران را تعیین کند.