همشهری آنلاین - فرخنده رفائی: خورشید برای انسان همواره منبع نور و حیات بوده، اما در پس ظاهر آرام آن، انفجارهایی عظیم و پرانرژی رخ میدهد که میتوانند بر زمین نیز اثر بگذارند. اکنون انتشار ویدئویی تازه از یک شراره خورشیدی، امکان شنیدن صدای این رویداد کیهانی را برای نخستین بار به شکلی ملموس فراهم کرده است.
در مارس ۲۰۲۶، ستارهشناس آماتوری با نام کاربری DudeLovesSpace هنگام رصد خورشید، موفق شد لحظه فوران ناحیهای فعال از لکههای خورشیدی موسوم به AR۴۳۹۲ را ثبت کند. این ناحیه درست در زمان مشاهده، یک شراره خورشیدی قدرتمند آزاد کرد و تصاویر آن با تلسکوپهای زمینی ثبت شد. همزمان، ابزارهای رادیویی نیز بخشی از امواج منتشرشده از این رویداد را دریافت کردند.
این رصدگر سپس دادههای رادیویی را با استفاده از روشی به نام صوتیسازی دادهها (Data Sonification) به سیگنال صوتی تبدیل کرد. در این روش، دادههای علمی که بهطور معمول قابل شنیدن نیستند، به صدا تبدیل میشوند تا بتوان آنها را بهتر تحلیل یا تجربه کرد. نتیجه این فرایند، صدایی عجیب، ناآرام و ترسناک بود که تصویری تازه از فعالیت خورشید ارائه میدهد.
البته این صدا، صدای واقعی خورشید در فضای پیرامون نیست. از آنجا که فضا تقریبا خلأ است، امواج صوتی مانند زمین در آن منتشر نمیشوند. دانشمندان میگویند اگر امکان شنیدن مستقیم خورشید وجود داشت، احتمالا صدایی مداوم و غرشمانند با شدتی در حدود ۱۰۰ دسیبل تولید میکرد. آنچه در این ویدئو شنیده میشود، ترجمه امواج رادیویی خورشید به محدوده شنوایی انسان است.
شراره ثبتشده از نوع M۲.۷ بود؛ یعنی در رده متوسط اما قابل توجه از شرارههای خورشیدی قرار میگیرد. این انفجار در ۱۸ مارس رخ داد و حدود ۱۶ دقیقه ادامه داشت. طبق گزارشها، همین شراره قویترین فوران ثبتشده از لکه خورشیدی AR۴۳۹۲ در دوره حضور آن بر سطح قابل مشاهده خورشید بود.
لکههای خورشیدی مناطقی تیرهتر روی سطح خورشید هستند که میدانهای مغناطیسی بسیار قدرتمندی دارند. این مناطق اغلب منشأ شرارههای خورشیدی و پرتاب جرم تاجی هستند؛ پدیدههایی که میتوانند ارتباطات رادیویی، سامانههای ماهوارهای و حتی شبکههای برق روی زمین را تحت تأثیر قرار دهند.
بیشتر بخوانید:
- کشف جنجالی دانشمندان؛ حیاتی که از کره زمین به سیاره «زهره» رفته است
- یک قدم تا کشف ماده تاریک | این آزمایش زیرزمینی به نقطهای حساس رسیده است
فعالیت خورشید در چرخهای حدودا ۱۱ ساله تغییر میکند. در زمان اوج این چرخه که «بیشینه خورشیدی» نام دارد، تعداد لکههای خورشیدی و انفجارهای پرانرژی افزایش مییابد. هرچند خورشید در ماههای اخیر نسبتا آرامتر شده، اما ثبت این رویداد نشان میدهد هنوز نواحی فعالی بر سطح آن وجود دارند.
دانشمندان میگویند صوتیسازی دادهها تنها جنبه سرگرمی ندارد، بلکه میتواند به کشف الگوهای پنهان در دادههای نجومی نیز کمک کند. در عین حال، برای مردم عادی فرصتی فراهم میکند تا پدیدههای دوردست کیهانی را با حسی ملموستر تجربه کنند.
این ویدئو بار دیگر یادآوری میکند که خورشید، با وجود نقشش در حفظ زندگی روی زمین، ستارهای پویا، خشن و سرشار از انفجارهای قدرتمند است که هنوز رازهای بسیاری در دل خود دارد.