همشهری آنلاین - بهنام صدقی:
اظهار نظر یک نظریهپرداز امنیتی
رابرت پیپ
• استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو
• متخصص امنیت بینالملل و استراتژی نظامی
• نویسنده آثار مهم درباره بازدارندگی و جنگهای نامتقارن
پیپ در واکنش به اعلام سیاست جدید آمریکا درباره تنگه هرمز هشدار داد:
«اسکورت کشتیها در هرمز نمونهای از تاکتیک موسوم به سوسیس برشخورده است، راهبردی که میتواند ابتکار عمل را به ایران منتقل کند.»
تصمیم اعلامشده از سوی آمریکا
بر اساس اعلام دونالد ترامپ:
• نیروی دریایی آمریکا کشتیها و نفتکشها را در تنگه هرمز اسکورت خواهد کرد
• هدف اعلامی: مقابله با تهدیدهای احتمالی علیه کشتیرانی
• پیام راهبردی: نمایش حضور نظامی برای تضمین امنیت عبور نفتکشها
این سیاست در شرایطی مطرح شده که تنشهای امنیتی در خلیج فارس افزایش یافته است.
تاکتیک «سوسیس برشخورده» چیست؟
در ادبیات استراتژیک، «Salami Slicing Strategy» به معنای پیشروی تدریجی در یک بحران است.
ویژگیهای این تاکتیک:
• اقدامات کوچک اما پیوسته
• افزایش تدریجی سطح حضور یا فشار
• عبور مرحلهای از خطوط قرمز بدون ایجاد جنگ مستقیم
پیپ معتقد است چنین رویکردی در خلیج فارس میتواند ابتکار عمل را به بازیگر مقابل منتقل کند.
چرا تنگه هرمز اهمیت حیاتی دارد؟
تنگه هرمز از حساسترین گلوگاههای انرژی جهان است.
دادههای کلیدی:
• عرض باریکترین نقطه: حدود ۳۳ کیلومتر
• مسیر کشتیرانی هر طرف: حدود ۳ کیلومتر
• حجم نفت عبوری روزانه: حدود ۲۰ تا ۲۱ میلیون بشکه
این رقم معادل است با:
• حدود ۲۰ درصد مصرف نفت جهان
• نزدیک به یکسوم تجارت دریایی نفت جهان
کشورهای صادرکننده وابسته به این مسیر:
• عربستان سعودی
• امارات متحده عربی
• کویت
• عراق
• قطر
• ایران
حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس
ناوگان پنجم آمریکا در بحرین مستقر است.
برخی توانمندیهای این ناوگان:
• دهها ناو جنگی و پشتیبانی
• ناوهای هواپیمابر در چرخه استقرار منطقهای
• سامانههای دفاع موشکی و ضد مین
• شبکه گسترده نظارت دریایی
هدف رسمی این حضور:
«حفظ آزادی کشتیرانی در آبراههای راهبردی.»
چالش بزرگ: ریسک اقتصادی
رابرت پیپ تأکید میکند که مسئله اصلی نه حضور نظامی، بلکه تصمیم بازیگران اقتصادی است.
بازیگران کلیدی:
• شرکتهای کشتیرانی بینالمللی
• مالکان نفتکشها
• شرکتهای بیمه دریایی
• بازارهای انرژی
هر افزایش تنش در هرمز میتواند باعث شود:
• افزایش حق بیمه نفتکشها
• افزایش هزینه حمل انرژی
• نوسان شدید قیمت نفت
در بحرانهای پیشین، هزینه بیمه برخی نفتکشها در خلیج فارس تا چند برابر افزایش یافته است.
پرسش راهبردی پیپ
این استاد دانشگاه شیکاگو یک پرسش اساسی مطرح میکند:
«سوال بزرگ این است: آیا نفتکشها حاضر خواهند شد چنین ریسکی را بپذیرند؟»
نهایتا امنیت واقعی کشتیرانی را نه صرفا ناوهای جنگی، بلکه تصمیم بازار و صنعت حملونقل جهانی تعیین میکند.
نکات کلیدی:
• تنگه هرمز مسیر عبور حدود ۲۰ درصد نفت جهان است
• هر تنش نظامی میتواند بازار انرژی را متلاطم کند
• تاکتیک «سوسیس برشخورده» ممکن است ابتکار عمل را تغییر دهد
نهایتا پرسش محوری همچنان باقی است:
آیا صنعت جهانی کشتیرانی حاضر است با وجود چنین ریسکهایی، همچنان به عبور از این گذرگاه حیاتی ادامه دهد؟