وروديه
رسم است كه به موضوع هايي با اهميت، يك روز را اختصاص مي دهيم، مثل ۲۴ آبان به عنوان روز كتاب و كتابخواني اما از همان ابتدا پيداست كه اين نامگذاري بيشتر براي اين است تا شايد از مظلوميت موضوع و هم مشكلات پردامنه آن كمي كاسته شود: مشكلاتي چون نشر، مجوز، كاغذ، توزيع، چاپخانه و ... كه اينك «كتاب» را مظلوم كرده و فرهنگ نامناسب كتابخواني، سرانه چند دقيقه اي مطالعه در ايران، كاهش نسبت تحقيق به ترجمه و ... كتابخواني را.
براي بررسي مسائل اين روز درمنطقه ،۱۴ بهترين پيشنهاد مراجعه به كتابخانه هاي منطقه و ديدار و گفت وگو با مراجعه كنندگان و مسئولان آنها بود؛ همان كاري كه نتيجه اش در گزارش زير قابل ملاحظه است:
«ابيانه» و «ابن سينا»دو كتابخانه آشنا و پررفت و آمد محله ماست كه زيرنظر سازمان فرهنگي و هنري شهرداري فعاليت مي كنند. كتابخانه ابن سينا در سال ۱۳۷۲ تأسيس شده است كه با بيست و سه هزار جلد كتاب بزرگ ترين كتابخانه منطقه محسوب مي شود؛ هرچند مسئول اين كتابخانه، عنوان بزرگ ترين كتابخانه را چندان پر افتخار نمي داند: «آنچه از اين عنوان، يعني بزرگ ترين كتابخانه منطقه، مهم تر است شبكه اي شدن كتابخانه است.اخيراً موفق شده ايم سيستم كتابخانه را شبكه اي كنيم و بدين ترتيب، امكان دسترسي و استفاده از كتابخانه نسبت به گذشته سريع تر و بهتر شده است.»
«فاطمه هاشمي» ادامه مي دهد: «تعداد كتاب هاي اين كتابخانه از چهار هزار جلد در سال ۷۲ اكنون به بيست و سه هزار جلد رسيده است كه در چند سال اخير ظرفيت خريد و تهيه كتاب هاي جديد را افزايش داديم و چه از لحاظ تعداد كتاب و از سويي امكانات فيزيكي درصدد افزايش و بهبود وضعيت كتابخانه هستيم.»
«گسترش فضاي كتابخانه» همان مشكلي است كه نه فقط از زبان مسئول كتابخانه، بلكه از مراجعه كنندگان هم مي شنويم.
«سميه خوش سيرت» كه عضو فعال و مراجعه كننده هميشگي كتابخانه ابن سيناست، مي گويد: «من وقتي دانش آموز بودم به اين كتابخانه مي آمدم و اكنون كه دانشجو هستم نيز مراجعه كننده هميشگي اينجا هستم. اما سهم استفاده ما از اين كتابخانه فقط روزهاي زوج است و بقيه روزهاي هفته نمي توانيم از كتابخانه استفاده كنيم.»
«هاشمي» هم اين محدوديت را تأييد مي كند: «مراجعه كنندگان خانم به روزي ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ نفر مي رسند و مراجعه كنندگان مرد نصف اين تعداد يعني حدود ۶۰۰ نفر هستند كه به دليل كمبود فضا امكان استفاده از سالن مطالعه براي خانم ها فقط روزهاي زوج و آقايان روزهاي فرد است.»
سالن مطالعه كتابخانه ابن سينا حدود ۲۰۰ نفر ظرفيت دارد و استقبال دانش آموزان، دانشجويان و بخصوص پشت كنكوري ها، مسئولان را به فكر گسترش فضاي كتابخانه انداخته است.
هاشمي مي گويد: «فعلاً مسئله كمبود فضا را با دو شيفته كردن كتابخانه جبران كرده ايم و در صدديم به فضاي (۵۵۰ متري) كنوني اضافه كنيم.»
اين مشكل در كتابخانه «ابيانه» هم وجود دارد. «سالن مطالعه كتابخانه ۲۵ صندلي دارد كه در مقايسه با استقبال اهالي منطقه بسيار كم و ناچيز است.» «سميرا عربي»، مسئول اين كتابخانه مي گويد: كتابخانه ابيانه با ده هزار جلد كتاب، ۲۸۵۶ عضو دارد كه از اين تعداد ۱۱۰۷ نفر عضو فعال كتابخانه هستند، اما كتابخانه ۱۲۰ متر مساحت دارد و ۲۴ مترآن به سالن مطالعه اختصاص يافته است. كه اصلاً كفاف جمعيت كتابخوان منطقه را نمي دهد.»
كتابخانه ابيانه هم بخاطر كمبودفضا، مراجعه كنندگان را از لحاظ جنسيتي به روزهاي زوج و فرد تقسيم كرده است، اما به گفته عربي، سعي برآن است كه افزايش مخاطب و توجه كمي و كيفي به كتاب ها را از دست ندهد.
«محمد مهدي صالحي» كه براي تهيه كتابي در حوزه فلسفه به كتابخانه مراجعه كرده در خصوص كميت و كيفيت كتاب ها مي گويد: «متأسفانه برخي از كتابخانه ها به انبار كتاب تبديل شده اند و اين مسئله به دليل توجه نكردن كتابخانه به كتاب هاي جديد است، چون مخاطبان كتابخانه هاي محلي، بيشتر دنبال كتاب هاي جديد هستند.»
كتابخانه يا قرائتخانه
كتابخانه هاي ما به قرائتخانه تبديل شده اند. «اين مطلب را رؤيا عسگرپور، كارشناس ارشد كتابداري، مي گويدو توضيح مي دهد: «بسياري از مراجعه كنندگان ما به كتابخانه ها، پشت كنكوري ها هستند و به دليل نبود كتابخوان حرفه اي، مراجعه كننده حرفه اي به كتابخانه ها هم اندك است.»
وي مشكل را در بي توجهي به فرهنگ كتابخواني و كم كاري كتابخانه ها مي داند و تأكيد مي كند: «هر سازماني مي تواند به نوعي علاقه مندان به كتاب را افزايش دهد. در اين ميان، سهم آموزش و پرورش از بقيه بيشتر است؛ چرا كه آموزش و فرهنگسازي براي ترويج كتاب و كتابخواني از سنين پايين آغاز مي شود و بايد چنين آموزشي در مدارس ابتدايي و راهنمايي به عنوان «زنگ كتاب» وجود داشته باشد.»
عسگرپور به نقش خانواده اشاره مي كند و مي گويد: «خانواده ها هم مي توانند نقش مهمي ايفا كنند و كتاب را در سبد خريد خود جاي دهند تا فرزندانشان به خريد كتاب و خواندن آن عادت كنند.»
وي همچنين پيشنهاد مي دهد: «مسابقات كتابخواني، نمايشگاه هاي كتاب در محله ها، نشست هاي ماهانه كتاب هم در ترغيب افراد به سوي مطالعه مهم است.»
رمان درصدر
آمارها نشان مي دهد پرمخاطب ترين كتاب ها در كشور، كتاب هاي حوزه ادبيات بخصوص رمان، كتاب هاي روانشناسي و مهارت هاي زندگي و كتاب هاي درسي است. اين آمار در كتابخانه محله ما هم صادق است. به گفته عربي، مسئول كتابخانه ابيانه، رمان و كتاب هاي درسي بيشترين عناويني هستند كه از طرف مراجعه كنندگان به امانت گرفته مي شوند.
مسئول كتابخانه ابن سينا نيز به همين مسئله اشاره مي كند و معتقد است: «ما در كتابخانه مي توانيم به مخاطبان در ترويج مطالعه ساير حوزه ها كمك كنيم و اين كار بايد از سوي كتابدار انجام شود.»
هاشمي مي گويد: «بعضي از كتابخانه ها هنگام خريد كتاب سليقه اي عمل كرده و بيشتر به كتاب هايي در همين حوزه ها بها مي دهند كه باعث مي شود كتاب هاي ساير حوزه ها مهجور واقع شوند.»
با اين تفاسير، اعتقاد همه كارشناسان حوزه كتاب و كتابخواني، برفرهنگسازي براي مطالعه كتابخواني مبتني است. روز كتاب و كتابخواني شايد بهانه اي باشد براي تكرار همين حرف ها، اما يادمان نرود كه كتاب هميشه «يار مهربان» است.
