همشهری آنلاین - گروه سیاسی: در حالی که عملیات نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران از نهم اسفند ۱۴۰۴ آغاز شده و اکنون وارد هفته چهارم خود شده، اندیشکدههای آمریکایی و غربی هشدار دادهاند که این نبرد ممکن است خطر جنگهای کمشدت طولانیمدت و شوکهای اقتصادی جهانی را تشدید کند.
این گزارشها تحلیل میکنند ایران از همان روز اول تصمیم به تشدید بدون محدودیت گرفته تا بازدارندگی ایجاد کند، در حالی که آمریکا و اسرائیل بر هدف خنثیسازی تهدیدهای بلندمدت تهران تاکید دارند و این اختلاف اهداف میتواند به گسترش درگیری بیانجامد.
مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی در گزارشی که شانزدهم اسفند منتشر کرد، استراتژی ایران را به عنوان «تشدید بدون کالیبره کردن» توصیف کرده و توضیح داده بود که تهران از ابتدا قصد داشته جنگ را عمیق و گسترده کند نه اینکه پاسخ محدود بدهد. این مرکز تاکید داشت که ایران با حملات چندجانبه به سیستمهای انرژی، سایبری و دریایی به دنبال هزینهسازی سنگین برای طرف مقابل است و این رویکرد میتواند سناریوهای متعدد تشدید را در منطقه ایجاد کند. کارشناسان این اندیشکده معتقدند که درسهای جنگهای کوتاهمدت سالهای گذشته مانند جنگ ۱۲روزه خرداد و تیر سال ۱۴۰۴ ایران را به سمت این تصمیم سوق داده که دیگر به تلافی محدود بسنده نکند.
در نتیجه، حتی اگر آتشبس موقتی برقرار شود، احتمال ادامه درگیریهای کمشدت از طریق حملات سایبری، خرابکاری و عملیات نیابتی بسیار بالاست و این امر میتواند سالها بر ثبات منطقه سایه بیندازد.
در ادامه همین گزارشها، مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی به هزینههای هنگفت جنگ تاکنون اشاره کرده و هشدار داده که عملیات هوایی آمریکا و اسرائیل میلیاردها دلار خرج برداشته در حالی که ایران با مقاومت نامتقارن خود تلاش دارد برتری هوایی حریف را خنثی کند. این مرکز در پنل تخصصی خود با عنوان «آمریکا و اسرائیل به ایران حمله کردند، بعدش چه؟» بر این نکته تاکید ورزید که حتی پس از پایان مرحله اصلی درگیری، جنگهای پس از جنگ ادامه خواهد یافت و اسرائیل به دنبال ضعیف نگه داشتن ایران خواهد بود در حالی که تهران برای حفظ مشروعیت داخلی و انتقام به دنبال فرصتهای جدید است.
کارشناسان موسسه رند معتقدند که استراتژی «تشدید برای کاهش تنش» ایران ممکن است نتیجه معکوس بدهد و تهران را فقیرتر، ضعیفتر و منزویتر کند، هرچند مقاومت نامتقارن آن میتواند آمریکا را خسته سازد. این موسسه در گزارش جداگانهای تاکید کرده که بمباران گسترده دوستان و دشمنان منطقه توسط ایران ریسک گسترش جنگ به کشورهای همسایه را افزایش میدهد.
شورای آتلانتیک نیز در مجموعه گزارشهای خود از جمله ۲۰ سوال و جواب درباره جنگ ایران که ۱۱ اسفند منتشر شد، ریسکهای استراتژیک عمده برای دولت ترامپ را فهرست کرده و هشدار داده که تفاوت اهداف واشنگتن و تلآویو، لرزش اتحادهای اروپا، مقاومت نامتقارن ایران از طریق نیروهای نیابتی و خطر جنگ طولانی میتواند برنامهریزیهای اولیه را برهم بزند. این شورا در مقالهای تاکید کرده که عملیات آمریکا و اسرائیل باید با دقت کامل پیش برود تا از گسترش به اروپا یا خلیج فارس جلوگیری شود.
کارشناسان شورای آتلانتیک همچنین به واکنشهای جهانی پرداختهاند و گزارش دادهاند که چین و روسیه محتاطانه عمل میکنند در حالی که اروپا نگران شوک انرژی و تورم جهانی است.
چشمانداز پس از آتشبس و چالشهای جهانی
در مجموع، تحلیلهای یک هفته اخیر این اندیشکدهها بر ۲ نکته کلیدی همگرا هستند: نخست اینکه جنگ هنوز به پایان نرسیده و خطر جنگهای پس از جنگ بسیار واقعی است، و دوم اینکه ایران با هزینهسازی اقتصادی از طریق تهدید تنگه هرمز و حملات به زیرساختهای انرژی، جهان را تحت فشار قرار داده است. مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی در گزارشهای بهروز خود به نقشهبرداری سالها از سیستمهای موشکی ایران اشاره کرده و معتقد است که برتری هوایی آمریکا و اسرائیل اجازه استفاده از مهمات دقیق را داده اما ریسک انسانی و مهاجرتی همچنان بالاست. مؤسسه بروکینگز نیز در بحثهای اخیر خود بر لزوم شفافیت اهداف آمریکا تاکید ورزیده و هشدار داده که نوسان بین تغییر رژیم و مذاکره میتواند اعتبار واشنگتن را خدشهدار کند.
مؤسسه رند در پرسش و پاسخ خود به چشمانداز دیپلماسی پس از جنگ اشاره کرده و پرسیده که آیا فرصتی برای مذاکره واقعی وجود دارد یا درگیری کمشدت ادامه خواهد یافت. شورای آتلانتیک نیز در گزارشهای جهانی خود به تاثیر این جنگ بر بازار انرژی، کشتیرانی و حتی امنیت تایوان پرداخته و هشدار داده که اختلال در تنگه هرمز میتواند تورم جهانی را تشدید کند. در نهایت، همه این مراکز اتفاقنظر دارند که این درگیری نه تنها معادلات خاورمیانه را تغییر خواهد داد بلکه درسهای مهمی برای سیاست خارجی آمریکا در برابر تهدیدهای نامتقارن به جا خواهد گذاشت و نیاز به برنامهریزی دقیق برای مرحله پس از جنگ را ضروری میسازد. با ادامه عملیات و واکنشهای ایران، انتظار میرود گزارشهای تازهتری در روزهای آینده منتشر شود که جزئیات بیشتری از تلفات، هزینهها و سناریوهای آینده ارائه دهد.