به گزارش همشهری آنلاین، بررسی دادههای بینالمللی نشان میدهد بازار فرآوردهها اکنون بیش از بازار نفت خام تحت فشار قرار گرفته و همین موضوع زنگ خطر تازهای را برای اقتصاد جهانی، حملونقل و صنایع پاییندستی به صدا درآورده است.
مهرزاد لیموچی، تحلیلگر ارشد انرژی، می گوید: بازار جهانی انرژی وارد دورهای از نااطمینانی شدید شده و هرگونه اختلال در تنگه هرمز یا زیرساختهای پالایشی منطقه میتواند موج جدیدی از افزایش قیمت را در جهان ایجاد کند.
رشد شدید فرآوردهها؛ فاصله گرفتن از نفت خام
در حالی که نفت برنت طی هفتههای اخیر در محدوده بالای ۱۰۰ دلار معامله شده، رشد قیمت فرآوردههای نفتی بسیار سریعتر بوده است. قیمت گازوئیل و سوخت جت در برخی بازارها از ابتدای سال نزدیک به دو برابر شده و همین موضوع نشانه کمبود عرضه در بازار فرآوردههاست.
بررسیها نشان میدهد قیمت سوخت جت در بازار آمریکا به محدوده ۱۶۰ تا ۱۷۴ دلار در هر بشکه رسیده است.میانگین قیمت گازوئیل در برخی ایالتهای آمریکا رشد ۴۰ تا ۸۰ درصدی را تجربه کرده است و قیمت بنزین در آمریکا در آستانه ورود به کانال ۵ دلار در هر گالن قرار دارد. در اروپا نیز میانگین قیمت گازوئیل به بیش از ۲ یورو در هر لیتر رسیده است.
کارشناسان معتقدند علت اصلی این وضعیت، تغییر الگوی تولید پالایشگاههاست. پالایشگاهها به دلیل افزایش تقاضای سفرهای هوایی، تولید سوخت جت را در اولویت قرار دادهاند و همین مسئله باعث کاهش تولید بنزین و گازوئیل شده است.
گاز قطر؛ اختلالی که بازار را نگران کرد
بازار گاز طبیعی مایع (LNG) نیز همزمان با تحولات منطقهای تحت فشار قرار گرفته است. طبق برآوردها، بیش از ۲۰ میلیون تن از تولید پیشبینیشده گاز مایع یا ال ان جی قطر در معرض اختلال قرار گرفته؛ موضوعی که میتواند توازن بازار گاز آسیا و اروپا را بر هم بزند.
همزمان، شاخص قیمت گاز اروپا فقط در یک شب بیش از ۳۰ درصد جهش کرد. تحلیلگران هشدار میدهند اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، پروژههای توسعه میدان شمالی قطر نیز با تأخیر مواجه خواهد شد و بازار جهانی ال ان جی در سالهای آینده با کمبود عرضه روبهرو میشود.
بازار قیر؛ جهش ۵۹ درصدی در یک ماه
یکی از بازارهایی که کمتر مورد توجه افکار عمومی قرار گرفته اما رشد قیمتی شدیدی را تجربه کرده، بازار قیر است. قیر که مستقیماً از نفت خام تأثیر میپذیرد، اکنون با اختلال در زنجیره تأمین خاورمیانه و افزایش هزینه حملونقل مواجه شده است.
بر اساس دادههای بازار قیمت جهانی قیمت از زمان جنگ تحمیلی سوم تاکنون ۵۹ درصد رشد کرده است. قیمت قیر در فوریه یعنی آغاز جنگ تحمیلی سوم ۳۸۲ دلار در هر تن و در ماه مارس ( یک ماه بعد از آغاز جنگ) ۶۰۷ دلار در هر تن رشد کرد.
به گفته لیموچی، اگر نفت در محدوده بالای ۱۰۰ دلار باقی بماند، قیمت قیر میتواند در کوتاهمدت به ۷۰۰ تا ۸۰۰ دلار در هر تن برسد و در سناریوی تشدید بحران حتی ورود به کانال ۱۰۰۰ دلار نیز دور از انتظار نخواهد بود.
سه سناریو برای آینده قیمت گازوئیل
تحلیلگران انرژی سه سناریوی متفاوت برای بازار فرآوردههای نفتی ترسیم میکنند. سناریوی اول کاهش مبتنی بر کاهش تنش ها است. در صورت توافق سیاسی و بازگشایی کامل مسیرهای صادراتی قیمت گازوئیل در آمریکا به ۲.۸ تا ۳.۲ دلار در هر گالن می رسد ( اروپا: ۱.۲ تا ۱.۴ یورو در هر لیتر ) در سناریوی دوم یعنی تداوم وضعیت فعلی، در صورت ادامه تنشها تا پایان تابستان قیمت در آمریکا به ۴.۵ تا ۵.۵ دلار در هر گالن خواهد رسید و در اروپا به ۲.۲ تا ۲.۸ یورو در هر لیتر افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی سطح تورم عمومی در جهان به ۲ تا ۳ درصد خواهد رسید.
در سناریوی سوم و در صورتی که بحران در خاورمیانه تشدید شود ،در صورت آسیب به زیرساختهای انرژی منطقه قیمت هر گالن بنزین در آمریکا به بیش از ۷ دلار و اروپا به ۴ یورو در هر لیتر خواهد رسید این موضوع منجر به افزایش ۴۰ تا ۵۰ درصدی قیمت مواد غذایی و کالاهای اساسی در جهان خواهد شد.
نگرانی بزرگ؛ سرایت گرانی انرژی به اقتصاد جهان
اقتصاددانان معتقدند مهمترین پیامد جهش قیمت فرآوردهها، اثر آن بر زنجیره جهانی تورم است. گازوئیل ستون اصلی حملونقل زمینی، کشاورزی و لجستیک جهان محسوب میشود و افزایش قیمت آن مستقیماً هزینه تولید و توزیع کالاها را بالا میبرد.
در آمریکا بسیاری از رسانههای اقتصادی هشدار دادهاند که رشد قیمت سوخت میتواند هزینه حمل مواد غذایی، قیمت بلیت هواپیما و هزینه صنایع را بهطور محسوس افزایش دهد. اروپا نیز به دلیل وابستگی بالا به واردات انرژی، نسبت به این شوک آسیبپذیرتر ارزیابی میشود.
نقطه عطف بازار؛ فقط چند هفته زمان باقی مانده؟
برخی موسسات بینالمللی انرژی هشدار دادهاند که ذخایر جهانی نفت خام و فرآوردهها تا پایان ماه مه به محدوده بحرانی نزدیک میشود. به گفته یکی از مدیران ارشد بزرگترین شرکتهای تجارت نفت جهان، بازار دیگر ماهها فرصت ندارد؛ فقط چند هفته باقی مانده است.
تحلیلگران معتقدند اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، بازار جهانی انرژی ممکن است در تابستان ۲۰۲۶ وارد مرحلهای از کمبود واقعی عرضه شود؛ مرحلهای که میتواند موج تازهای از تورم جهانی را رقم بزند.