همشهری آنلاین: مینا قاسمی زواره، مستندساز و همکار ما در موسسه همشهری، با بیان آنکه هرآنچه از وقایع و بحرانها که امروز ثبت میشود، در آینده تبدیل به سند خواهد شد، گفت: ضبط و ثبت وقایع امروز، در آینده به سند تبدیل میشود و این سند برای تاریخ کشور بسیار حائز اهمیت است. بحران شاخههای گوناگونی دارد و جنگ یکی از آنها است. ثبت و ضبط لحظههای امروز جنگ، به اسناد جنگ برای آینده تبدیل خواهد شد. در واقع اسناد جنگ برای تاریخ هر کشوری بسیار مهم و ارزنده است. همانطور که در جنگ ۱۲ روزه شاهد تلاش اصحاب رسانه و مستندسازان بودیم که در پی آن بودند تا رویدادها و وقایع اتفاق افتاده را ثبت و ضبط کنند. چنین تلاشی، ضرورت مستندسازی را در شرایط بحران از این منظر نشان میدهد که لحظههای ثبت شده از رویدادها، برای آینده به سندی تاریخی تبدیل میگردد. هرچند باید اشاره داشت که ضبط و ثبت وقایع نه صرفا برای مستندساز، بلکه بر فعالین رسانه و کسانی که در حوزه داستانی فعالیت دارند، ضروری است تا این وقایع ثبت شده ضمن آنکه به آیندگان منتقل میشود، به درام و قصه نیز تبدیل شود.
کارگردان مستند «کد ۷۰۰» از تجربه ساخت مستند در حوزه جنگ، گفت: میدان فعالیت من، همواره بحران بوده است. در تمام دوران کاری خود، چه زمانی که به عنوان خبرنگار رسانه فعالیت میکردم و چه زمانی که مستند میساختم، همواره با بحران و جنگ مواجه بودهام. من به افغانستان و کشورهای اطراف سفر کردم که در آنجا نیز جنگ جریان داشت و با آسیبهای اجتماعی روبرو شدم که خود یکی از شاخههای اصلی بحران محسوب میشود. اما موضوعی که مستقیماً با «جنگ ۱۲ روزه» مرتبط است، «کد۷۰۰» است؛ اتفاقهایی که در بهشتزهرا، معراج شهدا و ... رخ میداد. این موضوع کمی کار من را سختتر کرده است، زیرا قصهها فراوان هستند و روایتها بسیار زیاد. من نمیخواهم در سطح گزارش ظاهر شوم؛ ازاینرو انتخاب این روایتها برایم بسیار دشوار است.
او ادامه داد: از همان روز اول، به محض شروع بمباران تهران، به صحنهها رفتم. در سطح شهر، نقاط مختلف و مناطق تخریبشده را دیدم؛ سپس به سمت بهشتزهرا، معراج شهدا و محلهایی که مردم در حال اسکان در هتلها و فضاهای مختلف بودند، مراجعه کردم. من به عنوان مشاهدهگر این صحنهها، باید چیزی را انتخاب کنم که برای ایران «سند» باشد. زیرا یک فرصت طلایی برای ثبت و ضبط وقایع در پیش است و این فرصت ممکن است از دست برود. درواقع من هر آنچه که میتوانم را ضبط میکنم، اما در پی آن قصه اصلی هستم؛ داستانی که بتوانم آن را دنبال کنم، پردازش کنم و به عنوان سندی همیشگی و هدیهای برای کشورم ارائه دهم. هنوز درگیر جستجو برای یافتن آن روایت اصلی هستم. باید گفت تجربه «کد ۷۰۰» به من آموخته است که در کجا باید چه کاری انجام دهم. بارها در نقاط مختلف شهر و در مکانهای فیلمبرداری حضور داشتهام و هر کدام حس و حال خاص خود را دارند و گاه خطر را از بیخ گوش گذراندهام.
قاسمی زواره حضور زنان را در عرصههای گوناگون و بزنگاههای مهم ادوار کشور، حضوری به موقع و موثر دانست و بیان کرد: در دوران دفاع مقدس هشتساله، و همچنین کمکرسانی در هر بحران دیگری، زنان همواره در جایگاهی بسیار مهم و با نقشی موثر حضور داشتهاند. معمولا نقش پشتیبانی آنها بسیار قوی، قدرتمند و اثربخش بوده است که این موضوع اهمیت بالایی دارد. علاوه بر این، ما خانمهایی داریم که پیشروتر هستند و مستقیماً در خط مقدم بحران فعالیت میکنند؛ مانند مستندسازان، پرستاران، امدادگران و آتشنشانانی که در همین دوران مشغول خدمترسانی هستند. فعالیت این افراد، به واسطه ویژگیهای انسانی و قدرتی که دارند، بسیار ارزشمند است. من نمیخواهم موضوع را جنسیتی کنم؛ ممکن است یک زن به عنوان مستندساز در میدان بحران، بسیار قویتر از یک مرد عمل کند. این موضوع مربوط به ویژگیهای شخصی افراد است؛ همانطور که من یا برخی دوستان خانم در میدان حضور داریم، بسیاری از همکاران آقا نیز فعال هستند و کسی با این مسئله مشکلی ندارد. درواقع این سطح از فعالیتها صرفا به ویژگیهای فردی و شخصی افراد مربوط میشود و ارتباط چندانی با زن یا مرد بودن ندارد.
او ادامه داد: نکته مهم این است که چون تعداد خانمهایی که این ویژگیهای پیشرو را دارند، بسیار اندک است، باتوجه به آنکه شاید از هر چند نفر، تنها یک خانم حاضر باشد در دل آتش یا بحران حضور یابد، این حضور بیشتر دیده میشود. به همین دلیل است که وقتی شما با چند خانم مستندساز جنگ صحبت میکنید، تعداد آنها محدود است؛ این تعداد در مقایسه با آقایان بسیار کم است. ضمن اینکه سطح فعالیت خود آقایان نیز دارای سطوح مختلفی است: برخی ترجیح میدهند کارهای خود را در خانه انجام دهند، برخی دیگر ترجیح میدهند به منطقهای دورتر بروند و روایتی را بنویسند، برخی مشاهدهگر کار میکنند و برخی دیگر سراغ کار داستانی میروند. این دستهبندیها و سطوح مختلف فعالیت، تنها به دلیل ویژگیهای فردی و شخصی افراد شکل میگیرد. درنهایت امیدوار هستم سازمانهایی که در شرایط حاضر میتوانند از فیلمسازان حمایت کنند، این کمک را برسانند که این لحظات ضبط و ثبت شود؛ چراکه این روایتها نباید گم شود یا از بین برود. این روایات بیانگر مقاومت و ایستادگی مردم به پای کشور است.
منبع: روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی