رضا پيرهادي
ايراني ها جمعه 22 ارديبهشت ماه را فراموش نمي كنند. اولين اشتباه را آن ها كردند، اما اين آخرين اشتباه نبود. مجموعه اي از اين اشتباهات، هم روزنامة ايران را تعطيل كرد هم آذربايجان را.
اول دانشجويان معترض قضيه شدند، بعد مردم. كم كم خبر به نمايندگان مجلس هم رسيد. اولين تذكر را خانم شايق نمايندة تبريز به وزير ارشاد داد. آقاي صفارهرندي هم مديركل امور مطبوعاتي اش را وادار كرد تا روزنامه ايران را به عذرخواهي وا دارد. بچه هاي ايران در دو شماره در صفحة نخست خود رسما عذرخواهي كردند. اما ديگر كمي دير شده بود. نمايندگان مجلس هم با گسترش اعتراضات، نطق هاي خود را تندتر و تذكرات خود را بيشتر كردند؛ تا آن جا كه محمدرضا باهنر در روزي كه در جاي حداد نشسته بود، اين اقدام را در راستاي توطئه هاي دشمن خواند و خواستار برخورد با متخلفان شد.
مسؤولان روزنامه ايران در اولين شمارة بعدي ايران جمعه در تاريخ 29 ارديبهشت در مطلبي تحت عنوان ما را خيال رنجش ياران نبود بار ديگر سعي كردند عمدي نبودن اشتباه روزنامة خود را نشان بدهند. اين مطلب با عبارت ياشاسين هموطن به پايان رسيده بود. اما غائله در آذربايجان تازه آغاز شده بود. اردبيل، اروميه، زنجان و خيلي جاهاي ديگر، آرامش خود را از دست دادند و فرصت طلبان هم از اين آب گل آلود، خيلي ماهي گرفتند.
روزنامه ايران عاقبت دوم خردادماه تعطيل شد. مانا نيستاني، كاريكاتوريست و قاسمپور سردبير ايران جمعه هم به همين خاطر دستگير شدند.
حالا نوبت مسؤولان حكومتي بود كه خاطر آزردة آذري زبان ها را كمي التيام ببخشند. آقاي رئيس جمهور در سالروز آزادسازي خرمشهر، شهامت و دليري هاي آذربايجاني ها را ستود و رئيس مجلس هم در بزرگداشت مؤذن زاده اردبيلي، آذربايجان را سر ايران ناميد. رهبر معظم انقلاب هم در ديدار با نمايندگان مجلس شوراي اسلامي با اشاره به دفاع جانانة آذربايجاني ها از تماميت ارضي ايران، از آن ها خواستند پاسخ دشمن را به بهترين وجه بدهند.
حالا اوضاع كمي آرام تر شده. شايد شنيدن حرف هاي نمايندگان آذري زبان در مجلس شوراي اسلامي، گوشه هاي ديگري از اين اتفاق را نشان بدهد.
عشرت شايق، نماينده تبريز
چاپ روزنامه ايران غيرقانوني است
مي گويد نمايندگان مجلس سالي يك بار به ديدار مقام معظم رهبري مي روند و او هميشه براي اين ديدار لحظه شماري مي كند. اما اين بار به دليل احتمال تجمع آذري زبان ها در جلوي مجلس، مجبور بوده به سفارش هيأت رئيسه، به همراه تعدادي ديگر در مجلس بماند. او اين جلسه را از دست داد، اما فكر مي كند رهنمودهاي مقام معظم رهبري خيلي زود اين غائله را مي خواباند.
خانم شايق! شما چطور از ماجرا مطلع شديد؟
دو سه روز بعد از چاپ كاريكاتور، چند تا از مديران مدارس تبريز با من تماس گرفتند و گفتند در اطراف مدارس آن ها اطلاعيه اي پخش مي شود مبني بر اين كه به دليل اهانت به آذربايجاني ها در يكي از روزنامه هاي رسمي، فلان روز تجمع برگزار مي شود. بعد از آن هم فاكسي از طرف دانشگاه تبريز با امضاي رئيس دانشگاه به دست ما رسيد كه در آن از ما درخواست برخورد با اين قضيه را داشتند.
برخورد اولية شما چه بود؟
با توجه به اين كه اولين ابزار نظارتي ما تذكر است، اولين تذكر را من به وزير ارشاد در اين باره دادم. اما ايشان در برخورد با اين قضيه تعلل كردند و همين باعث حساسيت بيشتر نمايندگان شد.
چرا؟ مگر آقاي وزير چه كار كرد؟
ببينيد، برخورد با يك قضيه بايد متناسب با وزن و گسترة آن باشد. متأسفانه برخورد وزير ارشاد با اين موضوع به هيچ وجه متناسب با اتفاقي كه افتاده بود، نبود. به همين خاطر هم من دومين تذكر را به آقاي رئيس جمهور بابت تعلل وزير ارشاد دادم. بحث ما اين بود كه اگر اشتباه كرده ايد، بياييد و سر وقت و به موقع عذرخواهي كنيد. ولي متأسفانه بعضي ها فكر مي كنند اگر بيايند و عذرخواهي كنند، كوچك مي شوند.
در مورد اتفاقاتي كه در تبريز افتاد، بيشتر بگوييد.
مردم تبريز در روزهاي اوليه در چهارچوب نظام، اعتراضات خودشان را به گوش مسؤولان رساندند. منتها در اين بين، يك عده اي كه معلوم بود فقط براي اعتراض نيامده بودند، دست به تخريب اموال عمومي و حتي خصوصي زدند. متأسفانه تبريز بيشترين خسارت مالي را برجاي گذاشت. نتيجه اش اين شد كه در سوم خرداد، مردم تبريز به بهانة سالگرد آزادسازي خرمشهر، دوباره به صحنه آمدند و علاوه بر محكوم كردن حركت روزنامة ايران، اقدام تخريب گرانة فرصت طلبان را هم محكوم كردند.
شايعه شده كه عده اي هم در اين اعتراضات كشته شده اند. مي خواهيم صحت و سقم اين خبرها را از شما بشنويم.
در تبريز، اتفاقات بسياري افتاده. فرصت طلبان حتي مردم كوچه و بازار را هم بي نصيب نگذاشته اند. اگر دو تا سنگ به شيشه زده اند، دو تا سنگ هم به سر مردم زده اند. اما تا به حال كسي كشته نشده. يعني هنوز براي ما محرز نشده كه چنين اتفاقاتي در آن جا افتاده است. متأسفانه عده اي اين قضيه را پيراهن عثمان كرده اند و دارند از آب گل آلود ماهي مي گيرند. آن ها توي كوچه و خيابان راه افتاده اند و شعار داده اند: كشته هاي تبريز، تسليت، تسليت . عده اي هم بي خبر از همه چيز، خيال كرده اند واقعا اتفاقي افتاده.
از روزنامه ايران بگوييد. فكر مي كنيد انتشارش بايد ادامه داشته باشد؟
انتشار روزنامه اي به نام ايران كه توجه ويژه اي به همة اقوام ايراني داشته باشد و در مسير سربلندي و وحدت كشور قدم بردارد، باعث افتخار ماست. اما ما فكر مي كنيم چنين روزنامه اي نبايد زيرمجموعة يك نهاد دولتي قرار بگيرد. از نظر قانون، هيچ وزارتخانه اي حق انتشار يك روزنامه را ندارد. وزارتخانه ها مي توانند بولتن داخلي داشته باشند، اما نمي توانند بودجه اي براي انتشار روزنامه اختصاص بدهند. اگر اين طور باشد، فردا هر وزارتخانه اي قصد چاپ روزنامه خواهد كرد و بودجه هايي كه بايد صرف امور مملكتي بشود، صرف چاپ روزنامه مي شود. حتي چنين اتفاقي براي روزنامه همشهري هم افتاد. ولي شهرداري تهران ثابت كرد كه از بودجة عمومي مملكت ارتزاق نمي كند. با اين اوصاف، چاپ اين روزنامه از نظر ما مبناي قانوني ندارد. بنابراين اين روزنامه در صورت انتشار مجدد مي بايست از زيرمجموعة وزارت ارشاد خارج و به بخش خصوصي واگذار شود. براي اين حرفمان هم استناد قانوني داريم.
حالا براي اين كه چنين اتفاقاتي نيفتد، چه كار بايد كرد؟
انجام چنين حركتي در يك رسانة مكتوب در كشور ما خيلي بعيد بود. به نظر من توهين به اقوام مختلف در فرهنگ محاوره اي ما آن قدر زياد شده كه به رسانه هاي مكتوب هم كشيده شده است. متأسفانه حتي در فيلم هاي سينمايي و تلويزيوني مان هم اين قضيه ديده مي شود. نقش هاي غيرعادي و پست را معمولا به اقوام مختلف مي دهيم، در حالي كه آن ها مرزداران ما هستند و به توجه بيشتري نياز دارند. راهكار اجرايي اين قضيه اين است كه مردم و رسانه ها در بازسازي چهرة اين اقوام بيشتر بكوشند. راهكار نظارتي اش هم اين است كه مجلس و نهادهاي نظارتي ديگر، حساسيت و دقت عمل بيشتري در اين باره به خرج بدهند.
ولي آذروش، نماينده اردبيل
كشته و زخمي نداشته ايم
ولي آذروش نمايندة مردم اردبيل در مجلس، بر شأن و منزلت مردم آذربايجان تأكيد دارد و آذربايجان را پرورش دهندة بسياري از مفاخر و مشاهير ايران مي داند. آذروش مي گويد اين همه افتخار و ايثار، جوابش اهانت نيست.
آقاي آذروش! شما چگونه از موضوع آگاه شديد؟
پس از اعتراضاتي كه توسط مردم صورت گرفت، عده اي از مردم با من تماس گرفتند و ضمن اعلام انزجار، خواستار پيگيري موضوع شدند. در واقع، تماس هاي مردمي باعث شد تا متوجه چنين اهانتي شوم.
عده اي، نمايندگان را در بزرگنمايي اين مسأله مقصر مي دانند. نظر شما چيست؟
البته من همة نطق ها را تأييد نمي كنم. اعتقاد ما به عنوان نمايندگان آذربايجان، دفاع از هويت و حقوق آنان بود. توقع مردم هم همين بود كه نمايندگانشان از هويت ملي و هويت آذري ها دفاع كنند. هويت آذربايجان و دفاع از آن، دفاع از ايران است. فكر نمي كنم دفاع از حقوق مردم، باعث دامن زدن به اين موضوع شود و هر كس اين را مي گويد، متوجه جايگاه نمايندگان نيست. ما پس از اين هم تلاش مضاعفي خواهيم داشت تا اين مشكلات را در آينده نداشته باشيم.
از اتفاقاتي كه در اردبيل افتاده برايمان بگوييد.
به دليل جريحه دار شدن احساسات و اذهان عمومي مردم آذري زبان، همة استان هاي شمال غرب كشور شاهد ناآرامي هايي بود. اردبيل هم طي اين روزها ناآرام بود و فضاي ملتهبي داشت. تا آن جا كه اطلاع دارم، كشته و زخمي نداشته ايم. اما عوامل فرصت طلب به بانك ها و ادارات دولتي خساراتي وارد كرده اند كه از قرار، جزئي بوده است.
فكر مي كنيد اين گونه حوادث به نفع آذري هاست؟
آن چه ما دنبال مي كنيم، اهميت و شأن و جايگاه مردم آذربايجان است. سوابق ديني و انقلابي آذري ها خودش گوياي همه چيز است.
چهرة آذري ها با انجام اين اقدامات خدشه دار نشده است؟
خرابكاري و حركات اينچنيني محكوم است و مورد تأييد هيچ كس نيست. مردم آذربايجان، در انقلاب، مشروطه، دفاع مقدس و ديگر صحنه ها نقش ويژه اي داشته اند و به اين راحتي چهره شان خدشه دار نخواهد شد. نبايد طوري در رسانه ها برخورد كنيم كه به گويش و يا فرهنگ قوم خاصي اهانت شود. بايد در رسانه ها ضمن رعايت مسائل فرهنگي و قومي، به جايگاه رفيع و فاخر اقوام ايراني توجه شود. اين توجه در مورد آذري ها بايد بيشتر باشد.
حالا براي حفظ آرامش چه بايد كرد؟
مردم بايد متوجه شرايط ويژة كشورمان باشند. باز هم تأكيد مي كنم كه اولويت امروز ما بايد حفظ انسجام، وحدت و همدلي باشد. از طرفي بايد به مردم هم اعتماد و اطمينان دهيم كه مشكلاتشان حل خواهد شد. همة نمايندگان مجلس از اين موضوع ناراحت هستند و موضوع را با جديت دنبال مي كنند. سه وزير مرتبط را به كميسيون امنيت ملي دعوت كرده ايم تا پاسخگو باشند.
تا به حال لطيفه و جوكي در مورد آذري ها شنيده ايد؟
به هيچ كس اجازه نخواهم داد و شاهد نبوده ام و كسي هم نبايد جرأت كند به اقوام ايراني توهين كند. اين گونه اقدامات، كاري جلف و سخيف است. همة اقوام ايراني محترم اند. كسي نبايد به خود اجازه دهد به ديگر اقوام اهانت كند.
عابد فتاحي، نماينده اروميه
آذربايجان اوياخ ده
عابد فتاحي با اين كه از شهر اروميه به مجلس آمده و عضوي از مجمع نمايندگان استان آذربايجان غربي است، اما كُرد است. با اين حال، او نيز مانند هر ايراني دلسوزي، از توهيني كه به آذربايجاني ها شده و از خرابكاري هايي كه به نام حمايت از مردم آذري مي شود، ناراحت است. عابد فتاحي در اين گفت وگو از اقوام ايراني سخن مي گويد و نه يك قوم. او معتقد است كه بايد براي همة اقوام و فرهنگشان احترام قائل شويم. گفت وگوي ما را با نمايندة مردم اروميه بخوانيد:
در مورد اتفاقاتي كه در حوزة انتخابيه تان افتاد، بگوييد.
در جريان اين اعتراضات، هزاران نفر معترض به خيابان ها ريختند. گرچه عده اي فرصت طلب هم در اين بين خسارتي را وارد كردند، اما هدف اعتراض بود نه چيز ديگري. در اين بين، نمايندگان فقط اعتراض و صداي مردم را به گوش مسؤولان رساندند و هدف ديگري وجود نداشت. البته مردم لابه لاي اين اعتراض، خواسته هاي ديگري هم داشتند. اين خواسته ها منطقي است. رفاه، اشتغال و بهبود شرايط، خواستة مردم بود.
نقش مجلس در اين شلوغي ها و ادامة آن را چگونه ارزيابي مي كنيد؟ عده اي مي گويند نمايندگان با نطق هاي خود به اين اعتراض دامن زده اند.
البته اين گونه نيست كه نطق نمايندگان، اعتراضات را بيشتر كرده. اما نمايندگان بايد از انجام هر حركتي كه شائبة سياسي و امنيتي دارد، خودداري كنند. بايد حرف هايمان سنجيده و متعادل باشد و نمايندگان با درك شرايط امروز كشور به فكر آباداني و حفظ نظام باشند. هدف نمايندگان، جلب رضايت مردم است.
مي گويند كه افرادي هم كشته و زخمي شده اند. صحت دارد؟
در اروميه كه كشته نداشتيم. حتي در جريان اين راهپيمايي ها كسي زخمي هم نشد. فقط خساراتي به ساختمان قديمي و متروكة صداوسيما وارد شد.
فكر مي كنيد هدف از طرح اين كاريكاتور چه بوده؟ واقعا عمدي در كار بوده؟
عمدي يا سهوي مهم نيست. نتيجه اش مهم است. هدف هر چه بوده، شهرهاي آذربايجان را ملتهب كرده است. نبايد ساده انديشي كنيم. بايد حساس باشيم و به فكر پاسخ دادن به مطالبات واقعي مردم باشيم. حتي يك كاريكاتور هم مي تواند باعث جنجال شود. ساده انديشي را به اين دليل گفتم كه فقط موضوع را به عوامل بيگانه ارتباط ندهيم، گرچه نقش عوامل خارجي در اين قضايا مشهود است. اما با حل مشكلات مردم و گوش دادن به حر ف هايشان، دخالت هاي بيگانه ديگر اثري نخواهد داشت. مي خواهم بگويم در اين قضيه، مقداري هم خود را مقصر بدانيم.
اين اتفاقات و خرابكاري ها را به نفع آذربايجاني ها مي دانيد؟
من تأكيد مي كنم كه آرامش، بزرگ ترين منفعت است. خرابكاري و زد و خورد فقط قضيه را پيچيده تر مي كند. اين هزينه ها قابل تأييد نيست. ما ملزم هستيم كه به آرامش برسيم تا در ساية آن مشكلات حل شود. به فكر صلح باشيم و مثل سابق، دوستدار ايران و ايراني. صلح، آرامش و رفاه، نياز امروز ماست.
براي حفظ آرامش چه توصيه اي داريد؟
مسؤولين نبايد بگذارند اين مسائل عمق پيدا كند. امروز در جلسه اي كه با رهبر معظم انقلاب داشتيم، ايشان فرمودند: آذربايجان جانباز، ايران دَن ايرليمز و نمايندگان آذري، فارس، كرد و غيره هم جواب دادند: آذربايجان اوياخ ده، مملكتَ داياخ ده.
رضا رحماني، نماينده تبريز
بزرگنمايي نكرده ايم
نماينده تبريز حساب فرصت طلب ها را از مردم آذري زبان جدا مي داند و معتقد است مجلس در اين زمينه بزرگ نمايي نكرده است.
چطور از ماجرا مطلع شديد؟
يك روز بعد از انتشار و در پي اعتراض هاي مردمي، متوجه اين موضوع شدم.
نقش مجلس در اين مسأله را چگونه ارزيابي مي كنيد؟
اين كه مي گويند مجلس و نمايندگان بزرگنمايي كرده اند غلط است. اولا اكثر واكنش هاي نمايندگان، پنج روز بعد از انتشار اين مطلب بود و ما سعي كرديم كه قضيه را به صورت غيرعلني و در ارتباط با مسؤولين مرتبط پيگيري كنيم. در حالي كه يك روز بعد از انتشار كاريكاتور، تجمع هايي صورت گرفت و ادامه داشت. اكثر نطق ها هم هفتة دوم صورت گرفت. من وزارت ارشاد و هيأت نظارت بر مطبوعات را بيشتر از همه مقصر مي دانم، چون تعلل كردند و به موقع اقدام لازم را انجام ندادند. وزارت ارشاد بايد عذرخواهي مي كرد.
در حين اعتراضات و تجمع ها در تبريز چه اتفاقاتي افتاد؟
من در ابتدا مي خواهم حساب فرصت طلبان و افراد افراطي را از مردم فهيم آذربايجان جدا كنم. مردم تبريز در اولين اقدام اعتراضي كه يازده روز بعد از انتشار كاريكاتور صورت گرفت، قصد داشتند با دريافت مجوز، تجمعي را برگزار كنند. اما استانداري با اين تجمع مخالفت كرد. اين در حالي است كه استاندار آذربايجان شرقي مي بايست تدبير به خرج مي داد و با همدلي، اجازه برگزاري تجمع آرام را به مردم مي داد. شما اين حوادث را كنار هم بگذاريد تا علت بسياري از اغتشاشات را بيابيد. در جريان تجمعات، هيچ كشته اي نداشته ايم. در مورد زخمي ها هم آمارهاي متفاوتي وجود دارد كه قابل اعتماد نيستند. خساراتي جزئي هم به بانك ها و ادارات دولتي زده شد كه عمدتا در حد شكستن شيشه ها بوده است.
اين اتفاقات را در مجموع به نفع آذري ها مي دانيد؟
شما بايد به شرايط توجه كنيد و آن را به خوبي تحليل كنيد. خشونت و درگيري مورد تأييد نيست. مردم بايد مراقب باشند. فرصت طلبان در كمين هستند تا تفرقه ايجاد كنند. تدبير مسؤولين استاني و برخي از وزرا مهم بود كه متأسفانه به موقع عمل نكردند. خوشبختانه مردم از فرمايشات مقام معظم رهبري تبعيت مي كنند و غائله ختم به خير خواهد شد.
حالا براي حفظ آرامش چه بايد كرد؟
صحبت هاي رهبر معظم انقلاب، بسياري از مشكلات را حل كرد. مسؤولين هم بايد پيگيري كنند و نقاط آسيب پذير را شناسايي و برطرف كنند. بايد طوري رفتار كنيم كه شاهد توهين به هيچ قوم ديگري نباشيم. بايد به مردم گزارش كار بدهيم. كار فرهنگي را بايد سرلوحه قرار دهيم. رسانه ها هم بايد نقش پررنگ تري داشته باشند و به نقاط قوت بپردازند.