دکتر حسین دلشاد، فوق تخصص غدد و مسئول طرح کشوری گواتر در گفتوگو با همشهری افزود: با وجود اینکه کشور ما روی کمر بند کمبود ید قرار دارد، بهعنوان اولین کشوری معرفی شد که توانست این بیماری را ریشهکن کند.
طرح کشوری گواتر از سال 68 شروع ودر سال 75 اولین پایش کشوری گواتر انجام شد که نتایج این پایش نشانگر شیوع گواتر بالاتر از حد مورد انتظار بود و دفع ادراری ید که بهعنوان شاخص کفایت ید بدن است در بسیاری از دانش آموزان پایینتر از حد مطلوب قرار داشت.
دومین پایش 5 سال بعد در سال 80 در 30استان با ظرفیت 1200 دانش آموز شهری و روستایی، معاینه بالینی تیروئید و سنجش ادرار از نظر دفع ید بررسی شد و خوشبختانه در اکثر نقاط کشور به کمتر از 10 درصد و میزان دفع ید هم به حد مطلوب رسید به طوری که سازمان بهداشت جهانی کشور ایران را منطقهای عاری از گواتر تلقی کرد.
قائم مقام مرکز تحقیقات غدد درون ریز دانشگاه شهید بهشتی افزود: هم اکنون در تدارک سومین پایش کشوری گواتر هستیم که از اول مهر انجام میشود که بر اساس آن بتوانیم علل و عوامل شیوع مجدد گواتر را در برخی مناطق پیدا کنیم و علت اینکه بهرغم توزیع نمک یددار چرا دوباره شاهد این بیماری هستیم.
کمیود ید، مشکل جهانی
ید یکی از ریز مغذیهایی است که به میزان 20 تا 50 میلی گرم در بدن انسان وجود دارد، که حدود 70 تا 80 درصد آن در غده تیروئید وجود دارد به علّت اینکه غده تیروئید متابولیسم را کنترل میکند و ید در کار این غده بسیار مؤثر است.
این عنصر 5 عمل مهم در بدن شامل رشد متناسب، نشاط روانی، سلامت پوست، مو و ناخن، سوزاندن چربیهای اضافی و دادن انرژی بیشتر را انجام میدهد و کمبود این ماده معدنی میتواند به تدریج موجب اختلالات روانی، اضافه وزن، سستی و بیحالی شود. در دنیا حدود یک میلیارد نفر از کمبود ید رنج میبرند و 20 میلیون نفر گواتر دارند.
در ایران هم کمبود ید، بهطور گسترده وجود دارد. چند سالی است که وزارت بهداشت و وزارت صنایع اقدام به تهیه نمک یددار برای رفع این مشکل کرده اند.
دکتر دلشاد با اشاره به اینکه شیوع این بیماری بستگی به وجود ید در خاک منطقه داردگفت: اگر خاک منطقهای از نظر ید فقیر باشد، غذاهای تولید شده در آن منطقه از نظر ید فقیر خواهد بود. اگر ید آبی در منطقه ای از 2 میکروگرم در لیتر کمتر بود، مسلماً مشکل کمبود ید در آن منطقه وجود دارد. بر اساس بررسیهای انجام شده، آب دریای خزر از نظر ید فقیر است و بر عکس آب خلیج فارس از نظر ید غنی است. بنابراین درست نیست که بگوییم همه فرآوردههای دریایی غنی از ید هستند.
وی افزود: اگر مادر، در دوران بارداری دچار کمبود باشد احتمال اینکه فرزند کرتین یا عقب مانده ذهنی به دنیا آید زیاد است. در مناطقی که کمبود ید وجود دارد توجه به دختران در سنین بلوغ و مادران باردار اهمیت ویژهای دارد زیرا بیتوجهی به دوران بارداری خطر تشکیل غده تیروئید ناقص و در نتیجه تولد نوزاد کرتین یا عقب مانده ذهنی را بالا می برد.
شیوع گواتر در کشور به 10 درصد کاهش یافت
درحالی که وزیر بهداشت اخیرا اعلام کردهبود که با توجه به اینکه غنیسازی نمک با ید از حدود 25 سال پیش شروع شدهاست، شیوع گواتر در کشور از 50 درصد به کمتر از 10درصد کاهش یافتهاست اما هنوز بیماری گواتر در سنین بالای کشور شیوع بالایی دارد.
کامران باقری لنکرانی گفت: کمبود ید با برخی دیگر از بیماریهای تیروئید نیز ارتباطاتی دارد که خوشبختانه با تولید ید 131 که نوعی رادیو داروست برای کنترل این بیماری در کشور کمبودی نداریم و اکنون این رادیودارو که دومین رادیوداروی پر مصرف کشور است در سازمان انرژی اتمی ایران تولید و به بازار عرضه شدهاست که مورد تأیید وزارت بهداشت هم هست.
وی گفت: کنترل کمبود ید در کشور محصول تلاش محققان این رشته و شناسایی و تعریف روش آن بود که در دهه 60 آغاز شد و پس از اجرا توانست شیوع گواتر را در کشور کاهش دهد و باوجود اینکه ممکن است در برخی مناطق کوهستانی کشور این بیماری باقی مانده باشد اما در مجموع این موفقیت بزرگ مرهون در کنار هم قرارگرفتن آموزش، پژوهش و خدمات سلامت بود.
دکتر دلشاد در پاسخ به این سوال همشهری که چرا کشور ما به مرحله حذف کامل و ریشه کنی این بیماری نرسیدهاست، گفت: بسیاری از عوامل میتوانند در بیاثر کردن ید موجود در نمک، مؤثر باشند؛ نظیر نحوه توزیع، نگهداری، حملونقل و نحوه پختن غذاها که بیش از حدحرارتدادن موجب میشود ید موجود در نمک از بین برود.
وی افزود: کارشناسان دفتر بهبود تغذیه وزارت بهداشت بررسیهای عمومی ماهانه از سطح کارخانههای تولید نمک و فروشگاهها با کیتهای یدسنج نظارت کرده و گزارش ماهانه میدهند.
از آنجا که تغییر خط تولید از نمک معمولی به نمک ید دار هزینهبر است، برخی از کارخانهها از انجام آن سر بازمیزدند که خوشبختانه این مسئله با همکاری وزارت اقتصاد و بهداشت حل شد و اکثر کارخانهها نمک یددار تولید میکنند.
وی تأکید کرد ید موجود در این نمکها به شدت در مقابل نور، گرما، سرما و رطوبت حساس است و بیتوجهی به این موارد منجر به بیکیفیتی و عدم اثربخشی میشود.
به همین دلیل است که با پوشش 95 درصدی نمکهای یددار خوراکی در کشور هنوز هم در برخی مناطق شاهد کمبود ید هستیم. لذا نحوه حملونقل و شرایط نگهداری اهمیت به سزایی دارد.
