يكشنبه ۲۰ دي ۱۳۸۳
علم خواص عجيب مواد
از نانوتكنولوژي، بيوتكنولوژي و فناوري اطلاع رساني به عنوان سه قلمرو علمي نام مي برند كه انقلاب سوم صنعتي را شكل مي دهد. از همين روست كه كشورهاي در حال توسعه كه اغلب از دو انقلاب قبل جا مانده اند، مي كوشند با سرمايه گذاري در اين سه قلمرو، عقب ماندگي خود را جبران كنند. همان گونه كه در اين گزارش مي خوانيد، نانوتكنولوژي كاربردهاي گسترده اي در تمام حيطه هاي زندگي دارد و از اين رو توسعه آن مي تواند به بهبود و تسهيل زندگي كمك فراوان كند.
008769.jpg
رضا محتشم
اتم سنگ بناي بنيادي ماده است و در نتيجه اتم ها بسيار كوچك هستند. توصيف و تصور جهان در سطح اتم و ملكول دشوار است. اين حيطه از علم به قدري عجيب است كه بخشي خاص از فيزيك به آن اختصاص يافته شده كه مكانيك كوانتم نام دارد. هدف اين علم براي توصيف رخدادها در سطح اتم است.اگر قرار بود توپ تنيس را به طرف ديوار پرتاب كنيد و توپ از آن بگذرد و به سوي ديگر ديوار برود، حتماً تعجب مي كرديد. اما اين دقيقاً همان اتفاقي است كه در مقياس كوانتم رخ مي دهد. در مقياس بسيار كوچك، خواص ماده مانند رنگ، مغناطيس و توانايي انتقال برق نيز به شكل غيرمنتظره تغيير مي كند. ديدن جهان اتم به معناي عادي كلمه ميسر نيست، چون خواص آن كوچكتر از طول موج نور قابل ديدن است. اما در سال ۱۹۸۱ پژوهشگران شركت آي بي ام نوعي ميكروسكوپ ساختند كه نام آن STM بود. اسم اين ميكروسكوپ در واقع از يك خاصيت در مكانيك كوانتم گرفته شده بود كه در ميكروسكوپ ياد شده به كار مي رود. اين دستگاه مي توانست پستي و بلندي هاي در مقايس جهان نانو را نشان دهد. ميكروسكوپ STM اين امكان را به دانشمندان داد كه براي اولين بار اتم ها و ملكول ها را ببينند. تصاوير اين ميكروسكوپ به زيبايي و وضوح تصاوير طبيعت اما در مقياس تصورناپذير نانومتر بود.
يك نانومتر يك ميليارديم متر يا حدوداً به طول ۱۰ اتم هيدروژن است. با وجودي كه دانشمندان از سال هاي دهه ۱۹۵۰ درباره بررسي مواد در اين مقياس تلاش كرده بودند، آنان ناچار شدند تا اختراع ميكروسكوپ STM صبر كنند تا به هدف خود برسند.
عموماً در اين باره توافق وجود دارد كه نانوتكنولوژي اشياء بين يك تا ۱۰۰ نانومتر را در بر مي گيرد، هر چند كه اين تعريف تا حدي قراردادي است. برخي افراد اجسامي به كوچكي يك دهم نانومتر را نيز در نظر مي گيرند كه به اندازه پيوند بين دو اتم كربن است. در ديگر سوي اين گستره در اجسام بزرگتر از ۵۰ نانومتر قوانين فيزيك كلاسيك صدق مي كند.
مواد بسياري هستند كه داراي خواص اجسام در مقياس نانو هستند اما اسم نانوتكنولوژي به آنها اطلاق نمي شود. نانوتكنولوژي در پي آن است تا از خواص عجيب اجسام در مقياس بسيار كوچك استفاده كند.
جورج اسميت سرپرست بخش علم مواد در دانشگاه آكسفورد گفت در مقياس نانو، خواص «جديد، هيجان انگيز و متفاوتي» يافت مي شود. با كوچك تر شدن اجسام، نسبت بين فضاي سطح و حجم آن افزايش مي يابد. اين امر بدان علت مهم است كه اتم هاي موجود در سطح يك ماده معمولاً بيشتر از اتم هاي مركز آن واكنش نشان مي دهند. از اين رو، اگر نقره به ذرات بسيار كوچك تبديل شود، خواص ضدميكروبي پيدا مي كند كه در حجم انبوه آن وجود ندارد. يك شركت با توليد ذرات ريز از تركيب اكسيد سديم از اين خاصيت استفاده مي كند و ماده اي توليد مي كند كه خاصيت كاتاليزوري آن بيشتر است.
در اين جهان ناديدني، ذرات كوچك طلا در دماي چند صد درجه پايين تر ذوب مي شود و مس كه معمولاً رساناي خوب الكتريسيته است، ممكن است در لايه هاي نازك و در مجاورت ميدان مغناطيسي مقاوم شود.
الكترون ها (مانند همان توپ تنيس خيالي) مي توانند از نقطه اي به نقطه ديگر بجهند و ملكول ها مي توانند همديگر را از مسافت هاي متوسط جذب كنند. اين خاصيت به برخي حشرات اجازه مي دهد روي سقف راه بروند، چون موهاي ريز كف پايشان به سقف مي چسبد.
اما يافتن خواص جديد در مقياس نانو گام نخست است. گام بعدي استفاده از اين دانش است. توانايي ساخت اجسام با دقت اتمي اين امكان را به دانشمندان مي دهد كه موادي با خواص بهتر يا جديد نوري، مغناطيسي، حرارتي يا الكتريك توليد كنند.
اكنون انواع جديدي از ماده توليد مي شود. مثلاً شركت نانوسونيك در ويرجينيا لاستيك فلزي توليد كرده است. اين ماده مانند لاستيك انعطاف و انحنا مي پذيرد اما الكتريسيته را مانند فلزي محكم منتقل مي كند. مركز تحقيقاتي جنرال الكتريك در پي ساخت سراميك انعطاف پذير است. در صورت موفقيت، از اين ماده مي توان در ساخت قطعات موتور جت استفاده كرد و موتورهايي ساخت كه در دماي بيشتر با كارايي بهتري كار كند. چندين شركت مشغول كار روي موادي هستند كه روزي به صورت رنگ به سلول هاي خورشيدي بدل خواهد شد.
از آنجايي كه نانوتكنولوژي كاربردهاي گسترده اي دارد، بسياري از افراد فكر مي كنند اين علم اهميتي به مانند برق يا پلاستيك پيدا كند. مطالعات نشان مي دهد نانو تكنولوژي با بهبود مواد و محصولات و توليد مواد كاملاً جديد بر تمام صنايع تأثير خواهد گذاشت. افزون براين، فعاليت در حد كوچكترين مقياس ها به پيشرفت هاي مهم در عرصه هايي مانند الكترونيك، انرژي و پزشكي زيستي خواهد انجاميد.
آغاز نانوتكنولوژي
نانو تكنولوژي از يك رشته علمي خاص مشتق نمي شود. با وجودي كه نانو تكنولوژي بيشترين وجه مشترك را با علم مواد دارد، خواص اتم و ملكول شالوده بسياري از علوم است و در نتيجه دانشمندان حوزه هاي علمي به آن جذب مي شوند. برآورد مي شود در سراسر جهان حدود ۰۰۰/۲۰ نفر در نانو تكنولوژي كار مي كنند. تحقيقات در مقياس بسيار ريز در رشته هاي الكترونيك، نوروبيوتكنولوژي به ترتيب نانوالكترونيك، نانو اپتيكس و نانو بيوتكنولوژي نيز ناميده مي شود.
پيشوند نانو از كلمه يوناني به معناي كوتوله مشتق مي شود. براساس برآورد شركت لاكس ريسرچ در نيوريورك، بودجه كل تحقيق و توسعه نانو تكنولوژي دولت ها و شركت ها در سراسر جهان در سال ۲۰۰۴ بيش از ۶/۸ميليارد دلار بود. نيمي از اين بودجه از جانب دولت ها تأمين مي شد. اما به پيش بيني لاكس ريسرچ در سال هاي آينده، شركت ها احتمالاً بودجه بيشتري از دولت ها صرف اين علم خواهند كرد.
در آمريكا، پس از طرح فرستادن انسان به كره ماه، نانو تكنولوژي بيشترين بودجه را از دولت فدرال دريافت كرده است. در سال ،۲۰۰۴ دولت آمريكا ۶/۱ميليارد دلار صرف نانو تكنولوژي كرد، يعني دو برابر بودجه طرح ژنوم انسان در اوج انجام آن. در سال ۲۰۰۵ قرار است ۹۸۲ميليون دلار ديگر صرف آن شود. در مكان دوم بودجه نانو تكنولوژي ژاپن قرار دارد. بسياري از كشورهاي در حال توسعه مانند هند، چين، آفريقاي جنوبي و برزيل جزو كشورهايي هستند كه بيشترين بودجه را در اين زمينه صرف مي كنند.
در خلال شش سال پيش از ،۲۰۰۳ سرمايه گذاري در نانو تكنولوژي توسط سازمان هاي دولتي هفت برابر شده است. اين حجم سرمايه گذاري انتظارات را به اندازه اي افزايش داده است كه شايد قابل تحقق نباشد. برخي معتقدند شركت هاي نانو تكنولوژي مانند حباب شركت هاي اينترنت در سال هاي اخير از بين خواهند رفت. اما دلايلي وجود دارد كه نشان مي دهد درباره مخاطرات آن گزافه گويي شده است. سرمايه گذاران خصوصي اكنون بسيار محتاط تر از دوره رونق شركت هاي اينترنت هستند و بيشتر پولي كه دولت ها در اين زمينه اختصاص مي دهند، صرف علوم پايه و فناوري هايي مي شود كه تا سال ها در اختيار همگان قرار نخواهد گرفت.
با اين حال كيفيت برخي محصولات موجود با كاربرد نانو تكنولوژي بهبود يافته است و در چند سال آينده بر تعداد آنها افزوده خواهد شد. مثلاً با افزودن ذرات ريز نقره، بانداژ ضد سوختگي خاصيت ضد ميكروبي پيدا كرده است. با اتصال ملكول هاي ايجاد كننده مانع به فيبر پنبه، پارچه هايي توليد شده است كه ضد لكه و بو است. راكت هاي تنيس با افزودن ذرات ريز تقويت شده است. در درازمدت نانو تكنولوژي به نوآوري هاي بزرگتري خواهد انجاميد، از جمله انواع جديد حافظه كامپيوتر، فناوري پزشكي و روش هاي توليد انرژي بهتر مانند سلول هاي خورشيدي.
طرفداران اين فناوري مي گويند نانو تكنولوژي به توليد انرژي پاك و توليد بدون مواد زائد و غيره خواهد انجاميد. مخالفان آن معتقدند نانوتكنولوژي باعث ايجاد نوعي نظام شناسايي بين المللي و آسيب به فقرا، محيط زيست و سلامت انسان خواهد شد. به نظر مي رسد هر دو گروه در مورد استدلال هاي خود گزافه گويي مي كنند، اما به هرحال بايد از نانو تكنولوژي استقبال كرد.
منبع: اكونوميست

اخبار دانش
نخستين گردهمايي مديران آزمايشگاه هاي عضو شبكه نانو برگزار شد
گروه علمي فرهنگي- علي اصغر محمدي: نخستين گردهمايي آزمايشگاه هاي عضو شبكه آزمايشگاهي نانو، با هدف آشنايي بيشتر آزمايشگاه هاي منتخب با سياست هاي ستاد ويژه توسعه فناوري نانو، شرايط و ضوابط فعاليت آزمايشگاه ها در اين شبكه و حمايت هاي مديريت شبكه از آزمايشگاه هاي عضو برگزار شد.
در اين گردهمايي كه جمعي از معاونان پژوهشي مراكز مربوطه و مديران آزمايشگاه هاي منتخب حضور داشتند، ابتدا مهندس سلطاني،  مدير دبيرخانه ستاد ويژه توسعه فناوري نانو به تشريح سياست هاي اصلي و برنامه هاي ستاد در كوتاه مدت و بلندمدت پرداخت.
سپس دكتر علي بيت اللهي، مدير كميته زيرساخت آزمايشگاهي ستاد، با ارائه گزارشي با اشاره به مشكلات موجود و نيازهاي كشور در زمينه تجهيزات و توانمندي هاي آزمايشگاهي، ضرورت شبكه سازي امكانات موجود را به عنوان راه حلي تجربه شده در كشورهاي مختلف جهان يادآور شد.
وي گفت: براساس بررسي هاي انجام شده در مقالات IST فناوري نانو از سال ۱۹۹۹ تا ،۲۰۰۳ بيش از ۷۵ درصد پژوهش هاي انجام شده با استفاده از۱۰ نوع تجهيزات انجام شده است كه همه آنها در كشور موجود است و مي توان گفت كه با شبكه سازي آزمايشگاه هاي موجود و تعمير و ارتقاي تجهيزات اين آزمايشگاه ها،  كشور از زيرساخت خوبي در زمينه تجهيزات آزمايشگاهي برخوردار خواهد بود.
دكتر بيت اللهي با ارائه گزارشي از فعاليت هاي انجام شده در كميته زيرساخت آزمايشگاهي ستاد، حمايت هاي ستاد ويژه توسعه فناوري نانو از آزمايشگاه هاي عضو را منوط به سرويس دهي خوب آنها، كاليبره بودن دستگاه هاي آنها و همكاري آزمايشگاه  در ارائه اطلاعات و گزارش هاي لازم دانست.
در اين گردهمايي نسخه اول سايت  اينترنتي شبكه آزمايشگاه هاي نانو ايران معرفي و اعلام شد كه اين سايت به زودي به صورت عمومي معرفي خواهد شد و تلاش مي شود كه همه اطلاعات مورد نياز متقاضيان در زمينه آزمايشگاه هاي عضو شبكه و تجهيزات آنها و برخي اطلاعات مفيد ديگر را براي كاربران فراهم كند.
008766.jpg
«ايما» به خانواده مطبوعات پيوست
نخستين شماره ماهنامه «ايما» با خط مشي اطلاع رساني، خبري، تحليلي و پژوهش منتشر شد.
به گفته صاحب امتياز و مديرمسئول ايما، مخاطبان اين نشريه كساني هستند كه تخصصي در روان شناسي ندارند، اما نياز دارند كه مباحث مربوط به آن به زباني ساده با آنها در ميان گذاشته شود تا مشكلات روزمره  زندگي شان را حل كنند.
اغلب مطالب اين شماره ايما ترجمه هستند كه شيوادبياوين (صاحب امتياز و مديرمسئول) در اين باره طي يادداشتي چنين آورده است: «... اين مطالب: در _ و براي _ كشورهايي نوشته شده است كه تفاوت هاي فرهنگي شان با ايران عزيز ما بر كسي پوشيده نيست.
در اين مقالات تحليل هايي صورت مي گيرد و توصيه هايي به مخاطبان مي شود كه كاملا با ويژگي هاي فرهنگي ما هماهنگ نيست. اين راخوب مي دانيم، اما اعتقاد داريم كه روح كلي اين مطالب مي تواند به خواننده ايراني ياري رساند تا به مشكلات خود عميق تر نگاه كند و با ابتكارهايي، به يك راه حل ايراني دست يابد.»
رنگ، مد و شخصيت / رؤياهايم را از من مگير / هشت راه ساده براي مهار عصبانيت / دروغگوهاي كوچولوي بي گناه / وقتي كه از خوابيدن مي ترسيم / نه كودك، نه بزرگسال (نگاهي به بحران هويت نوجوانان) / ياد بگير كه روي پاي خود بايستي عناوين برخي از مطالب اين شماره ۷۱ است. نخستين شماره ماهنامه ايما، در ۶۴ صفحه و قيمت ۶۰۰ تومان منتشر شده است.

علم
ادبيات
اقتصاد
اجتماعي
سياست
ورزش
|  ادبيات  |  اقتصاد  |   اجتماعي  |  سياست  |  علم  |  ورزش  |  
|   صفحه اول   |   آرشيو   |   چاپ صفحه   |