همشهری آنلاین – گروه سیاسی: «جفری ساکس»، استاد و مدیر مرکز توسعه پایدار در دانشگاه کلمبیا و «سیبل فارس»، مشاور خاورمیانه و آفریقا در شبکه راهکارهای توسعه پایدار سازمان ملل در یادداشتی که روز شنبه بهصورت مشترک در خبرگزاری قطری «الجزیره» منتشر شده، این استدلال را مطرح کردهاند که برخلاف تصور اولیه واشنگتن و تلآویو، جنگ علیه ایران ممکن است با عقبنشینی آمریکا پایان یابد. نویسندگان معتقدند ادامه این درگیری، میتواند منطقه و اقتصاد جهانی را وارد بحرانی گسترده کند. در ادامه مهمترین محورهای این یادداشت را میخوانید.
هدف اولیه آمریکا و اسرائیل
- طرح مشترک آمریکا و اسرائیل بر پایه نابودی ساختار فرماندهی ایران، تضعیف برنامه هستهای و حذف فرماندهان ارشد سپاه پاسداران طراحی شده بود.
- هدف اصلی این بود که حکومت ایران دچار فروپاشی داخلی شود و سپس دولتی نزدیک به غرب در تهران روی کار آید.
- دونالد ترامپ تحت تأثیر بنیامین نتانیاهو و رئیس موساد تصور میکرد ایران مانند ونزوئلا بهسرعت تسلیم فشار خواهد شد.
- در ونزوئلا، آمریکا توانسته بود با عملیات سیاسی و امنیتی، حکومت را تضعیف و ساختار قدرت مطلوبتری ایجاد کند.
- ایران از نظر تاریخی، فرهنگی، نظامی و ژئوپلیتیکی با ونزوئلا کاملاً متفاوت است.
دلایل شکست محاسبات آمریکا
- شناخت نادرست از ایران
- ایران تمدنی چند هزار ساله با هویت ملی قدرتمند است.
- مردم ایران تجربه تاریخی دخالت آمریکا در کودتای ۱۳۳۲ را فراموش نکردهاند و همین مسئله باعث میشود در برابر فشار خارجی مقاومت کنند.
- برخلاف انتظار آمریکا، حملات خارجی موجب فروپاشی حکومت نشد، بلکه انسجام داخلی را افزایش داد
- سپاه پاسداران قدرت بیشتری پیدا کرد و جامعه در برابر تهدید خارجی متحد شد.
- دستکم گرفتن توان فناوری ایران
- ایران طی دههها تحریم توانسته صنایع دفاعی بومی ایجاد کند.
- توسعه موشکهای بالستیک، پهپادهای پیشرفته و فناوری فضایی، نشانه توان بالای علمی و مهندسی ایران است.
- آمریکا تصور میکرد تحریمها باعث عقبماندگی ایران شدهاند، در حالی که این فشارها به رشد توان داخلی منجر شدهاست.
- تغییر ماهیت جنگهای مدرن
- تجهیزات ارزانقیمت ایران میتوانند خسارتهای سنگینی به تجهیزات بسیار گران آمریکا وارد کنند:
- پهپادهای ایرانی حدود ۲۰ هزار دلار هزینه دارند، اما موشکهای رهگیر آمریکایی چند میلیون دلار قیمت دارند.
- موشکهای ضدکشتی ایران میتوانند ناوهای چند میلیارد دلاری آمریکا را تهدید کنند. این عدم توازن هزینه باعث شده جنگ برای آمریکا بسیار پرهزینه شود.
ضعف در تصمیمگیری آمریکا
- سیاستگذاری آمریکا «غیرعقلانی» است.
- تصمیم جنگ توسط حلقه کوچکی از نزدیکان ترامپ گرفته شده و نهادهای رسمی امنیتی و مشورتی نقش مؤثری نداشتهاند.
- این جنگ نه براساس ضرورت امنیتی، بلکه بر پایه توهم حفظ هژمونی آمریکا و سلطه منطقهای اسرائیل شکل گرفت.
پیامدهای احتمالی جنگ
در پایان جنگ احتمالا سه تحول مهم رخ خواهد داد:
- افزایش نفوذ ایران در تنگه هرمز: ایران کنترل و قدرت بیشتری بر مسیر حیاتی انتقال انرژی جهان پیدا خواهد کرد.
- تقویت بازدارندگی ایران: توان نظامی و اعتبار بازدارندگی ایران افزایش مییابد و کشورهای منطقه قدرت ایران را جدیتر خواهند گرفت.
- کاهش حضور آمریکا در خلیجفارس: هزینههای سنگین جنگ، سبب کاهش حضور بلندمدت نظامی آمریکا در منطقه خواهد شد.
- نکته ویژه: مسائل اصلی مانند برنامه هستهای ایران یا توان موشکی آن، عملاً حلنشده باقی میمانند.
جمعبندی محوری:
- آمریکا دیگر توان تحمیل اراده خود مانند گذشته را ندارد.
- تغییرات فناوری نظامی، قدرت منطقهای ایران و اشتباههای محاسباتی واشنگتن، سبب شده پیروزی آمریکا در چنین جنگی ممکن نباشد.
- بهترین راه برای آمریکا، کنار گذاشتن سیاست «تغییر رژیم» و بازگشت به دیپلماسی و حقوق بینالملل است.