هدف ما ارائه یک راهنمای عملی برای انتخاب هوشمندانه تجهیزات استاندارد جهت کاهش ریسک و دریافت تاییدیههای قانونی از سازمان آتشنشانی است.
در محیطهای صنعتی، زمان واکنش با ثانیهها سنجیده میشود و به همین دلیل، انتخاب صحیح و استقرار دقیق تجهیزاتی نظیر جعبه وهوزریل آتش نشانی استاندارد از برندهایی همچون پامچال، در مکانهای استراتژیک، نخستین خط دفاعی ما در برابر این دشمن سرخ است.
در طراحی یک سیستم جامع، ما نباید تنها به فکر رفع تکلیف قانونی باشیم. زیرساختهای آتشنشانی باید بر اساس محاسبات دقیق بار حریق (Fire Load) طراحی شوند. استفاده از یک جعبه آتش نشانی باکیفیت در فواصل استاندارد، این اطمینان را به اپراتورها میدهد که حتی قبل از رسیدن نیروهای عملیاتی سازمان آتشنشانی، قدرت مقابله با حریقهای کوچک و جلوگیری از گسترش آنها را دارند. در ادامه این مطلب، ساختار یک واحد صنعتی ایمن را از نگاه یک متخصص کالبدشکافی خواهیم کرد.
فروشگاه تجهیزات آتشنشانی آکا ایمن با درک عمیق از استانداردهای NFPA و ضوابط ملی، مجموعهای از بهترین و باکیفیتترین تجهیزات از جمله انواع اسپرینکلر، دربهای مقاوم به حریق، تجهیزات اعلام حریق، هوزریل آتش نشانی و تجهیزات جانبی را فراهم کرده است. آکا ایمن صرفاً یک فروشگاه نیست، بلکه مراجعی است که اصالت و استاندارد بودن کالا را تضمین میکند. خرید از آکا ایمن یعنی اطمینان از اینکه در روز حادثه، تجهیزات شما دقیقاً همانطور که انتظار میرود عمل میکنند.
ساختار یک کارخانه صنعتی از منظر ایمنی حریق
تجهیز یک کارخانه بدون در نظر گرفتن ساختار معماری و کاربری بخشهای مختلف آن، مانند تیراندازی در تاریکی است. برای یک سیستم اطفا حریق کارآمد، باید ابتدا کارخانه را به زونهای (مناطق) مختلف تقسیم کنیم:
۱. سالنهای تولید و فرآیند
این بخش قلب تپنده کارخانه است. وجود ماشینآلات الکتریکی، اصطکاک قطعات و گاهی بخارات اشتعالزا، ریسک حریق را در اینجا به حداکثر میرساند. در این زون، تمرکز ما بر روی سیستمهای اتوماتیک و انواع اسپرینکلر است که میتوانند بدون دخالت انسان، کانون حریق را در لحظات اولیه شناسایی و مهار کنند.
۲. انبار مواد اولیه و محصول نهایی
انبارها معمولاً دارای بیشترین "بار حریق" هستند. چیدمان کالاهای بستهبندی شده در ارتفاع زیاد، چالش بزرگی برای اطفا ایجاد میکند. در اینجا علاوه بر اسپرینکلرهای فشار قوی، استفاده از کپسول خاموش کننده چرخدار به دلیل ظرفیت بالا و قابلیت جابجایی سریع در راهروهای طولانی، الزامی است.
۳. بخشهای اداری و رفاهی
در این بخشها که تردد انسانی زیاد است، ایمنی مسیرهای خروج اولویت دارد. نصب درب ضد حریق در ورودی راهپلهها و خروجیهای اضطراری، مانع از ورود دود و حرارت به مسیر فرار شده و زمان طلایی خروج را برای پرسنل فراهم میکند.
بررسی تجهیزات حیاتی اطفا حریق در صنایع
هر قطعه از تجهیزات آتشنشانی وظیفه خاصی در پازل ایمنی بر عهده دارد. بیایید با جزئیات فنی و کاربرد آنها بیشتر آشنا شویم.
سیستمهای اسپرینکلر
انواع اسپرینکلر (بالازن، پایینزن و دیواری) بر اساس نوع سقف کارخانه و فشار آب شبکه انتخاب میشوند. در سولههایی با سقف بلند، معمولاً از اسپرینکلرهای بالازن استفاده میشود تا از آسیب فیزیکی مصون بمانند. مکانیزم عملکرد آنها بر پایه شکستن حباب شیشهای حساس به دماست که بلافاصله پس از شکستن، جریان آب را با الگوی چتری روی حریق پخش میکند.
جعبه و هوزریل آتشنشانی؛ ابزار قدرت در دست پرسنل
نصب جعبه آتش نشانی در کارخانهها باید به گونهای باشد که فاصله بین دو جعبه از ۳۰ متر تجاوز نکند. در داخل این جعبهها، دو نوع سیستم وجود دارد:
- هوزریل آتش نشانی: که شامل شیلنگهای لاستیکی نیمه سخت است و کار با آن برای پرسنل غیرمتخصص بسیار آسان است.
- سیستم برزنتی (شیلنگ تاشونده): که دبی آب بسیار بالاتری دارد و مخصوص استفاده آتشنشانان حرفهای یا پرسنل آموزشدیده در حریقهای بزرگ است.
درب ضد حریق؛ سد دفاعی در برابر گسترش فاجعه
در مهندسی آتشنشانی، "زونبندی" یک اصل است. درب ضد حریق وظیفه دارد در صورتی که حریق در یک بخش (مثلاً انبار رنگ) رخ داد، از سرایت آن به سایر بخشها تا ۲ الی ۴ ساعت جلوگیری کند. این دربها با استفاده از پشم سنگ دانسیته بالا و نوارهای دودبند، از خفگی پرسنل در طبقات یا بخشهای مجاور جلوگیری میکنند.
کپسول خاموش کننده چرخ دار؛ قدرت جابجایی در فضاهای بزرگ
در یک کارخانه، کپسولهای پودر و گاز ۶ یا ۱۲ کیلویی دستی ممکن است کافی نباشند. کپسول خاموش کننده چرخ دار در ظرفیتهای ۲۵، ۵۰ و ۷۵ کیلویی، قدرت پاکسازی بسیار بالایی دارند. این کپسولها به دلیل داشتن چرخهای مقاوم، به راحتی توسط یک نفر در محوطه کارخانه جابجا میشوند و برای حریقهای کلاس B و C (مایعات اشتعالزا و تجهیزات الکتریکی بزرگ) حیاتی هستند.
استانداردهای نصب و محل استقرار تجهیزات
قرار دادن تجهیزات در جای نادرست، با نبودن آنها برابری میکند. بهعنوان یک کارشناس، رعایت این اصول را در کارخانه شما الزامی میدانم:
- دسترسی بدون مانع: جلوی جعبه آتش نشانی و مسیرهای منتهی به درب ضد حریق هرگز نباید با پالت یا مواد اولیه مسدود شود. خطکشی زرد رنگ دور این تجهیزات در کف سالن الزامی است.
- ارتفاع نصب: کپسولهای دستی باید در ارتفاع ۱.۱ متری نصب شوند، اما کپسول خاموش کننده چرخدار باید در ایستگاههای مشخص با سایهبان مناسب مستقر گردد تا از تابش مستقیم خورشید و فساد پودر داخل آن جلوگیری شود.
- فشار آب: سیستم هوزریل آتش نشانی باید همیشه تحت فشار باشد تا در لحظه حادثه، زمان برای باز کردن شیر فلکه هدر نرود.
نگهداری و بازرسی دورهای؛ ضامن امنیت دائمی
سیستم آتش نشانی کارخانه "نصب و فراموشی" نیست. طبق تجربه من، بسیاری از فجایع صنعتی به دلیل دشارژ بودن کپسولها یا گرفتگی لولههای اسپرینکلر رخ دادهاند.
- بازدید ماهانه: مانومترهای کپسول خاموش کننده چرخ دار و دستی باید چک شوند تا در محدوده سبز باشند.
- تست فصلی: شیلنگ هوزریل آتش نشانی باید باز شده و از نظر عدم پوسیدگی و نشتی تست شود.
- سرویس سالانه: پمپهای آتشنشانی و ژنراتورهای اضطراری باید توسط متخصصین تست زیر بار شوند.
جمعبندی و نتیجهگیری
تجهیز یک واحد صنعتی به سیستمهای ایمنی، یک فرآیند مهندسی پیچیده است که نیاز به تخصص و استفاده از ابزارهای با اصالت دارد. از نصب درب ضد حریق برای جداسازی فضاها گرفته تا استقرار جعبه آتش نشانی و سیستمهای هوشمند، همگی باید در یک شبکه واحد و هماهنگ عمل کنند. به یاد داشته باشید که هزینه پیشگیری و خرید تجهیزات استاندارد، همواره کسری از هزینههای جبرانناپذیر یک حریق ساده خواهد بود. با انتخاب صحیح و تکیه بر مراجع معتبر، امنیت را به کارخانه خود هدیه دهید.
سؤالات متداول
۱. برای یک سوله با ارتفاع ۱۰ متر، چه نوع اسپرینکلری مناسب است؟
در ارتفاعهای بالا، استفاده از اسپرینکلرهای واکنش استاندارد با ضریب K بالا (مانند K11.2 یا K14) و از نوع بالازن یا پایینزن مخصوص انبار (ESFR) توصیه میشود تا قطرات آب انرژی کافی برای رسیدن به کف سوله را داشته باشند.
۲. تفاوت اصلی هوزریل آتش نشانی با شیلنگ برزنتی در چیست؟
هوزریل با شیلنگ لاستیکی برای استفاده افراد غیرحرفهای است و نیاز به باز کردن کامل شیلنگ ندارد، اما شیلنگهای برزنتی موجود در جعبه آتش نشانی دبی بسیار بالاتری دارند و باید قبل از آبگیری کاملاً روی زمین پهن شوند.
۳. آیا نصب درب ضد حریق برای تمام بخشهای کارخانه الزامی است؟
خیر؛ این دربها معمولاً در مرز بین زونهای مختلف، ورودی اتاقهای برق (پست برق)، انبار مواد خطرناک و مسیرهای خروج اضطراری (پلههای فرار) نصب میشوند.
۴. برای حریقهای ناشی از تجهیزات برقی بزرگ در کارخانه، چه خاموشکنندهای بهتر است؟
بهترین گزینه استفاده از کپسول خاموش کننده چرخ دار CO2 است، زیرا این گاز نارسانا بوده و به تجهیزات حساس الکتریکی آسیبی نمیزند و هیچ پسماندی باقی نمیگذارد.