همشهریآنلاین - پروانه بندپی: نرگس سهرابی، متخصص اختلالات خواب درباره دلایل بروز کج خلقی با خواب عصرگاهی به همشهری میگوید: «خواب بهخودیخود یک فرآیند ترمیمی است، اما کیفیت و زمان آن تعیین میکند که بعد از بیداری چه حسی داشته باشیم. خواب عصر اگر طولانی شود یا در زمان نامناسب اتفاق بیفتد، میتواند باعث بههمریختگی ریتم شبانهروزی بدن شود.»
به گفته سهرابی، بدن انسان یک ساعت زیستی دارد که به آن ریتم شبانهروزی میگوییم. وقتی فرد عصر میخوابد (بین ساعت ۵ تا ۸ عصر) و خواب شبانه دیروقت هم دارد، مغز وارد مرحلهای میشود که بدن را وارد مراحل عمیقتر خواب میکند؛ مراحلی که بیدار شدن از آن سختتر است. نتیجه این میشود که موقع بیدار شدن، بدن گیج است و بین حالت خواب و بیداری گیر کرده است.
نقش هورمونها را دستکم نگیرید
بدن انسان در زمان خواب و بیداری، هورمونهای مختلفی ترشح میکند. یکی از مهمترین آنها کورتیزول است؛ هورمونی که به بیداری و هوشیاری کمک میکند. اگر زمان خواب نامناسب باشد، ترشح این هورمون دچار اختلال میشود. سهرابی میگوید: «ممکن است خواب عصرگاهی طولانی، الگوی طبیعی ترشح هورمونهایی مثل کورتیزول را تحت تاثیر قرار دهد و در بعضی افراد باعث احساس گیجی، تحریکپذیری یا بیحوصلگی شود. این نوسان هورمونی میتواند خودش را به شکل تحریکپذیری، عصبانیت یا بیحوصلگی نشان دهد.»
این متخصص تاکید میکند: «همه چرتهای عصرگاهی هم بد نیستند. مثلا خواب کوتاه ۱۵ تا ۳۰ دقیقهای معمولا باعث افزایش انرژی و تمرکز میشوند. اما خواب عصر طولانی ممکن است احتمال ورود به خواب عمیق و گیجی بعد از بیداری را افزایش دهند و حتی در خواب شبانه هم اختلال ایجاد میکند.»
پس چرا بعضیها بدخلق نمیشوند؟
پس چرا بعضیها بعد از خواب عصر بدخلق و عصبی نمیشوند؟ سهرابی در این باره توضیح میدهد: «همه افراد به یک اندازه به خواب عصر واکنش نشان نمیدهند. سبک زندگی، کیفیت خواب شبانه، هماهنگی با ساعت زیستی بدن، میزان استرس و حتی نوع تغذیه در این موضوع تاثیر دارد. مثلا وقتی فرد در مرحله سبک خواب بیدار میشود، مغزش سریعتر به حالت هوشیاری برمیگردد و معمولا احساس سرحالی ایجاد میشود. اما اگر بیداری از مرحله خواب عمیق اتفاق بیفتد، مغز هنوز در حالت کاهش فعالیت است و بیداری ناگهانی باعث ترشح نامنظم هورمونها و درنتیجه تحریکپذیری و بدخلقی فرد میشود.»
سهرابی، این نکته مهم را نیز اضافه میکند که «از دید روانشناسی هم، وضعیت هیجانی قبل از خواب و کیفیت خواب شبانه نقش مهمی دارند. فردی که خسته، مضطرب یا دچار کمخوابی است، احتمال بیشتری دارد که بعد از خواب عصرگاهی، بدخلق بیدار شود. چون سیستم عصبی او از قبل در حالت تنش قرار دارد. اما افرادِ با آرامش روانی بیشتر و خواب شبانه کافی، راحتتر از خواب بیدار میشوند و احساس بهتری هم دارند.»
بیشتر بخوانید؛
علت بدخلقی بعضی از کودکان
این متخصص اختلالات خواب همچنین در پاسخ به سوالی درباره بدخلقی برخی کودکان بعد از خواب عصرگاهی، توضیح میدهد: «در کودکان این تفاوت طبیعی است و حتی بیشتر از بزرگسالان دیده میشود. چون مغز بچهها هنوز کامل یاد نگرفته چطور خواب و بیداری و احساساتش را تنظیم کند. این که کودک بعد از خواب عصر خوشحال بیدار شود یا بدخلق، خیلی به شرایط همان لحظه بستگی دارد؛ مثل نور اتاق، سر و صداها، اینکه مادرش بعد از بیداری کنارش باشد یا نه. همین موارد ساده میتواند حال کودک را بعد از بیدار شدن کاملا تغییر دهد.»
نظر شما