تورج بخشايش
معروف ترين غار ايران، غار عليصدر است كه عملا هم اين روزها تبديل شده به يك جاي باصفا براي گشت و گذار و خوشگذراني. اما قضيه اين جاست كه همين غار يكي از نمونه هاي برخورد غيراصولي با ميراث طبيعي است. غارها به اندازه يك بناي تاريخي، احتياج به نگهداري و مراقبت دارند. وقتي مي خوانيم كه دهانة اين غار به خاطر دسترسي همگاني در سال ها پيش با ديناميت منفجر شده و تكه شيشه ها و سفال ها مثل آت و آشغال، سر راه تسطيح و سازندگي دهانة غار براي ساخت جاده و پاركينگ از بين رفته است، اشك آدم درمي آيد. اين هفته چهار تا از غارهاي كمتر شناخته شده را معرفي مي كنيم؛ نمونه هايي از ميراث منحصر به فرد ما كه خيلي ها براي سرك كشيدن در آن ها جانشان را از دست دادند.
غارهاي طبيعي در اثر عوامل مختلفي چون نفوذ آب در طبقات آهكي، وقوع زمين لرزه يا چين خوردگي زمين و همچنين بر اثر سقوط آبشارها يا كوبش امواج دريا و گدازه ها به وجود مي آيند.
اكثر غارهاي طبيعي از سنگ هاي آهكي تشكيل شده اند.
محققان زيادي از جمله راولينسون، كارپورتر، خانيكف و فونگان از غار كرفتو بازديد كرده اند. اين غار حدودا در 72كيلومتري شهر سقز قرار گرفته. غار كرفتو در دوران مزوزوئيك زير آب بوده و در پايان اين دوران سر از آب بيرون آورده است.
غار پراو در كوه پراو، واقع در شمال شهرستان كرمانشاه واقع شده. غار پراو مربوط به دورة سوم زمين شناسي است.
در 11 كيلومتري شمال شهرستان دليجان و در نزديكي شهرستان نراق، غار زيبايي با نام چال نخجير به چشم مي خورد. دربارة غار پراو، فيلم مستندي با عنوان پلكاني به سوي تاريكي توسط رضا نظام دوست ساخته شده است.
از كرمانشاه 78 كيلومتر به سمت پاوه كه پيش برويم به محدوده غار قوري قلعه مي رسيم.
قدمت قوري قلعه 60 ميليون سال است و طول تقريبي آن 13 كيلومتر برآورد شده.
درازاي غار قوري قلعه 750 متر است و پر است از گذرگاه ها، اتاق ها، تالارها و سكونت گاه هايي كه بعضي به صورت طبيعي و برخي به دست انسان تراشيده شده اند.
غار قوري قلعه به عنوان يكي از هفت اثر طبيعي ملي ايران به ثبت رسيده است.
براي اولين بار غارنوردان انگليسي و فرانسوي خواستند به غار قوري قلعه نفوذ كنند كه نتوانستند و نهايتا در سال۱۳۶۸ بخش عمده اي از اين غار توسط غارنوردان ايراني پيموده شد.
غار پراو: اين غار، بزرگ ترين غار آهكي دنيا و يكي از سخت ترين و خطرناك ترين غارهاي جهان است. اين غار 36 چاه با عمق هاي مختلف دارد و رفتن داخل يا به اصطلاح پيمايش  اش كار حضرت فيل است. اول از همه تجهيزات و وسايل پيشرفته مي خواهد و بعد از آن هم دل شير... دهانه اين غار يك سوراخ نسبتا كوچك است كه با شيب تندي به پايين مي رود. اوايل آذرماه جدار داخلي غار را قنديل هاي يخي بسيار زيبا و ديدني مي پوشاند. تا حالا فقط در حدود هفتاد نفر توانسته اند در اين غار مرگ آور بچرخند و متأسفانه سه نفر هم بر سر پيمايش اين غار جانشان را از دست داده اند
اين تصويري از يك چاه 34 متري به اسم اروئيكاست كه در غار پراو قرار دارد. اين چاه متأسفانه تا به حال جان يكي از كوهنوردان حرفه اي را گرفته است. اين تنها يكي از 26 حلقه چاه مرگبار پراو است. فكرش را بكنيد در دل تاريكي توي غار مي رويد و يك دفعه زير پايتان يك چاه كه به اندازه ارتفاع يك ساختمان 14 طبقه عمق دارد، سبز مي شود. نه، بهتر است فكرش را هم نكنيد!
غار كرفتو: اگر پا به غار كرفتو بگذاريد به شدت يكه مي خوريد. چون بيشتر شبيه يك خانه است تا غار. اين غار بين غارهاي  دست ساز ايران ،معماري منحصربه فردي دارد، چهار طبقه، سرسرا، بالكن، راه پله و هر چيزي كه براي شبيه شدن به يك خانه نياز است، در آن  به چشم مي خورد. سابقه  زندگي در اين غار حدود 7000 سال است و در هنر معماري از اهميت زيادي برخوردار است. در طبقه چهارم اين غار آثاري از زندگي انسان هاي اوليه كشف شده است. بر سردر يكي از اتاق ها، جمله اي با خط يوناني حكاكي شده كه ترجمه آن مي شود:  در آن جا هراكلس سكونت دارد، باشد كه پليدي در آن راه نيابد . به دليل اين نوشته به اين غار، معبد هراكلس (هركول) هم مي گويند. زيباترين قسمت هاي غار، پنجره ها و نورگيرهاي آن است كه خيلي زيبا تراش خورده اند. روي ديوارهاي بعضي از اتاق ها هم نقش هايي از حيوانات و آدم و گياه حك شده
اين خفاش ها به خفاش گوش موشي معروف اند. اين نوع خفاش بسيار نادر در غار قوري قلعه زندگي مي كند. اگر به قوري قلعه برويد، مي توانيد در زواياي تاريك غار به صورت گذرا با اين نوع خفاش ملاقات كنيد. اين شكارچيان شب، روزها به داخل غارها پناه مي برند تا از روشنايي روز درامان باشند و بتوانند به زندگي طبيعي شان ادامه دهند
غار قوري قلعه: اين جا بزرگ ترين غار آبي جهان است. شكل هندسي اين غار شبيه يك تونل است كه از سطح مقطع بريده شده است. اين غار چند تالار دارد كه تو را از چند مسير به اعماق زمين هدايت مي كند. تالار مريم، تالار كوهان شتر، مسير برزخ، تالار بلور و تالار عروس، پر از نقاشي هاي رنگ در رنگي هستند كه به دست طبيعت نقش شده اند. قنديل هايي با ساخت اعجاب انگيز و ريزه كاري هاي قابل توجه در اين تالارها به چشم مي خورد كه سخت مي شود باور كنيم به صورت خودبه خودي و بدون دخالت انسان به وجود آمده اند. در ايام قديم اين غار را قلعه هاي مختلفي دربر گرفته بوده است كه يكي از آن ها به شكل قوري بوده و به همين دليل غار را قوري قلعه ناميده اند. در هزار متري غار، تالار بلور وجود دارد كه از نظر بسياري از كارشناسان، زيباترين حوضچه جهان داخل آن است. قنديل هايي پرده اي شكل در اين حوضچه وجود دارد كه وقتي به آن ها ضربه مي زني هر كدام صداي يكي از نت هاي موسيقي را توليد مي كنند. در هزار و پانصد متري غار، تالار بتهوون وجود دارد كه زيبايي اش قابل وصف نيست و جنس سنگ هاي آن از كريستال سفيد و براقي است كه اگر روي آن قدم بزني رد پايت برجا مي ماند. تا به حال كسي آخر اين غار را كشف نكرده و گفته مي شود كه اين غار بي انتهاست
غارها پناهگاه هاي طبيعي خوبي براي آدم ها هستند. اين ها هم نمونه هايي از آثار باستاني، شامل تعدادي ظرف و سكه هاي حكاكي شده است كه در قوري قلعه به دست آمده. قدمت اين ظرف ها به دوران ساساني برمي گردد. در اين غار سكه هايي متعلق به دوران يزدگرد سوم هم پيدا شده
نمونه هاي تراشه هاي سنگي و سفال هايي كه از غاركرفتو به دست آمده نشان مي دهد كه از دوران پيش از تاريخ و در دوران اشكاني، ساساني و حتي اسلامي تا قرن ششم و هفتم در آن سكونت وجود داشته. اين سفالينه هايي كه مي بينيد مربوط به دوران اسلامي و يادگاري آخرين ساكنان غار در قرن هفتم است
اين كوه پراو در شمال كرمانشاه است. از پايين كه به آن نگاه مي كني، فتحش چندان كار سختي نيست. اما وقتي به طرف قله حركت مي كني، انگار مسير تمام نشدني است. غار پراو در دل اين كوه قرار دارد و صدالبته كه پيمايش غار از رسيدن به قله كوه بسيار مشكل تر است
چال نخجير: در سال 1367بر اثر يك انفجار در نزديكي شهرستان نراق، غار چال نخجير كشف شد. مسير اين غار كاملا افقي است و راحت مي شود داخل آن شد. اين غار واقعا زيبا است. اين غار تالارهاي متعدد و حوضچه هاي آب، راهروهاي طولاني و استلاگميت و استلاگتيت هاي بي نظير دارد. زيباترين تالار غار، چهلستون است كه از ستون ها و چكنده هاي يخي رنگارنگ پوشيده شده. تالار سفره عروس، درياچه، برزخ، باغ وحش، چهل چراغ و تالار زيبايي ها، ديگر تالارهاي اين غارند. قدمت 70 ميليون ساله غار، مسير پرپيچ و خم، كريستال ها و اسفنج هاي بلورين ديوارها و كف غار، زيبايي هاي سقف و ديوارهاي غار و ارتفاع حيرت انگيز آن واقعا منحصربه فرد است. يك درياچه هم در انتهاي غار هست كه مي شود روي آن قايقراني كرد. كسي تا به حال تا آخر غار نرفته، اما كارشناسان طول آن را 10 كيلومتر برآورد كرده اند. اگر كسي غارنورد حرفه اي نباشد و تصميم به ديدن عجايب غارها دارد، اين غار كم خطر و پرشگفتي راست كارش است