همشهری آنلاین - گروه سیاسی: هفتهنامه اکونومیست چاپ لندن در گزارشی با عنوان «دونالد ترامپ میخواهد به مناقشه نیمقرنی آمریکا با ایران پایان دهد» نوشت: جمهوری اسلامی، از زمان جیمی کارتر تاکنون، همه روسایجمهور آمریکا را آزار داده است. این گزارش با اشاره به فشارهایی که ایران در اتفاقات متعدد داخلی و خارجی تحمل میکند، میافزاید: رویارویی ترامپ با رهبر جمهوری اسلامی میتواند معادلات منطقه را برای یک نسل شکل دهد.
بخشهایی از این گزارش را میخوانید:
سال ۱۹۸۸ بود؛ یک تاجر اهل نیویورک و یک روحانی از شهر مشهد ایران، لفظا به تقابل با هم افتاده بودند.
دونالد ترامپ گفته بود ناوهای جنگی آمریکا که در خلیج فارس مستقر شدهاند باید در برابر ایران «خشن» عمل کنند. او هشدار داده بود: اگر حتی یک گلوله به یکی از نیروهای ما شلیک شود، جزیره خارک را با خاک یکسان میکنم»؛ باریکهای از خشکی که پایانه اصلی صادرات نفت ایران در آن قرار دارد.
(آیتالله) علی خامنهای، که آن زمان رئیسجمهور ایران بود (و هنوز به مقام رهبری نرسیده بود)، عقبنشینی نکرد و وعده داد این آبراه را به «گورستان آمریکاییها» تبدیل کند.
نزدیک به ۴ دهه بعد، لحنها تغییری نکرده است.
ترامپ پس از آنکه حکومت ایران ماه گذشته به هشدارهای او درباره آنچه اکونومیست سرکوب معترضان نامید بیاعتنایی کرد، آنچه خود «ناوگان زیبا» مینامد را به خاورمیانه اعزام کرده است.
در مقابل، (آیتالله) خامنهای به رئیسجمهور آمریکا هشدار داده از آن استفاده نکند. او اول فوریه گفت: آمریکا باید بداند اگر جنگی را آغاز کند، این بار جنگی منطقهای خواهد بود.
ترامپ میخواهد این رویارویی، آخرین تقابل باشد. رئیسجمهور آمریکا امیدوار است چه از طریق تهدید و چه با توسل به زور به مناقشه نیمقرنی واشنگتن با جمهوری اسلامی پایان دهد.
افزایش حضور نظامی آمریکا نشان میدهد واشنگتن در حال تدارک اقدامی بزرگ است. ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» اواخر ژانویه وارد منطقه شد. هواپیماهای سوخترسان اضافی در خلیج فارس مستقر شدهاند. جنگندهها، ناوشکنها و سامانههای پدافند هوایی نیز برای مقابله با هرگونه ضدحمله احتمالی ایران اعزام شدهاند.
با این حال، همزمان با بزرگنمایی این «ناوگان»، ترامپ در استفاده از آن مردد به نظر میرسد. استیو ویتکاف، فرستاده ویژه و همهکاره او، قرار است ششم فوریه در عمان با عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، دیدار کند. این ملاقات پس از تلاشهای دیپلماتیک فشرده مصر، ترکیه و کشورهای حاشیه خلیج فارس ــ که هیچکدام خواهان جنگی منطقهای نیستند ــ برنامهریزی شد.
این موضوع نشان میدهد هرگونه حمله آمریکا هنوز دستکم چند روز یا حتی چند هفته فاصله دارد؛ هرچند ایرانیها به یاد دارند که تابستان گذشته ترامپ پیشنهاد مذاکره را بهعنوان فریب به کار گرفت و سپس تأسیسات هستهای ایران را بمباران کرد. موفقیت دیپلماسی، تا حد زیادی به تصمیمهای ۲ رهبر بستگی دارد.
ترامپ، از بسیاری جهات، نقطه مقابل اوست؛ مردی بدون ایدئولوژی ثابت. با این حال، وسواسهایی قدیمی دارد ــ مانند کسری تجاری ــ که دهههاست سیاست او را شکل دادهاند. یکی از این وسواسها این باور است که رهبران ایران همواره از روسایجمهور «ضعیف» آمریکا امتیاز گرفتهاند و «ما را احمق جلوه دادهاند»؛ عبارتی که خود ترامپ در سال ۱۹۸۸ به کار برد.
جمهوری اسلامی، از زمان جیمی کارتر تاکنون، همه روسایجمهور آمریکا را آزار داده است. ترامپ دوست دارد کسی باشد که این پرونده را ببندد. به گفته یکی از چهرههای همدل سیاست خارجی در واشنگتن «برای ترامپ، همیشه دهه ۱۹۸۰ است.»
با این حال، او درباره شیوه پایان دادن به این مناقشه انعطافپذیر است. ویتکاف خوشبین امیدوار است به توافقی برسد. اما مقامهای آمریکایی میگویند هر توافقی باید بسیار فراتر از توافق هستهای ۲۰۱۵ یا حتی مذاکراتی باشد که پیش از جنگ ایران و اسرائیل در تابستان گذشته دنبال میشد. به گفته آنها، ایران باید نهتنها برنامه هستهای، بلکه برنامه موشکهای بالستیک و حمایت از شبهنظامیان عرب را نیز محدود کند.
ایران میگوید حاضر نیست درباره ۲ موضوع اخیر با آمریکا گفتوگو کند.
اول فوریه، عراقچی به شبکه سیانان آمریکا گفت: توافق تنها زمانی محتمل است که آمریکا به دنبال «امتیازهای ناممکن» در حوزههای غیرهستهای نباشد. برخی دیپلماتها در منطقه به دنبال راهحلی خلاقانهاند: شاید ایران درباره برنامه هستهای با آمریکا مذاکره کند و درباره سایر مسائل با متحدان منطقهای آمریکا - همان کشورهایی که واشنگتن قصد دارد به مذاکرات عمان دعوت کند - گفتوگو شود.
اما ایران حتی در برابر این ایده هم عقبنشینی کرده است. (آیتالله) خامنهای همچنان سازشناپذیر است. هر توافق احتمالی با ایران، در واشنگتن نیز بهشدت نامحبوب خواهد بود؛ حتی در میان متحدان ترامپ، بهویژه پس از خشونتهای اخیر.
در نتیجه، همزمان با آمادهشدن آمریکا برای مذاکرات، دیدگاه غالب در واشنگتن این است که این گفتوگوها شکست خواهد خورد. پرسش اصلی این نیست که آیا ترامپ به ایران حمله میکند یا نه، بلکه این است که چه چیزی را هدف قرار خواهد داد و چه زمانی.
چند هفته پیش، به نظر میرسید او به حملهای نمادین بسنده کند؛ تا از مقایسه نامطلوب با باراک اوباما بگریزد، رئیسجمهوری که در سال ۲۰۱۳ نتوانست «خط قرمز» خود درباره استفاده از سلاح شیمیایی در سوریه را اجرا کند. اما هرچه این بنبست طولانیتر شود، احتمال آنکه حمله نهایی آمریکا گستردهتر باشد افزایش مییابد.
به گفته یک دیپلمات غربی در خلیج فارس «ترامپ نمیتواند این همه تجهیزات را به منطقه بیاورد و در نهایت فقط چند پایگاه خالی سپاه پاسداران را بمباران کند.» بسیاری از ناظران اکنون بر این باورند که او ممکن است شخص (آیتالله) خامنهای و دیگر رهبران ارشد را هدف قرار دهد؛ اقدامی که میتواند به تغییرات سیاسی منجر شود، هرچند نوع و پیامد آن برای کسی قابل پیشبینی نیست.