به گزارش همشهری آنلاین ، بازار ارز و طلا در ایران دیروز سهشنبه ۷ بهمن ۱۴۰۴ با افزایش قیمتها مواجه شد؛ افزایشی که پس از حدود ۲هفته ثبات نسبی رخ داد و توجه فعالان اقتصادی و افکار عمومی را بهخود جلب کرد.
قیمت هر دلار آمریکا در بازار آزاد با رشد ۳.۵درصدی به ۱۵۲ هزار و ۶۳۰تومان رسید. همزمان، بازار طلا و سکه نیز افزایش قابلتوجهی را تجربه کرد؛ بهطوریکه هر گرم طلای ۱۸ عیار با رشد ۴.۸درصدی به ۱۸ میلیون و ۲۴۰ هزار تومان رسید. سکه طرح جدید با افزایش ۹درصدی به ۱۸۶میلیون و ۴۰۰ هزار تومان و سکه طرح قدیم با رشد ۵ درصدی به ۱۷۶ میلیون و ۳۷۰ هزار تومان معامله شد. نیمسکه و ربعسکه نیز هر کدام رشد ۶.۶ درصدی را ثبت کردند.
این تحولات در نگاه اول ممکن است نشانه بازگشت التهاب به بازار تلقی شود، اما بررسی دقیقتر شرایط نشان میدهد که افزایش قیمتها بیش از آنکه ناشی از کمبود واقعی ارز یا تغییر بنیادین در متغیرهای اقتصادی باشد، ریشه در فضای روانی و انتظارات کوتاهمدت بازار دارد.
دوره ثبات اخیر؛ بازار در وضعیت انتظار
طی حدود ۲هفته گذشته، بازار ارز و طلا در شرایطی نسبتاً آرام قرار داشت. پس از کاهش تنشهای داخلی و نبود اخبار منفی پررنگ در حوزه سیاست خارجی، دامنه نوسان قیمتها محدود شد و بازار وارد فاز انتظار شد. در این دوره، نه تقاضای هیجانی چشمگیری مشاهده میشد و نه فشار خاصی از سمت عرضه وجود داشت.
این ثبات نسبی نتیجه کاهش موقت شوکهای خبری و روانی بود. تجربه اقتصاد ایران نشان میدهد که در نبود اخبار تنشزا، بازارها به تعادل نسبی بازمیگردند.
اخبار سیاسی و بازگشت احتیاط به بازار
در روزهای اخیر، انتشار برخی اخبار و تحلیلها درباره تحولات منطقهای و پمپاژ اخبار جنگ بین ایران و آمریکا، فضای احتیاط را دوباره به بازار بازگرداند. این اخبار، که عمدتاً در سطح گمانهزنی و تحلیلهای رسانهای مطرح شدهاند، باعث افزایش حساسیت فعالان بازار شده و بخشی از تقاضای احتیاطی را فعال کرده است.
بازارهای مالی بهطور طبیعی به نااطمینانی واکنش نشان میدهند؛ این واکنش لزوماً بهمعنای پیشبینی وقوع یک رویداد خاص نیست، بلکه بیشتر تلاشی برای پوشش ریسک و حفظ ارزش داراییهاست. در چنین شرایطی، حرکت بخشی از سرمایهها به سمت ارز و طلا رفتاری قابل انتظار و تکرارشونده در اقتصاد ایران محسوب میشود و بهمعنای وقوع درگیری نظامی و جنگ نیست.
مرکز مبادله ارز؛ مازاد عرضه در برابر هیجان بازار آزاد
نکته مهم و قابلتأمل در تحولات اخیر این است که افزایش قیمت دلار در بازار آزاد، همزمان با شرایطی رخ داده که طبق اعلام رسمی مسئولان اقتصادی، ازجمله وزیر امور اقتصادی و دارایی، در مرکز مبادله ارز و طلای ایران حجم عرضه ارز نهتنها کمتر از تقاضا نیست، بلکه حتی تا چند برابر افزایش یافته است.
براساس دادههای رسمی، قیمت هر دلار آمریکا در مرکز مبادله ارز و طلای ایران در حال حاضر در محدوده ۱۲۳ هزار و ۶۸۴ تومان قرار دارد. این رقم در مقایسه با قیمت بازار آزاد که به ۱۵۲ هزار تومان رسیده، نشاندهنده شکاف قیمتی حدود ۲۳ درصدی است؛ شکافی که بهخوبی ماهیت تحرکات اخیر بازار را روشن میکند.
وجود چنین فاصلهای میان نرخ رسمی کشفشده در بستر معاملاتی و نرخ بازار آزاد، بیش از هر چیز بیانگر آن است که افزایش قیمتها در بازار آزاد، از کمبود واقعی ارز یا اختلال در سمت عرضه ناشی نمیشود؛ بلکه این شکاف نشان میدهد بخش مهمی از معاملات بازار آزاد تحتتأثیر فضای هیجانی، انتظارات کوتاهمدت و پمپاژ اخبار مرتبط با تنشهای سیاسی و جنگی شکل گرفته است.
به بیان دیگر، زمانی که عرضه ارز در مرکز مبادله از تقاضا پیشی گرفته، اما قیمت بازار آزاد همچنان افزایش مییابد، میتوان نتیجه گرفت که عامل اصلی رشد قیمت، نه واقعیتهای اقتصادی، بلکه ادراک ریسک و رفتار احتیاطی معاملهگران است.
اثر شکاف ارزی بر بازار طلا و سکه
افزایش نرخ دلار در بازار آزاد، حتی اگر مبتنی بر هیجان باشد، بهطور طبیعی بر بازار طلا و سکه نیز اثر میگذارد. قیمت طلا و سکه در ایران تابعی از نرخ ارز آزاد و قیمت جهانی طلاست و بازار در کوتاهمدت، معمولاً به نرخهای مرجع روانی واکنش نشان میدهد.
در چنین شرایطی، افزایش فاصله نرخ ارز رسمی و آزاد، میتواند باعث بزرگتر شدن حباب قیمتی در بازار سکه شود؛ موضوعی که دیروز در رشد بیشتر قیمت سکه نسبت به دلار بهوضوح دیده شد. با این حال، تجربه نشان داده است که حبابهای ناشی از شوکهای خبری، درصورت فروکشکردن فضای هیجانی، قابلیت تعدیل دارند.
بازاری حساس، اما قابلکنترل
آنچه امروز در بازار ارز و طلا مشاهده شد، بیش از آنکه نشانه یک بحران اقتصادی باشد، بازتابی از حساسیت بالای بازار به اخبار و نااطمینانیهای سیاسی است. شکاف قابلتوجه میان نرخ مرکز مبادله و بازار آزاد نشان میدهد که بخش مهمی از افزایش قیمتها، ریشه در هیجان و انتظارات کوتاهمدت دارد.
تجربه اقتصاد ایران بارها نشان داده است که با کاهش تنشهای خبری و تداوم عرضه ارز در بسترهای رسمی، بازار تمایل دارد به سمت تعادل و آرامش بازگردد. در چنین فضایی احتیاط، پرهیز از رفتارهای هیجانی و توجه به واقعیتهای اقتصادی میتواند نقش مهمی در حفظ ثبات و جلوگیری از تشدید نوسانها ایفا کند.
بازار ارز و طلا در شرایط فعلی یک پیام روشنی دارد و آن این است که ریسک ادراکشده در میان فعالان بازار در نتیجه انتشار و پمپاژ اخبار جنگ افزایش یافته است.
در این شرایط، مهمترین نقش سیاستگذار نه در مداخله مستقیم و پرهزینه، بلکه در مدیریت انتظارات و تقویت اعتماد به سازوکارهای رسمی بازار ارز تعریف میشود. تداوم عرضه ارز در مرکز مبادله، شفافیت در اطلاعرسانی و پرهیز از تصمیمهای ناگهانی، میتواند به کاهش فاصله قیمتی و آرامشدن بازار آزاد کمک کند.