به گزارش همشهریآنلاین، رئیسجمهور لهستان با اشاره به تهدیدهای فزاینده روسیه اعلام کرد ورشو باید توسعه توان دفاع هستهای را در دستور کار قرار دهد و راهبرد امنیتی خود را بر پایه «ظرفیت هستهای» بنا کند؛ موضعی که همزمان با اوجگیری بحثها در اروپا درباره ایجاد بازدارندگی هستهای مستقل و کاهش اتکا به چتر امنیتی آمریکا مطرح شده است.
لهستان به دنبال «پتانسیل هستهای»
کارول ناوروتسکی، رئیسجمهور لهستان، در اظهاراتی که میتواند معادلات امنیتی اروپای شرقی را دستخوش تغییر کند، خواستار آغاز کار بر روی توسعه توان دفاع هستهای کشورش شد. او در مصاحبهای تلویزیونی تأکید کرد که لهستان بهعنوان کشوری در مجاورت مستقیم جنگ اوکراین، باید امنیت خود را بر مبنای «پتانسیل هستهای» بازتعریف کند.
ناوروتسکی با اشاره به آنچه «رویکرد تهاجمی و امپریالیستی روسیه» خواند، گفت لهستان در خط مقدم تهدید قرار دارد و نمیتواند صرفاً به ترتیبات موجود امنیتی بسنده کند.
او تصریح کرد که این مسیر باید با رعایت کامل مقررات بینالمللی طی شود، اما ورشو باید از هماکنون مقدمات لازم را برای ورود به پروژههای مرتبط با بازدارندگی هستهای فراهم کند.
لهستان در خط مقدم ناتو
لهستان که عضو ناتو و یکی از اصلیترین حامیان اوکراین در جنگ با روسیه است، طی دو سال گذشته بهطور چشمگیری بودجه دفاعی خود را افزایش داده و به یکی از قدرتهای نظامی در حال رشد اروپا تبدیل شده است. این کشور میزبان نیروها و تجهیزات آمریکایی نیز هست و نقش کلیدی در جناح شرقی ناتو ایفا میکند.
با این حال، اظهارات اخیر رئیسجمهور لهستان نشان میدهد نگرانیها نسبت به آینده تضمینهای امنیتی آمریکا رو به افزایش است؛ بهویژه در شرایطی که برخی تحولات سیاسی در واشنگتن و اختلافنظرها درباره سهم اروپا در تأمین امنیت خود، بحثهایی جدی درباره میزان پایبندی بلندمدت آمریکا به دفاع از اروپا ایجاد کرده است.
موج بحث هستهای در اروپا
سخنان ناوروتسکی در خلأ مطرح نشده است. در هفتههای اخیر، شماری از رهبران اروپایی بهطور علنی درباره ضرورت تقویت بازدارندگی هستهای قاره سخن گفتهاند. نخستوزیر لتونی در کنفرانس امنیتی مونیخ اعلام کرد بازدارندگی هستهای میتواند «فرصتهای جدیدی» برای امنیت اروپا ایجاد کند.
چتر هستهای فرانسه برای اروپا
همچنین فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، تأیید کرده که گفتوگوهایی با فرانسه درباره ایجاد نوعی بازدارندگی هستهای اروپایی در جریان است. فرانسه تنها قدرت هستهای اتحادیه اروپا محسوب میشود و در سالهای اخیر ایده گسترش چتر هستهای خود برای حفاظت از دیگر کشورهای اروپایی را مطرح کرده است.
در این چارچوب، برخی تحلیلگران معتقدند که اگر لهستان بهدنبال تقویت نقش خود در بازدارندگی هستهای باشد، احتمالاً این مسیر از طریق همکاری نزدیکتر با فرانسه یا مشارکت در ابتکارات دفاعی اروپایی دنبال خواهد شد، نه لزوماً توسعه مستقل سلاح هستهای.
واکنش احتمالی روسیه
در واکنش به احتمال واکنش تند مسکو، رئیسجمهور لهستان با لحنی قاطع گفت روسیه «به هر چیزی میتواند واکنش تهاجمی نشان دهد» و این موضوع نباید مانع برنامهریزی راهبردی ورشو شود.
روسیه پیشتر نسبت به گسترش زیرساختهای نظامی ناتو در شرق اروپا هشدار داده و استقرار سامانههای جدید یا افزایش توان بازدارندگی در نزدیکی مرزهایش را تهدیدی مستقیم قلمداد کرده است. از این رو، هرگونه حرکت لهستان به سمت ظرفیت هستهای، چه در قالب همکاری اروپایی و چه در سطح ملی، میتواند تنشها را افزایش دهد.
تکیه اروپا بر فرانسه؟
در میان گزینههای مطرح، فرانسه بهعنوان تنها عضو اتحادیه اروپا با زرادخانه هستهای عملیاتی، نقش محوری دارد. پاریس سالهاست بر استقلال راهبردی اروپا تأکید میکند و اکنون برخی کشورها این کشور را ستون اصلی هرگونه بازدارندگی هستهای اروپایی میدانند.
اگرچه ایجاد یک چتر هستهای اروپایی با چالشهای حقوقی، سیاسی و مالی گستردهای روبهروست، اما افزایش نگرانیها نسبت به تهدید روسیه و تردید درباره دوام تعهدات آمریکا، این بحث را از حاشیه به متن سیاستگذاری امنیتی اروپا کشانده است.
آینده امنیت اروپا
اظهارات رئیسجمهور لهستان را میتوان نشانهای از تغییر تدریجی ذهنیت امنیتی در اروپا دانست؛ تغییری که بر اساس آن، کشورهای اروپایی بیش از گذشته بهدنبال تقویت توان دفاعی مستقل و کاهش آسیبپذیری در برابر تحولات سیاسی فراآتلانتیک هستند.
در حالی که هنوز مشخص نیست لهستان دقیقاً چه مسیری را دنبال خواهد کرد، یک نکته روشن است: بحث بازدارندگی هستهای دیگر تنها به قدرتهای سنتی محدود نمیشود و اکنون به یکی از محورهای اصلی گفتوگوی راهبردی در اروپا تبدیل شده است؛ گفتوگویی که میتواند آینده نظم امنیتی قاره را برای دهههای پیش رو شکل دهد.