همشهری آنلاین - گروه سیاسی: ایران و آمریکا پس از توقفی ۸ ماهه بار دیگر پای میز مذاکره هستهای برگشتهاند.
در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، واشنگتن برای نخستینبار از زمان خروج از توافق—۷ سال پیش—با ازسرگیری گفتوگوها با تهران موافقت کرده است. مذاکرات اولیه در سال نخست دولت دوم ترامپ به هیچ پیشنهاد مشخصی منجر نشد. سپس در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد و تیر ۱۴۰۴)، پس از آنکه نهاد ناظر هستهای سازمان ملل اعلام کرد ایران تعهدات عدم اشاعه خود را نقض کرده است، ایالات متحده تاسیسات اصلی هستهای ایران را بمباران کرد. با وجود تاکید دولت ترامپ بر اینکه این حملات برنامه هستهای ایران را از کار انداخته است، ۲ کشور در سال ۲۰۲۶ مذاکرات را از سر گرفتهاند.
بسیاری از کارشناسان هستهای گفتهاند ایران بهشدت با برچیدن کامل تاسیسات هستهای خود مخالفت خواهد کرد، بهویژه از آن جهت که برنامه هستهای یکی از آخرین اهرمهای ژئوپلیتیکی این کشور است. دستیابی به یک مصالحه متوازنتر میان آمریکا و ایران تا حد زیادی به آمادگی دولت ترامپ برای اعطای نوعی کاهش فشار اقتصادی به ایران بستگی دارد. پرسش این است که آیا چنین توافقی برنامه غنیسازی ایران را ممنوع میکند یا صرفا محدود میسازد، و اگر دومی باشد، تا چه اندازه با برجام متفاوت یا بهتر خواهد بود.
نقاط عطف فعالیت هستهای ایران
۱۹۵۸: ایران به آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) میپیوندد.
۱۹۶۷: ایالات متحده در چارچوب برنامه «اتم برای صلح»، یک راکتور تحقیقاتی در اختیار ایران قرار میدهد.
۱۹۷۰: ایران پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) را تصویب میکند.
۱۹۷۹: انقلاب ایران به روی کار آمدن حکومتی اسلامگرا و ضدغرب منجر میشود.
۱۹۸۴: ایالات متحده ایران را در فهرست «حامیان دولتی تروریسم» قرار میدهد و تحریمهای گستردهای اعمال میکند.
۲۰۰۲: تاسیسات هستهای محرمانه ایران در نزدیکی شهرهای نطنز و اراک افشا میشود.
۲۰۰۳: رهبر جمهوری اسلامی فتوایی صادر میکند که توسعه سلاح هستهای را ممنوع اعلام میکند.
۲۰۰۶: آژانس بینالمللی انرژی اتمی به دلیل عدم پایبندی، پرونده ایران را به سازمان ملل ارجاع میدهد. ایران برای نخستینبار غنیسازی اورانیوم را آغاز میکند. شورای امنیت سازمان ملل نخستین تحریمهای هستهای علیه ایران را اعمال میکند.
۲۰۰۹: تاسیسات هستهای محرمانه دیگری در فردو، نزدیک شهر قم، افشا میشود.
۲۰۱۰: شورای امنیت تحریمهای ایران را گسترش میدهد، از جمله ممنوعیت موشکهای بالستیک با قابلیت حمل کلاهک هستهای.
۲۰۱۳: ایران و قدرتهای جهانی (۱+۵) بر سر یک توافق اولیه برای محدود کردن برنامه هستهای ایران به توافق میرسند.
۲۰۱۵: توافق هستهای ایران (برجام) بهطور رسمی تصویب میشود.
۲۰۱۶: آژانس بینالمللی انرژی اتمی تأیید میکند که ایران به تعهدات هستهای خود پایبند است؛ در نتیجه، بخشی از تحریمها لغو میشود.
۲۰۱۸: ایالات متحده از توافق هستهای خارج میشود؛ ایران همچنان به تعهدات خود پایبند میماند.
۲۰۱۹: ایران اعلام میکند که دیگر به محدودیتهای توافق هستهای پایبند نخواهد بود.
۲۰۲۰: ایران از برنامه فضایی تحت مدیریت نظامی خود رونمایی میکند.
۲۰۲۱: مذاکرات چندجانبه درباره احتمال احیای توافق هستهای ایران ادامه مییابد.
۲۰۲۲: مذاکرات برای احیای توافق متوقف میشود، در حالی که ایران به پیشبرد برنامه هستهای خود ادامه میدهد.
۲۰۲۵: پس از برگزاری مجموعهای از مذاکرات دوجانبه میان آمریکا و ایران درباره برنامه هستهای، اسرائیل وارد جنگی ۱۲ روزه با ایران میشود و ایالات متحده برخی از تاسیسات اصلی هستهای ایران را بمباران میکند.
منبع: پژوهشهای شورای روابط خارجی (CFR)