|
مصرف تظاهري و ضايع كردن تظاهري
|
|
|
نظريه طبقه مرفه تورستين وبلن
ترجمه: فرهنگ ارشاد
با مقدمه اي از سي رايت ميلز
نشر ني شمارگان: 1650 نسخه
رساله نظريه طبقه مرفه، تحليلي است از كاركردهاي پنهاني مصرف تظاهري و ضايع كردن تظاهري كه از جمله نمادهاي مشخص منزلتي طبقه بالاي جامعه بوده و از جمله روش هاي رقابت آميز به منظور بالا بردن حيثيت فردي به شمار مي آيند. وبلن بارزترين شكل نهاد طبقه مرفه را در مراحل پيشرفته فرهنگ بربريت نشان مي دهد و مي گويد: اين شكل نهاد مرفه در جامعه هاي اروپايي و اپني دوران زمينداري، نمونه هاي روشني هستند
روزگاري در يكي از مدارس شهري، از همان مدارسي كه بيشتر مختص فرزندان اعيان و اشراف شهر بوده، دانش آموزي انشاي خود را با موضوع فقر اينچنين آغاز مي كند: در كنار ما خانواده فقيري وجود دارد كه دل انسان به حال آنها مي سوزد. همه چيز آنها فقيرانه است. باغبان آنها فقير است. راننده و مستخدمه ايشان فقيرند، حتي دايه و نگهبان آن خانه هم فقير است...!
شايد شما هم بارها اين داستان كوتاه را شنيده باشيد، اما درك و دريافت تان از اين داستانك مي تواند هر دفعه متغير باشد و اين بار هم شبيه يكي از آن دفعات. اينكه دانش آموز داستان باتوجه به داده هايي كه از يك زندگي داشته، فقر را صفت نسب حاكم بر همه آن داده ها مي گيرد و نتيجه اين پيش فرض ناصواب مطمئنا چيزي بيشتر از آن انشايي كه خوانديد، نخواهد شد.
كتابي كه به قصد معرفي كردن آن، اين مقدمه را نوشته ايم، موضوعش درست در مقابل موضوع انشاي آن دانش آموز است، شايد اگر اين بار معلمي در يك مدرسه در پايين شهر، موضوع انشايي بدهد با اين عنوان كه خانواده اي مرفه را توصيف كنيد، دانش آموزان ديگر انشايي شبيه دوست مرفه شان در وصف فقرا ننويسند.
نويسنده كتاب نظريه طبقه مرفه تورستين بوند وبلن ، جامعه شناس، اقتصاددان و منتقد اجتماعي است كه در آمريكا در سال 1857 به دنيا آمده. دكتر فرهنگ ارشاد، مترجم كتاب در پيش گفتار مترجم به اين بهانه كه از اين جامعه شناس اقتصاددان و نوع و جنس و شيوه تفكرش در زبان فارسي تاكنون اطلاعات زيادي داده نشده، چيزي درحدود 20 صفحه به صحبت پرداخته است. با اين اوصاف اگر گذاره هايي را راجع به زندگي وبلن از اين معرفي نسبتا مفصل مترجم محترم مي آوريم، بر ما عذري نيست.
وبلن را برخي، بنيانگذار اوليه مكتب نهادگرايي اقتصادي مي دانند، اما به طور كل بايد او را داراي يك چارچوب كلي فكري دانست تا تعلق به يك مكتب معين و مشخص.
در دايره المعارف علوم اجتماعي درباره طرز تفكر وبلن آمده است كه سه خط عمده فكري در همه كارهاي وبلن تجلي يافته است: تكامل گرايي داروينيستي، آشوب گرايي تخيلي و مباحث فلسفه علمي.
وبلن رفتار انساني را برپايه غريزه ها و عادت ها و فرآيندهاي اجتماعي را برپايه نظريه پس افتادگي فرهنگي، تجزيه و تحليل مي كرد. درباره عادت ها وبلن عقيده داشت كه بخش بيشتري از رفتار انسان تابع احساسات اوست. او ديرپاترين الگوهاي رسم و عادت را به عنوان نهادهاي اجتماعي مي شناسد و نهادهاي اجتماعي را زيرعنوان هاي كلي مانند الگوهاي چشم و همچشمي، الگوهاي مصرف تظاهري و الگوهاي حفظ يكپارچگي ملي يا الگوهاي حفظ نظام قيمت ها مورد گفت وگو قرار مي دهد.
اما معروف ترين اثر وبلن همين كتاب يعني نظريه طبقه مرفه است. اين كتاب كه از اتفاق نخستين كتاب وبلن نيز هست، در سال 1899 انتشار پيدا كرد و تازه سال 1383 در ايران ترجمه اش منتشر شده، 106 سال فاصله كه چيزي نيست، خجالت نكشيد! و همين كتاب نيز باعث شهرت او شد. رساله نظريه طبقه مرفه به قول مترجم، اساسا تحليلي است از كاركردهاي پنهاني مصرف تظاهري و ضايع كردن تظاهري كه از جمله نمادهاي مشخص منزلتي طبقه بالاي جامعه بوده و از جمله روش هاي رقابت آميز به منظور بالا بردن حيثيت فردي به شمار مي آيند. وبلن در همان سطر نخست مقدمه خود بر كتاب، بارزترين شكل نهاد طبقه مرفه را در مراحل پيشرفته فرهنگ بربريت نشان مي دهد و مي گويد: اين شكل نهاد مرفه در جامعه هاي اروپايي و اپني دوران زمينداري، نمونه هاي روشني هستند. او در تبيين اين مسئله با هر موردي كه مطرح مي كند مثالي مردم شناسانه نيز از وضعيت مختلف اقوام گذشته مطرح مي كند كه مويد بخش هاي مختلف نظريه او هستند.
او با آوردن شواهدي از ويگي هاي فرهنگي و عملكردهاي اجتماع هاي نخستين، نشان مي دهد كه همراه با تحول دوران توحش به بربريت، رفته رفته نهاد طبقه مرفه سربر آورده است، يعني طبقه مرفه همراه با تغيير زندگي صلح آميز به زندگي ستيزه جويانه رشد كرده است. وبلن، ظهور طبقه مرفه را با آغاز شكل گيري مالكيت همراه مي داند و تفاوت اوليه اي كه بر اثر تمايز بين طبقه مرفه و طبقه كارورز پيش مي آيد را ناشي از تقسيم كار بين زن و مرد در مرحله ابتدايي بربريت معرفي مي كند.
كتاب نظريه طبقه مرفه در 393 صفحه و تحت عنوان 14 فصل تنظيم شده است. چشم و همچشمي مالي، تظاهر به تن آسايي، مصرف تظاهري و ... از جمله سرفصل هاي 14گانه اين كتاب است.
|