ميثم رضايي
با خودتان مي گوييد ديگر يك دكتر رفتن كه اين حرف ها را ندارد. اتفاقا اين هم يكي از آن كارهايي است كه هنوز كه هنوز است خيلي ها از پس انجامش درست بر نمي آيند. در اين شماره توصيه ها و نكاتي به شما يادآوري مي شود تا از اين به بعد دكتر رفتنتان راحت تر و بافايده تر باشد. بعضي نكات ممكن است بديهي به نظر برسند ولي اكثرشان را هميشه فكر مي كنيم كه مي دانيم، در حالي كه در خيلي  از زمينه هايش اطلاعات كافي نداريم، يا مثلا بعضي ها فكر مي كنند اگر مي روند دكتر حتما بايد معجزه بشود يا دكتر چيزهاي عجيب غريب بگويد. در صورتي كه ساده و سر راستش اين است كه پيش دكتر مي روي، دردت را مي گويي و او درمانت مي كند.

علائم شايع و وضعيت هايي كه در صورت ادامه پيدا كردنشان بايد به سلامتي تان شك كنيد و خودتان را به اولين دكتر مناسب برسانيد.
سرفه
از علائم سرماخوردگي است، مگر اين كه همراه با خلط  خوني باشد يا به حدي شديد باشد كه ايجاد تنگي نفس كند. در اين صورت بايد به چيزهاي ديگر هم فكر كرد. در بين علائم سرماخوردگي معمولا سرفه علامتي است كه ديرتر از همه خوب مي شود. توصيه مي كنيم اگر بقيه مشكلات حل شد و سرفه باقي ماند، به همان پزشك اول اعتماد كنيد و مجددا به او مراجعه كنيد.
سردرد
اگر همراه با علامت ديگري مثل تپش قلب است، به صورت مزمن و طولاني مدت شما را آزار مي دهد، با مسكن هايي نظير استامينوفن ساده آرام نمي شود، فشار خون بالايي داريد، يا به هر حال از سردردهاي معمولي و گه گاه كه با استراحت رفع مي شوند، نيست، حتما به پزشك مراجعه كنيد.
دل درد
به تنهايي علامت خطرناكي نيست ولي اگر با اسهال شديد يا يبوست طولاني مدت، سفت شدن شكم، تهوع يا بي اشتهايي همراه باشد، حتما بايد به صورت اورژانسي به پزشك مراجعه كنيد. ولي اگر با كمي دل پيچه، نفخ، اسهال خفيف يا علائم سرماخوردگي همراه باشد، مي توانيد با فرصت و تأمل بيشتر به پزشك مراجعه كنيد.
گلو درد
ديفاژي (ناتواني در قورت دادن) و اُدينو فاژي (گلو درد هنگام قورت دادن) با گلودرد سرماخوردگي فرق دارد. اگر يكي از اين دو علامت را بدون علائم سرماخوردگي داريد حتما به پزشك مراجعه كنيد. شايد خيلي خطرناك باشد و شايد هم نباشد.

قيمت هاي مصوب براي سال۱۳۸۵ در تهران به اين شرح است؛ با عنايت به اين نكته كه اين مبالغ براي شهر تهران است و در هر شهرستان هيأت مديره نظام پزشكي همان شهرستان تصميم مي گيرد (معمولا كمي كمتر از تهران). در ضمن اكثر پزشكان، مبالغي كمتر را دريافت مي كنند. در همين تهران هم منطقه با منطقه فرق مي كند. پايين  شهر معمولا قيمت ها كمتر است و در بالاشهر بيشتر.

اين ها اصطلاحات و عناوين پزشكي هستندكه بعضي هايشان را هم دكترها روي تابلويشان مي نويسند و ياد گرفتن آن ها خالي از لطف نيست.
استاجر يا كارآموز: دانشجوي رشته پزشكي در سال هاي پنجم و ششم دانشگاه كه معمولا صبح تا ظهر در بيمارستان هاي دولتي ديده مي شود. مشغول علم آموزي است.

انترن يا كارورز: يك سال و نيم آخر رشته پزشكي يعني از آغاز سال هفتم، دانشجويان به اين نام شناخته مي شوند. تقريبا تمام كارهاي بيماران در بيمارستان هاي دولتي بر دوش كارورزان است. بيشتر در كشيك هاي شب رؤيت مي شوند.

پزشك عمومي: دوره هفت و نيم الي هشت ساله را طي كرده و فارغ التحصيل شده است. تقريبا بر تمام بيماري ها اشراف دارد و از همه چيز سر در مي آورد.

رزيدنت: پزشك عمومي بوده است. در امتحان دستياري كه چند برابر كنكور مشكل است شركت كرده، قبول شده و مشغول تحصيل براي دريافت مدرك تخصص است. طول دوره دستياري 3 تا 7 سال است. يك رشته كوتاه تر و يك رشته طولاني تر.

متخصص: تعدادي از تخصص ها احتياج به توضيح ندارند؛ مثل گوش و حلق و بيني (ENT)، چشم پزشكي، پوست،  زنان و زايمان، داخلي، جراحي، اطفال، بيهوشي و روان پزشكي و ارتوپدي، ولي برخي از تخصص ها جديدتر هستند. طب ورزش، بيشتر به مراقبت و تغذيه ورزشكاران، آسيب هاي ورزشي، فيزيولوژي ورزشي و مسائل مربوط به آن ها مي پردازد. طب كار، بيشتر در مورد آسيب هاي شغلي و ناشي از محيط كار و مسائل مربوط به آن است. طب اورژانس، رشته اي است كه متخصصين آن در مورد برخورد با بيماران اورژانس و پايدار كردن شرايط آن ها و در نهايت معرفي به متخصص نهايي جهت تكميل درمان تجربه دارند. طب سنتي هم رشته اي است كه به تازگي تأسيس شده و قرار است فارغ التحصيلان اين رشته به طب و درمان سنتي با داروهاي گياهي و روش هاي كهن آگاهي داشته باشند. رشته هاي قديمي هم هستند كه شايد شناخت كمتري نسبت به آن ها داشته باشيد. پاتولوژي يعني تخصص آسيب شناسي و كاربردي ترين فعاليت آن ها كه جامعه مي شناسد، فعاليت هاي آزمايشگاهي است. يك نمونه را زير ميكروسكوپ مي بينند و تشخيص مي دهند كه بيماري چه بوده است. اورولوژي شناخت بيماري هاي مربوط به مجاري ادراري - تناسلي است. پزشكي قانوني، رشته اي است كه بر خلاف نظر عموم فقط به تشريح و كالبدشكافي جنازه ها نمي پردازد، بلكه در سم شناسي، معاينات قانوني و مواردي از اين قبيل نيز كاربرد دارد. راديولوژي هم علم عكس و سونوگرافي و سي تي اسكن و ام آر  آي و غيره است.

فلوشيپ: نسبت فلوشيپ به فوق تخصص، مثل رزيدنت است به تخصص. يعني فلوشيپ متخصص يك رشته است كه مشغول تحصيل در يكي از گرايش هاي همان تخصص براي دريافت مدرك فوق تخصص است. كهنسال ترين دانشجويان كشور، فلوشيپ ها هستند. به اختصار به آن ها فلو نيز مي گويند.

فوق تخصص: اين اصطلاح به معني همان فوق متخصص است. در واقع در اين مرحله مدرك و شخص صاحب مدرك، يكي مي شوند. آخر پزشكي همين مرحله است. البته كلمه پروفسور بيشتر جنبه احترام دارد و به برخي از بزرگان علم پزشكي در سراسر جهان اطلاق مي شود كه ما ايراني ها هم چند تايي داريم مثل پروفسور سميعي كه چهره ماندگار هم شد. بيشترين رشته هاي فوق تخصصي در تخصص داخلي گنجانده شده است؛ هم به دليل وسعت اين علم و هم به دليل بيماري هاي گوناگون و متعدد كه بيشتر بيماران را شامل مي شوند.

خيلي هايمان با اين كه خيلي بزرگ شده ايم و به قول معروف واسة خودمان كسي هستيم، هنوز كه هنوز است تو مطب دكتر مثل بچه ها رفتار مي كنيم، يا با گيج  بازي و عجله و خيلي چيزهاي ديگر مانع مي شويم كه دكتر بتواند تشخيص درست بدهد يا تجويز درست بكند. اين ها نكاتي است كه در مطب و بعد از آن بايد رعايت كنيم تا دكتر رفتنمان مفيد باشد.
خوددرماني نكنيد
اين كه باباي دوست شما با خوردن فلان قرص، كمر دردش خوب شده است دليل نمي شود كه شما براي برطرف شدن سردردتان همان قرص را مصرف كنيد. معمولا اين خوددرماني ها نه تنها نتيجه اي ندارد، بلكه درمان را براي پزشك سخت تر مي كند. شما كه آخرش بايد برويد پيش پزشك. اين كار را اول انجام دهيد. به جواني تان رحم كنيد.

به پزشك عمومي مراجعه كنيد
بيماري شما نياز به متخصص ندارد، مگر اين كه پزشك عمومي صلاح بداند. در نود و خرده اي درصد موارد، بيماري چيز خاصي نيست كه پزشك عمومي از آن سر در نياورد. شايد به نظر شما بيماري تان خيلي شديد و حاد باشد و نياز به اقدام تخصصي داشته باشد. ولي اين جا نظر شما اصلا مهم نيست. با مراجعه به پزشك عمومي كه دم دست تر است و ويزيت كمتري هم مي گيرد، در وقت و پول خود صرفه جويي كنيد. در ضمن اگر نياز به ويزيت و مشاوره متخصص باشد، پزشك عمومي بهتر از شما مي  داند كه بايد به متخصص ارتوپدي مراجعه كنيد يا متخصص روماتولوژي، و به مشاوره جراح نياز داريد يا متخصص خون. به همين دليل آواره و در به در اين مطب و آن مطب نمي شويد. در بيشتر كشورهاي پيشرفته كه براي يك قران دو زار هم حساب و كتاب دارند و منافع اقتصادي بيماران و كشور در نظر گرفته مي شود پزشكان متخصص حق ندارند بدون معرفي نامه و برگه ارجاع پزشك عمومي يا پزشك خانواده، بيماري را ويزيت كنند.

چيزي جا نيندازيد
دكتر كف دستش را بو نكرده است كه شما ممكن است به فلان دارو حساس باشيد. شايد به نظر شما مهم نباشد ولي مهم است! حتي اگر دارويي كه قبلا مصرف كرده ايد و به آن حساسيت نشان داده ايد براي بيماري ديگري تجويز شده است و امروز دكتر آن را براي شما تجويز نكند ممكن است داروي جديدتان با آن دارو در يك خانواده باشند و يا اصلا ربط آن ها به هم فقط حساسيت شما به هر دو باشد و هيچ ربطي به هم نداشته باشند. مثلا در صورت ابتلا به بيماري فاويسم، هم به خوردن باقلا حساس هستيد، هم به داروهاي ضدمالاريا و هم كوتريموكسازول و تعدادي داروهاي بي ربط ديگر!

كار از كار نگذرد
مراجعه زود به پزشك باعث مي شود هم به داروهاي كمتري نياز داشته باشيد، هم طول دوره بيماري تان كوتاه تر شود. آن قدر صبر نكنيد كه غوره حلوا شود، بعد به پزشك مراجعه كنيد. خيلي از بيماري ها خودشان خوب نمي شوند، حتي اگر شما اين گونه فكر كنيد.

عقلتان به چشمتان نباشد
نه كراوات آقاي دكتر قرار است براي شما معجزه كند و نه در و ديوار گچبري شده و لوستر چهل چراغ مطب مي تواند درد شما را درمان كند. تجملات و لوكس بازي هاي آنچناني بيشتر به درد هتل  ها و رستوران ها مي خورد تا مطب پزشك. بيننده بايد عاقل باشد.

گول آدرس مطب را نخوريد
پزشكي كه در شمال شهر طبابت مي كند با پزشكي كه در جنوب شهر فعاليت مي كند هر دو از يك دانشگاه مدرك گرفته اند. هر دو كتاب هاي يكساني را خوانده اند و در امتحان هاي مشابهي شركت كرده اند. تنها تفاوت آن ها ممكن است در نرخ ويزيت باشد. لازم نيست از اين طرف شهر بكوبيد به آن طرف برويد كه بايد بروم پيش فلان دكتر تا خوب بشوم.

همه چيز را يكجا بگوييد
اگر دردتان يكي نيست (يعني چند تا است) همه را با هم بگوييد. نه اين كه يكي را بگوييد، وقتي دكتر شروع كرد به تجويز دارو، يكي ديگر يادتان بيايد. چند دقيقه بعد هم يكي ديگر را بگوييد. يكي دو تا را هم فاكتور بگيريد و اصلا نگوييد. اولا كه شايد دردهايتان به هم مربوط باشد و علائم مختلف يك بيماري باشد و با شرح حال بهتر گفتن بتوانيد به تشخيص پزشك كمك كنيد. ثانيا شايد براي دو تا مشكل شما، دارويي باشد كه هر دو مشكل را با هم حل كند. مثلا به جاي اين كه قرص پزودوافدرين براي احتقان بيني و شربت دكسترومتورفان براي سرفه مصرف كنيد، مي توانيد شربت دكسترومتورفان - پي را براي هر دو استفاده نماييد.

گول تابلوها را نخوريد
تابلويي كه روي آن نوشته شده است: داخلي، اطفال، پوست يا اعصاب، گوش و حلق و بيني، غدد يا تابلوهاي مشابه همگي متعلق به پزشكان عمومي هستند. اصلا مگر كسي مي تواند دو، سه يا چهار تا تخصص داشته باشد؟ اگر به توصيه پزشك عمومي نياز به مشاوره يا ويزيت متخصص پيدا كرديد حواستان جمع باشد به پزشكي كه روي تابلوي مطبش نوشته متخصص يا فوق تخصص... مراجعه كنيد.
بعضي تابلوها هم به فلان دانشگاه خارجي يا چيزي شبيه آن اشاره دارد. هر كس در خارج از كشور درس خوانده لزوما باسوادتر نيست. بسياري از دانشگاه هاي خارجي، حتي در كشورهاي اروپايي و پيشرفته سطح علمي پايين تري نسبت به دانشگاه هاي وطني دارند.

داروهايتان را مجددا با پزشك هماهنگ كنيد
پزشكان كه به خط خوش معروف هستند، داروخانه ها هم كه الزامي براي استفاده از نسخه پيچ هاي باسواد و بامهارت ندارند. اگر مي خواهيد به جاي مترونيدازول، مبندازول مصرف نكنيد، پس از دريافت داروهايتان حتما آن ها را به پزشك تجويزكننده نشان بدهيد. اتفاق است ديگر، شايد دارويتان عوضي بود!

داروخواري نكنيد
به خدا دارو، غذا نيست. قرار نيست معده شما با دارو پر شده و گرسنگي تان برطرف شود. اگر مرغ و گوجه فرنگي و گوشت و برنج گران تر از دارو است دليل نمي شود دارو خواري كنيد. برويد محله نارمك، همه چيز ارزان است. اصولا پزشكي كه با داروهاي كمتر بتواند شما را خوب كند، باسوادتر و بهتر از كسي است كه صد جور دارو به شما مي دهد، بلكه يكي تأثير كند. اگر ديديد يك پزشك براي هر بيمار صد قلم دارو تجويز مي كند، جوگير نشويد و همه جا برايش تبليغ كنيد كه فلان دكتر خيلي خوب است. اصلا هم اين طور نيست.

در تجويز دخالت نكنيد
دكتر جون آمپول زياد بده. پني سيلين هم نوشتيد؟ من تا پني سيلين نزنم خوب نمي شم. سرم لازم نيست؟! اگر ممكن است به جاي شربت قرص بديد. آموكسي سيلين فايده ندارد قوي ترش رو بديد.
اين ها نمونه هايي از جملاتي است كه نبايد بگوييد. شايد دكتر به روي شما نياورد و هر چه هم مي خواهيد بنويسد تا شما راضي  باشيد. ولي اصلا از دخالت شما خوشش نمي آيد. مطمئن باشيد. اين كه ناراحت مي شود يك طرف، اين كه اگر خوب نشديد و يا حتي بدتر هم شديد تقصير خودتان است، همان طرف. آخر پني سيلين به چه درد سرماخوردگي ويروسي مي خورد، غير از اين كه شما را ضعيف تر مي كند!

به فضول ها بگوييد به تو چه؟
آن پزشك بيچاره كه بعد از ديپلم حداقل 8 سال درس خوانده و يك شب در ميان كشيك داده و كتاب هاي هزاران صفحه اي خوانده و امتحان داده، حتما بيشتر از همسايه و پسرعمو و دخترخاله و رفقا سواد دارد. اگر يكي گفت: اين دارو خيلي ضعيفت مي كنه! و يا اين كه روش نوشته چشمي، چه ربطي به گوش داره؟ يا اين كه شربت ضدسرفه است، روي خارش پوست تأثيري نداره! شما بگوييد من به حرف پزشكم گوش مي كنم.

از اين مطب به آن مطب فرجي نيست
داروهاي پزشك اول را كامل مصرف كرده ايد و نتيجه نگرفته ايد كه حالا دوره افتاده ايد به هر مطب سري مي زنيد؟ به فرض هم كه مصرف كرده ايد، همان پزشك اول بهتر مي تواند براي شما تصميم بگيرد و داروي جديد تجويز كند. اين طرف و آن طرف رفتن غير از طولاني كردن بيماري و خستگي براي شما سود ديگري ندارد.

رشته هاي فوق تخصصي داخلي كه بيشتر با آن  ها سر و كار پيدا مي كنيد و احيانا اسامي شان را روي تابلوي دكترها مي بينيد، اين ها هستند:
روماتولوژي: بيماري هاي التهابي مفاصل، خيلي از زانو دردها و كمر دردها و... كه همه فكر مي كنند معالج اين دردها ارتوپد است بايد توسط يك روماتولوژيست درمان شوند. البته روماتولوژي گسترده تر از اين است. بيماري هاي عروق و نيز راسكوليت ها، لوپوس و خيلي چيزهاي ديگر هم مربوط به روماتولوژي هستند.
خون و انكولوژي: انكولوژي علم سرطان شناسي است (البته به زبان ساده). خون هم كه يعني خون بيماران. بيماران يك پزشك فوق تخصص خون، شامل تالاسمي ها، هموفيلي ها، مبتلايان به آنمي ها (كم خوني) و انواع بيماران سرطاني هستند.
غدد: عنوان كامل اين گرايش، فوق تخصص بيماري هاي غدد درون ريز و متابوليسم است. هر چي غده در بدن هست و بيماري هاي مربوط به آن  ها، مربوط به اين گرايش است؛ از پانكراس و ديابت تا تيروئيد و گواتر و كم كاري تيروئيد و پركاري تيروئيد و همچنين رشد و چاقي و لاغري و پرمويي و اختلالات قاعدگي و غيره.
گوارش: كلمات كليدي عبارت اند از مري، معده، اثني عشر،كبد، روده ها و آندوسكوپي.
ريه يا بيماري هاي تنفسي: البته بيماري هاي تنفسي صحيح تر و ريه معروف تر است. بيماري هايش هم مشخص است؛ آسم و برونشيوليت و آمبولي ريه و...
قلب و عروق: كلمات كليدي: سكته، سي سي يو، آنژين صدري، نوار قلب، دعا كنيد، متأسفانه، خوشبختانه، اكوكارديو گرافي،  تست ورزش، ترك سيگار.
نورولوژي: شناخت بيماري هاي اعصاب كه داخلي اعصاب هم گفته مي شود. هم با جراحي مغز و اعصاب فرق مي كند و هم با اعصاب و روان . جراح مغز و اعصاب يك فوق تخصص از گرايش هاي تخصص جراحي عمومي است. متخصص اعصاب و روان هم يعني روان پزشك، كه بيمارانش را طيف گسترده اي از افراد شامل مي شوند؛ از افسرده ها و مبتلايان به بيماري وسواس تا اسكيزوفرن ها و سايكوتيك هاي خطرناك.
نفرولوژي: علم شناخت بيماري هاي كليه است. كليه و هر چيزي كه به آن مربوط است.

حتما كه نبايد چيزي گير آدم بيايد. مگر بقالي است كه چون ويزيت داده ايد چيزي بگيريد. شايد پزشك فقط شما را نصيحت كند؛ مثلا بگويد: قد شما طبيعي است. به افزايش قد فكر نكنيد. يا فقط رژيم غذايي خاصي را تجويز كند: اين ها را نخور، اين ها را بخور. دارو هم نمي خواهد. يا فقط چند توصيه داشته باشد: آب نمك غرغره كن. پشت موتور نَشين كه پيشاني ات باد بخورد. به هر حال، موارد زير چيزهايي است كه در سر و كار داشتن با دكتر تعريف مي شود.
الف- نسخه
در صورت احتياج به دارو، براي شما تجويز مي شود. حتما داروها را تا آخر استفاده كنيد. اين جا صرفه جويي هنر نيست. تازه اگر نصفش را بخوريد نصفش باقي مي ماند و بعدها تحريك مي شويد كه خوددرماني كنيد. عواقب اين كار هم به عهده خودتان است.
ب- درخواست آزمايش / عكس / اقدامات تشخيصي ديگر
عكس، سي تي اسكن، ام آر آي، آزمايش و هر اقدام تشخيصي ديگر را حتي الامكان در مراكز معتبر و مورد قبول پزشك انجام دهيد كه مجبور به تكرار آن ها نباشيد. حتي الامكان عكس سي تي و ام آر آي را با گزارش راديولوژيست نزد پزشك ببريد.
ج- گواهي
گواهي ولادت، گواهي استعلاجي، گواهي فوت و هر چه با گواهي مي شود... شروع شود، با مهر و امضاي پزشك، يك مدرك قانوني است كه از آن مي توان در دادگاه استفاده كرد. تقاضاي گواهي دروغ نكنيد، زيرا پزشك را در تنگناي اخلاقي قرار مي  دهيد. اگر شما در يك شهر ديگر در آن تاريخ به صورت اتفاقي و در مقام دفاع از خود يك چاقو در شكم بنده خدايي كه حالا ديگر نيست كرده باشيد و پزشك به شما گواهي بدهد كه در آن تاريخ ويزيت شده ايد و به علت ابتلا به بيماري، بستري يا تحت نظر بوده ايد، شما مي توانيد خود را از طناب اعدام برهانيد و پزشك را دچار عذاب وجدان كنيد.
د- معرفي نامه
نامه اي است كه پزشك به وسيله آن شما را معرفي مي كند به يك پزشك ديگر، به بيمارستان جهت بستري، به پدر و مادرتان و بــه جــامـعـه بـشـري. معرفي نامه، نامه اي است براي معرفي. همين!