همشهری آنلاین - مریم سرخوش: هانتاویروس با وجود جلب توجه رسانهها در دنیا و ایجاد نگرانی از بروز یک بیماری ویروسی دیگر، اما هنوز به عنوان یک اضطرار یا پاندمی مطرح نشده است. ویروسی که ابتلا به آن سالهاست در برخی کشورها گزارش میشود اما در ۴ می امسال میلادی (۱۴ اردیبهشت) با شناسایی ۸ مورد ابتلا در یک کشتی تفریحی منجر به واکنشهای بیشتر از سوی سازمان جهانی بهداشت شد. آنها مسافرانی بودند که با یک کشتی تفریحی از کشور آرژانتین روی اقیانوس اطلس سفر میکردند.
سه نفر از مبتلایان جان خود را از دست دادند و یک نفر در بخش مراقبتهای ویژه در کشور آفریقای جنوبی بستری است. به همین دلیل هانتاویروسی که در گذشته بهصورت پراکنده و در مناطق روستایی دیده میشده اما شناسایی موارد ابتلا در یک کشتی تفریحی باعث افزایش نگرانیها شد. عامل انتقال این ویروس جوندگان به ویژه موشها هستند که حالا خود عامل نگرانی شدهاند، این که برخی تصور میکنند آیا موشهای شهری میتوانند عامل انتقال و بروز یک بیماری ویروسی دیگر مشابه کرونا شوند؟
هانتاویروس اتفاق جدیدی نیست
هانتاویروس بیماری جدیدی نیست، بر اساس برآوردها، سالانه ۱۰هزار تا بیش از ۱۰۰هزار نفر در سطح جهان به آن مبتلا میشوند که بیشترین ابتلا هم در قارههای آسیا و اروپاست. میزان مرگومیر ناشی از ابتلای انسانی به این ویروس هم در حالت معمول بین یک تا ۱۵ درصد در آسیا و اروپا و ۵۰ درصد در قاره آمریکاست.
به گفته قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت به ایسنا، این ویروس از طریق تماس با ادرار، بزاق و مدفوع آلوده جوندگان به ویژه موشها به انسان منتقل میشود. استنشاق ذرات معلق خشکشده این مواد آلوده هم از شایعترین راههای انتقال ویروس است. تماس مستقیم و گازگرفتگی حیوانات از دیگر روشهای انتقال ویروس به شمار میرود. اما انتقال از انسان به انسان به ندرت رخ میدهد.
مرادی همچنین به این نکته اشاره کرده که هانتاویروسها میتوانند بیماری جدی در انسانها ایجاد کنند؛ شامل سندرم ریوی و سندروم کلیوی. در سندروم ریوی علائمی از جمله تب ناگهانی، درد عضلانی شدید، تهوع و استفراغ، تنگی نفس شدید در مراحل پیشرفته و مرگ به نسبت بالا (حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد موارد ابتلا) و در سندروم کلیوی همراه با تب خونریزی دهنده و علائمی مانند تب، افت فشار خون، مشکلات کلیوی، خونریزی در موارد شدید و مرگ و میر کمتر از موارد ریوی (حدود یک تا ۱۵ درصد براساس نوع ویروس) بروز میکند.
این مسئول تاکید کرده که وقایع و گزارشات بینالمللی از سوی وزارت بهداشت رصد میشود تا برای هر حادثه مشکوک بیولوژیک بیماریهای واگیر آمادگی و پاسخ خود را حفظ میکنیم.
او درباره روشهای درمانی هم توضیح داده که بستری در بیمارستان و گاهی در بخش مراقبتهای ویژه، پایش مداوم فشار خون، اکسیژن خون و عملکرد کلیهها، اکسیژن تراپی، در موارد شدید درمان با ونتیلاتور (دستگاه تنفس مصنوعی) و تزریق مایعات و تنظیم تعادل آب و الکترولیتها از جمله این حمایتهای درمانی هستند.
نگران موشهای تهران باشیم؟
واکنشها به مهمترین عامل انتقال این ویروس شدیدتر شده؛ یعنی موشهای شهری که اکنون فراتر از دغدغههای بهداشتی به یکی از محورهای نگرانی درباره هانتاویروس تبدیل شدهاند.
البته به گفته حسین صادقی، مدیر اداره کنترل حیوانات شهری سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران فعالیت اکیپهای مقابله با موشها و حیوانات موذی در تمامی نواحی شهر تهران طی ۴ دهه اخیر در حال انجام بوده و به صورت مستمر محلهای کلونی موشها با استفاده از روشهای مشخص ضدعفونی میشوند. به گفته این مسئول، شهرداری تهران همواره نسبت به کنترل جمعیت موشها و مقابله با آن اقدام کرده و در همکاری با ۳ دانشگاه علوم پزشکی در حوزههای بهداشتی و همچنین انستیتوپاستور، تاکنون گزارشی مبنی بر آلودگی موشهای تهران ارائه نشده است.
این نکته را دکتر احمد مهری، اپیدمیولوژیست هم تایید میکند و به همشهری میگوید: نگرانی مردم از موشها به عنوان عامل انتقال هانتاویروس به انسان، چند وجهی است. نکته اول این که هنوز هیچ گزارش و شواهدی مبنی بر اینکه این بیماری در سطح جهان به شکل پاندمی یا در سطح ایران اپیدمی بروز کرده باشد، وجود ندارد به همین دلیل در حال حاضر دلیلی برای نگرانی گسترده وجود ندارد. مساله دیگر اینکه از گذشته نحوه شناسایی و مراقبت به دانشگاههای علوم پزشکی اعلام شده و سیستم برای مواجهه با هانتاویروس کاملا آماده است.
او با تاکید بر این که مساله موشها در سطح شهر تهران یک چالش بهداشتی است، ادامه میدهد: در نظر داشته باشید که چه انواع بیماریهای ویروسی گسترش پیدا کند یا نکند، وجود موشها موضوع بهداشتی است و باید به آن توجه جدی شود. اگر هانتاویروس هم از یک خبر مجازی صرف جدیتر شود و در روزهای آینده افزایش موارد در کشورهای دنیا رخ بدهد، باید تمام سیستمها از جمله سازمان شهرداری تلاش بیشتری داشته باشند تا رفع خطر صورت بگیرد. مساله مهم این که ما باید گوش به زنگ باشیم اما نگرانی ضرورت ندارد.
تجربه کرونا مردم را نگران میکند
به گفته مهری، مردم به دلیل تجربه کرونا زمانی که اخبار جدیدی از ویروسها و بیماریهای واگیر میشنوند، ناخودآگاه حساس و نگران میشوند. چون آن زمان هم میگفتیم کووید۱۹ بیماری خطرناک نیست و بعد شاهد پاندمی وسیع در دنیا شدیم. در این شرایط باید اطلاعرسانی دقیق و درست انجام شود که شاهد چنین رویکردی از سوی وزارت بهداشت هستیم. نظام سلامت ارزشیابی و پایش دقیق در سطح کشور و پایگاههای مرزی دارد.
او در پاسخ به این سوال که با وجود افزایش موارد ابتلا باید نگران سرایت انسانی این ویروس باشیم هم توضیح میدهد: بر اساس اطلاعات موجود، تجربه سایر کشورها و اسناد علمی در حال حاضر هانتاویروس انتقال انسان به انسان ندارد و اگر مواردی هم هست، بسیار ناچیز است. اما همانطور که درباره ویروس کرونا جهشهایی رخ داد، این مساله را میتوان در هانتاویروس هم پیشبینی کرد که ممکن است دچار تغییر رفتار شود که فعلا هیچ شواهی این فرصیه را تایید نکرده است. اما در حال حاضر روش انتقال بیشتر از طریق جوندگان آلوده هست.
مهری با تاکید بر این که به نظر نمیرسد هانتاویروس سرنوشتی مشابه کرونا داشته باشد، عنوان میکند: این موضوع فعلا در سطح رسانهها مطرح شده است. طی یکی دو سال اخیر ما مواردی از این دست هم شنیدهایم، مشابه آبله میمونی و سایر بیماریهای بازدپدید که نگرانیهایی هم درباره آنها مطرح شد. این خبر هم ممکن است به همان شکل باشد.
نظام سلامت خاموش نیست
این اپیدمیولوژیست تاکید میکند: نظام سلامت ایران خاموش نیست، در تمام دانشگاههای علوم پزشکی آخرین اطلاعات علمی در این باره منتشر و آموزش داده شده است. سازوکار برخورد با بیماران احتمالی در مرزها هم مشخص شده تا حتی در صورت شناسایی یک مورد اقدامات مناسب و به موقع صورت بگیرد. سیاست تیم فعلی وزارت بهداشت در حوزه مدیریت بیماریها هم اطلاعرسانی شفاف به مردم است و هیچ پنهانکاری در این باره ندارد.
او البته یک توصیه مهم برای مردم دارد که با پرهیز از نگرانیهای غیرضروری، باید به آن توجه داشته باشند؛ این که مساله جوندگان به ویژه در مناطق روستایی یک چالش جدی است و باید از تماس مستقیم با آنها خودداری شود. به طور کلی هرگونه مواجهه یا ارتباط و تماس با ادرار، مدفوع و بزاق جوندگان مثل موشها باید به عنوان نکته بهداشتی در نظر گرفته شود. برخی کشورهای اروپایی، آسیایی و آمریکایی هم مواردی از ابتلا به هانتاویروس دارند و کسانی که به این مناطق سفر میکنند در بازگشت به کشور باید در رعایت نکات بهداشتی دقت کافی داشته باشند. چون بسته به شدت ویروس معمولا دوران کمون چند روزه وجود دارد و ممکن است بیماری بعد از چند روز خودش را نشان دهد.
راه پیشگیری چیست؟
هانتاویروس فعلاً تهدیدی شبیه کرونا محسوب نمیشود، اما کارشناسان تاکید میکنند رعایت اصول بهداشتی در مواجهه با جوندگان و رصد دقیق موارد مشکوک، مهمترین راه پیشگیری از تبدیل یک نگرانی محدود به بحران گسترده است.