شاتل ها فضاپيماهايي بودند كه روزگاري نماد قدرت آمريكا بودند. اما حالا آن قدر ناامن نشان داده اند كه به نقطه ضعف آمريكايي ها تبديل شده اند
برنامه هاي ناسا براي جايگزيني شاتل ها به سمت موشك هاي بالابرنده متمايل شد. اين موشك ها در سال 2012، اولين فضانوردان را به ايستگاه فضايي بين المللي منتقل خواهند كرد
مهدي پورصفا
زمان: سال 1961. مكان: ايالت جورجيا در شمال شرقي روسيه. آفتاب، درخشش صبحگاهي خودش را آغاز كرده است. در يك خانة ويلايي بسيار بزرگ كه محل استراحت رهبران حزب كمونيست شوروي است، يك جلسة بسيار مهم جريان دارد. خروشچف، دبير كل حزب كمونيست و فرماندهان ارتش، در مورد آيندة برنامه هاي فضايي با هم بحث مي كنند. آمريكايي ها بعد از مأموريت موفقيت آميز يوري گاگارين، مثل يك مار زخم خورده بودند و تمام رهبران ارتش شوروي بر دنبال كردن جدي برنامه هاي فضايي تأكيد مي كنند. ولي خروشچف، همچنان در ترديد به سر مي برد. بالاخره پس از ساعت ها بحث و گفت وگو ، دبير كل راضي مي شود و مي گويد: باشد، هر كاري لازم است بكنيد. در آن سوي دنيا، كندي نيز به دنبال جبران عقب ماندگي آمريكا از شوروي در زمينة سفرهاي فضايي بود. فقط يك كار مي توانست كندي را راضي كند: سفر به ماه! اگر جنگ سرد براي مردم دنيا وحشت از نابودي دنيا را به همراه داشت، در عوض توانست ميلياردها دلار بودجه را جذب برنامه هاي فضايي كند.
۲۳۰۰ سال قبل در تارنتون، يكي از شهرهاي ايتاليا، كبوتري بدون بال زدن و تنها با فشار باد به پرواز درآمد. اين پرنده كه مدتي تماشاچيان را مشغول كرده بود، از چوب و سيم و توسط يك سرباز يوناني به نام آنيسن ساخته شده بود. اين اولين نمايش از مفهوم جت بود كه مبناي اصلي ساخت موشك هاست.
اما چيني ها كه گويا سابقة اختراعات زيادي در چنته دارند، نخستين استفادة عملي از موشك را به نام خودشان ثبت كرده اند. اين موشك ها كه سوخت آن ها از باروت (تركيب زغال، شوره و سولفور) بود، براي دفع حملة مغول ها به شهرِ كايفونك فو استفاده شد. بعدها هندي ها اين تكنيك را از چيني ها فرا گرفتند و آن را در دهه 1780 ميلادي در جنگ با سربازان انگليسي كه قصد تصرف هند را داشتند، به كار گرفتند. يكي از افسران توپخانة انگليسي ها به نام ويليام كانگريو با مشاهدة اين سلاح عجيب، به اين فكر افتاد كه با ساختن موشك هاي مناسب، مي توان آن ها را تا فاصله هاي دورتري پرتاب و بيش از گلوله هاي توپ، ويراني به بار آورد. او سرانجام توانست با انجام اصلاحاتي، يك موشك رگباري جديد ابداع كند. اين سلاح، اولين بار در جنگ هاي استقلال آمريكا و در محاصرة دژ مك هنري در بندر بالتيمور به كار گرفته شد. اما با وجود شناخت موشك و استفاده از آن به عنوان يك سلاح جنگي، به جز يك نفر، هيچ كس ديگري پيشنهاد استفاده از موشك ها براي مسافرت به فضا را نداد. آن يك نفر هم، سيرانو دو برژراك بود كه در يك داستان علمي تخيلي، پيشنهاد استفاده از موشك براي سفر به ماه را داد. با اين وجود، بيشتر توجهات در آن موقع، معطوف به طرح ژول ورن براي پرتاب به وسيلة توپ به فضا بود و كسي به اين داستان مهجور توجهي نكرد.
قدم هاي بزرگ
پايه گذاري علم موشك در دنيا را به تسيو لوفسكي نسبت مي دهند. او در سال 1875 در روسيه به دنيا آمد و در 10 سالگي بر اثر بيماري سرخك ناشنوا شد. او براي تحصيل رياضيات و فيزيك به مسكو رفت و سرانجام دبير فيزيك و رياضيات شد. تسولوفسكي پيش از مرگش در سال 1935، مشكلات نظري سفرهاي فضايي را بررسي كرد و براي هر كدام، راه حل مناسبي ارائه داد. اما چون نه اهل كار عملي بود و نه يك مهندس، هيچ كار فني اي انجام نداد. دانشمند بعدي كه در اين زمينه، كارهاي قابل توجهي كرد، رابرت گادرد بود. او در سال 1882 در ورسيتي ايالت ماساچوست متولد شد. در سال 1911 در رشته فيزيك، دكترا گرفت و يك سال بعد، استاد دانشگاه كلارك شد. او توانست تا قبل از مرگش در سال 1945، بيش از 214 ابتكار را در زمينة موشك از خود به جاي بگذار. از جمله، اولين موشك سوخت مايع جهان كه تا ارتفاع 4/12 متري صعود كرد. ضلع سوم پيشرفت هاي موشكي، در آلمان كامل مي شود. هيتلر كه به دنبال قدرتمندكردن آلمان بود، گروهي از طراحان جوان را براي تحقيقات در زمينه هاي موشكي و كاربرد تسليحاتي آن جمع آوري كرد. اين گروه از متخصصان كه ورنر فون براون رئيس آن ها بود، توانستند در سال 1943 اولين راكت V2 را به پرواز درآورند. اما در آن هنگام، جنگ به ضرر آلمان در جريان بود و در نهايت، آلمان جنگ را واگذار كرد وكشورهاي پيروز، خود را آمادة غارت دستاوردهاي علمي آلمان كردند. در اين بين، آمريكايي ها توانستند با به دست آوردن 110 نفر از كارشناسان صنايع موشكي آلمان، يكصد فروند موشك V2 و چهارده تن مدارك نظامي و علمي، حسابي حال روس ها و انگليسي ها را بگيرند.
بعد از خاتمه جنگ، در ايالات متحده، هم نيروي هوايي و هم نيروي دريايي در يك پروژه، امكان قراردادن يك ماهواره در مدار زمين را بررسي كردند. آن ها قراردادن يك ماهواره به وزن حدود 200 كيلوگرم در مدار 500كيلومتري زمين را كاملا عملي مي دانستند. اما اين مسأله توجه دولت ايالات متحده را به هيچ وجه جلب نكرد و تنها برنامة آمريكايي ها، قراردادن يك ماهوارة كوچك در مدار زمين در سال جهاني ژئوفيزيك بود. اما پرتاب اسپوتنيك يك، همه چيز را به هم ريخت. روسها تحت نظارت يك دانشمند برجسته به نام سرگئي كرولف توانسته بودند به سرعت در علوم فضايي پيشرفت و آمريكايي ها را غافلگير كنند. دولت آمريكا كه متوجه كم كاري خودش شده بود، به سرعت در سال 1958 ناسا را بنيان گذاشت و پيشرفت هاي تمام برنامه هاي علمي و نظامي خود را در اختيار برنامه هاي فضايي قرار داد. كندي هم كه در سال 1960 به رياست جمهوري آمريكا رسيده بود، فتح ماه را در دستور كار سازمان ناسا قرار داد. او توانست با جلب اعتماد كنگرة آمريكا، حدود 4درصد از توليد ناخالص ملي آمريكا را صرف برنامه هاي فضايي كند و شتاب بي سابقه اي به آن بدهد. در نتيجه، ظرف 10 سال، آمريكا توانست با فرستادن اولين فضانوردان به ماه، حيثيت برباد رفته خود را دوباره برگرداند.
|
|
|
شاتل ها به پرواز در مي آيند
بعد از خوابيدن عطش سفر به ماه و مشخص شدن اين كه سفر به مريخ در آيندة نزديك، امكان پذير نيست، برنامه هاي فضايي سرنشين دار در دنيا، به سفر به مدار زمين و ايستگاه هاي فضايي محدود شد.روس ها دنبال استفاده از موشك هاي بالابر رفتند و فضاپيماهاي سايوزر و پروگرس را تكميل كردند. اما آمريكايي ها به دنبال راه هاي ديگري بودند. طرح ساخت شاتل ها از اوايل دهة 60 آغاز شد و در اوايل سال 1972 و در زمان مأموريت آپولو 16، رئيس جمهور آمريكا (نيكسون)، طرح ساخت شاتل فضايي را پذيرفت. هدف از ساخت شاتل ساختن فضاپيمايي بود كه بتواند با كم ترين هزينه، بيشترين بار را به مدار زمين حمل كند. نخستين پروازهاي آزمايشي شاتل در ارتفاعات جو زمين در سال 1976 انجام شد. نخستين شاتل به پيشنهاد طرفداران مجموعة تلويزيوني پيشتازان فضا، به نام كشتي فضايي اين مجموعة علمي تخيلي انتر پرايز ناميده شد. در مجموع، هشت شاتل فضايي ساخته شد كه سه تاي آن براي پروازهاي آزمايشي استفاده شد و پنج تاي بعدي (به ترتيب: كلمبيا، آتلانيس، ديسكاوري، چلنجر و اينديور) وارد اسكادران پروازي شدند. اولين پرتاب براي شاتل كلمبيا بود كه در دوازدهم آوريل 1981 يعني بيست سال پس از پرواز گاگارين انجام شد. شاتل ها، مجموعة متنوعي از مأموريت هاي مختلف را انجام دادند؛ مثل انتقال چندين كاوشگر به مدار زمين، رها ساختن ماهواره ها و تعمير آن ها. بزرگ ترين و گران قيمت ترين محموله اي كه توسط شاتل ها به مدار زمين حمل شده است، انتقال تلسكوپ فضايي هابل توسط شاتل ديسكاوري با حجمي معادل يك اتوبوس بوده است. با وجود اين كارنامة موفقيت آميز، شاتل ها، گه گاه باعث به وجودآمدن فاجعه ها نيز شده اند.
انفجار شاتل چلنجر در سال 1986 كه باعث كشته شدن هفت فضانورد اين فضاپيما شد يا انفجار شاتل كلمبيا(قديمي ترين شاتل) در حين فرود، نمونه اي از اين اتفاقات هستند. گاهي هم شاتل ها موضوعات سياسي بحث برانگيزي بوده اند. در اوايل دهه 80 كه ريگان (رئيس جمهور آمريكا) عملا با افزايش بي سابقه بودجه نظامي به جنگ سرد دامن زده بود، شاتل فضايي چلنجر به وسيلة يك پرتو ليزر (كه از يك موسسة نظامي در نزديكي مسكو به سمت آن شليك شده بود)، هدف قرار گرفت و باعث مختل شدن دستگاه ارتباطات و ايجاد حالت تهوع در هفت سرنشين اين شاتل شد. اين مسئله تا مدت ها موضوع مشاجرة مخفي بين مسؤولان دو كشور بود. اكنون نيز اوضاع چندان رو به راه نيست. بي اعتمادي به عملكرد درست شاتل ها در حين پرتاب و هزينة بالاي پرتاب آن ها، اعتراض هاي جدي را به دنبال داشته. گرچه مقامات ناسا همچنان استفاده از شاتل هاي فضايي را بهتر از پرتاب به وسيله موشك ها مي دانند، ولي هزينة يك ميليارد دلاري پرتاب شاتل ها در مقايسه با هزينة يكصد ميليون دلاري پرتابگرهاي بروتون و پروگرس روسي، اوضاع را به نفع موشك ها تغيير مي دهد. هم اكنون طرح هاي بسيار جدي براي جايگزين كردن شاتل ها در ناسا دنبال مي شود. ولي طبق برنامه تا زمان تكميل ايستگاه فضايي بين المللي (ISS) همچنان بايد از شاتل ها استفاده كرد و منظرة زيباي انتقال شاتل فضايي را بر پشت هواپيماي
بوئينگ 747، همچنان به نظاره نشست.
آينده
به نظر مي رسد تمايل برنامه هاي ناسا براي جايگزيني شاتل ها، به سمت موشك هاي بالابرنده باشد. اين موشك ها در سال 2012، اولين فضانوردان را به ايستگاه فضايي بين المللي منتقل خواهند كرد. اين برنامه موسوم به CEV هم اكنون به جاي فضاپيماهاي X-30 و
X-33 پگاسوس كه قرار بود جايگزين اصلي شاتل ها باشند، اجرا مي شود. اين ساختار، پرتاب سيستم موشك هاي آپولو و فضاپيماهاي آپولو را به ياد مي آورد، ولي با فن آوري فوق العاده پيشرفته تر و تنها براي حمل فضانوردان و ابزار آن ها به مدار بالايي زمين. در كنار اين مسأله جايگزيني پيشرانه جديدتر نيز دنبال مي شود. از آن جا كه ديگر استفاده از پيشرانه هاي فضايي، جايگزين عطش انسان براي سفر به فضاهاي دورتر جوابگو نيست، دورنماي جالبي براي استفاده از پيشرانه هاي جديدتر هسته اي، پلاسما و ... ديده مي شود.
