همشهری آنلاین - گروه سیاسی: ۲۶ ژانویه ۲۰۲۶، ارتش اسرائیل اعلام کرد که جسد ران گویلی (Rani Gvili)، آخرین اسراییلی کشتهشده در نوار غزه پس از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، از منطقه جنگی پیدا و بازگردانده شده است. او ۲۴ ساله بود و در حمله حماس کشته شد و بقایای او در جریان عملیات جستجوی گسترده در گورستان شرق شهر غزه یافت شد. این اتفاق نقطه پایانی بر مرحلهای طولانی از بازپسگیری اجساد اسراییلیهاست که از سال ۲۰۲۳ باقیمانده بود.
این رویداد بهعنوان آخرین گام کلیدی در اجرای طرح آتشبس و توافق میان حماس و اسرائیل که با میانجیگری ایالات متحده شکل گرفته بود تلقی میشود. طبق آن توافق، حماس میبایست تمام گروگانهای زنده و اجساد گروگانهای کشتهشده را به اسرائیل تحویل میداد و اسرائیل نیز متقابلا بخشی از زندانیان فلسطینی را آزاد میکرد.
موقعیت کلی و اعداد: گروگانها و اجساد
در حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳، حماس و گروههای همپیمانش حدود ۲۵۱ نفر را به گروگان گرفتند. در فاز اول آتشبس همه ۲۰ گروگان زنده باقیمانده نیز آزاد شدند.
همزمان حماس باید اجساد گروگانهای کشتهشده را بازپس دهد. پیش از بازگشت ران گویلی، بخش زیادی از این اجساد در مراحل مختلف انتقال داده شده بود، و در نهایت با یافتن جسد ران گویلی، دیگر جسد اسراییلی در غزه باقی نمانده است.
در مقابل، اسرائیل در چارچوب همین توافق هزاران بقایای جسد فلسطینی را به غزه بازگردانده که بخشی از شرایط متقابل آتشبس است، معمولا با نسبت حدود ۱۵ جسد فلسطینی در مقابل هر جسد اسراییلی.
برنامه ترامپ: طرح صلح غزه و نقش بازگشت اجساد
در چارچوب طرح صلح دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ غزه، بازگشت آخرین جسد اسراییلی به منزله تکمیل مرحله نخست توافق آتشبس و باز کردن راه برای آغاز مرحله دوم این برنامه تلقی میشود. مرحله دوم شامل تشکیل یک دولت انتقالی تحت نظارت بینالمللی، خلع سلاح حماس، بازگشایی کامل گذرگاهها و آغاز بازسازی گسترده غزه است؛ گامهایی که شیوه اداره آینده این منطقه و کاهش تنشها را تعیین خواهد کرد.
در طراحی این طرح، آمریکا و شرکا قصد دارند از طریق تشکیل «هیات صلح» و کمیته تکنوکرات فلسطینی، زمینه را برای حکمرانی غیرنظامی و ثبات سیاسی فراهم کنند، در حالی که بازسازی و تسهیل ورود کمکهای بشردوستانه نیز بخش مهمی از این برنامه است.
بهعلاوه، شرط آتشبس و حرکت به سوی مرحله دوم، شامل خلع سلاح و پیشنهاد امتیازات مشروط برای اعضای حماس شده است، موضوعی که موافقت یا مخالفت آن میتواند مسیر آینده سیاسی و امنیتی غزه را رقم بزند.
در نهایت، آغاز مرحله دوم همراه است با بازگشایی کامل گذرگاه رفح، افزایش کمکهای بینالمللی و تلاش برای ثبات طولانیمدت در منطقه که آینده غزه را شکل خواهد داد.
تحلیل رسانههای خارجی: اهمیت این بازگشت
رسانههای معتبر جهانی از جمله رویترز، گاردین و آسوشیتدپرس بر چند نکته کلیدی تاکید کردهاند. نخست، نماد پایان جنگ و تسکین در اسرائیل: بازگشت جسد ران گویلی، از منظر رسانههای غربی، نماد بسته شدن بخش دردناک این درگیری برای جامعه اسراییل است، زیرا آنها حس کردند این پرونده سخت روحی و اجتماعی بسته شده. دوم، اهرم برای پیشبرد صلح و بازسازی: رسانهها یادآوری میکنند که بازگشت رسمی همه گروگانها و اجساد یکی از شروط بنیانی برای اجرای مابقی طرح ترامپ بود، و اکنون با تکمیل این شرط، زمینه برای مذاکرات بازسازی و کاهش حضور نظامی فراهم میشود. سوم، دشواریها و تاخیرها: گزارشها همچنین یادآور شدهاند که فرایند بازیابی اجساد بهدلیل ویرانی گسترده در غزه، زیرساختهای تخریبشده و کنترل نظامی اسرائیل بر بخشهایی از منطقه به تاخیر افتاد، موضوعی که باعث شد توافق در اجرا چالشبرانگیز شود.
اهداف رسمی نتانیاهو و تحقق یا عدم تحقق آنها
در طول درگیری ۲ ساله، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل چند هدف کلان را اعلام کرده بود: بازگرداندن تمام گروگانها و اجساد به خانه، ضربه زدن به ساختار نظامی حماس، «آزاد کردن دائمی» مرزها و اطمینان از امنیت شهری اسرائیل. بازیابی جسد ران گویلی نشان میدهد که هدف نخست نتانیاهو درباره بازگشت اجساد بهطور رسمی محقق شده است. با این حال، رسانهها گزارش دادهاند که او همچنان تاکید دارد که حماس باید کاملا خلع سلاح شود و ساختار نظامی و تونلهایش نابود گردند پیش از اینکه مرحله بازسازی آغاز شود.
پیامدها و آینده آتشبس
با تکمیل بازپسگیری اجساد، مرحله دوم آتشبس آغاز میشود. طرح صلح ترامپ پیشبینی میکند که پس از بازگشت همه گروگانها و اجساد، مرحله دوم شامل این موارد میشود: عقبنشینی بیشتر نیروها، بازگشایی کامل گذرگاه رفح و افزایش ورود کمکهای انساندوستانه، تلاش بینالمللی برای بازسازی غزه و تلاش برای اجرای خلع سلاح حماس.
آغاز این مرحله بهعنوان امید به کاهش فوری تنشها و بهبود وضعیت انسانی در غزه گزارش شده، اما تحلیلگران هشدار میدهند که تردیدهایی درباره اجرای کامل این برنامه وجود دارد، بهویژه چون نتانیاهو تاکید دارد حماس باید پیششرطها را بپذیرد، موضوعی که میتواند سایه ادامه تنش و تاخیر در بازسازی شود.
حماس اعلام کرده که نسبت به اجرای ادامه مراحل آتشبس و همکاری با میانجیها متعهد است اما از سوی دیگر، تحلیلگران هشدار میدهند که گروه ممکن است در صورت فشار برای خلع سلاح کامل، واکنش تهاجمی نشان دهد که میتواند روند صلح را پیچیده کند.
وضعیت غزه و آینده
رسانههای خارجی تاکید دارند که تا زمانی که بازسازی غزه آغاز نشده و فشارهای سیاسی و اقتصادی باقی بماند، وضعیت انسانی در نوار غزه شکننده خواهد بود. بازگشایی کامل گذرگاهها، ورود کمکها و تضمین امنیت، هنوز چالشهای جدی هستند.
بازگشت جسد ران گویلی به اسرائیل یک نماد مهم در مسیر پایاندهی به یک بخش کلیدی جنگ طولانی در غزه است و نشان میدهد محورهای اولیه آتشبس با مشارکت مستقیم ایالات متحده، حماس و میانجیها تا حد زیادی اجرا شده است.
با این حال، اهداف سیاسی گستردهتر نتانیاهو درباره خلع سلاح حماس و بازسازی غزه هنوز با چالش روبهروست، و روند پیشِرو میتواند تعیینکننده روابط آتی میان دو طرف باشد.