طرح: محمدرضا دوست محمدي
شما جوانان روغن نباتي هستيد؛ ما با روغن حيواني بزرگ شده ايم.
پشت اين جمله اي كه خيلي وقت ها بزرگترها به ما مي گويند، حرف هاي زيادي پنهان شده است. شايد اين را مي گويند كه بگويند شما تقصيري نداريد كه بنيه تان ضعيف است و يك روز در ميان مي چاييد، بلكه روزگار غريبي است نازنين و... خدايي اش هم توجيه خوبي است اما... نه، اگر تقصيري باشد بر گردن خودمان است. روزگار آن ها زمانة تغذية طبيعي و زندگي آرام و هواي پاك بود؛ چيزهايي كه در روزگار ما هيچ  كدامشان پيدا نمي شود و همين، سلامتي ما را تهديد مي كند. اما در روزگاري كه رشد جمعيت و تكنولوژي، زندگي را پيچيده تر كرده، خود ما هم قدر عافيت نمي دانيم و براي سلامتي مان ارزش قائل نيستيم. از طرفي ديگر، سياست هاي بهداشتي ما هم چندان مؤثر، جدي و پايدار نيست. متأسفانه نسلي كه توي دبستان هاي ما دارند بزرگ مي شوند، ديگر از روغن نباتي هم گذشته اند و پفكي شده اند. اگر همين طور پيش برود، چندان نگران نباشيد. در آينده اي نزديك، شما هم مي توانيد روي يك صندلي بزرگ تكيه بدهيد و مثل يك پدرخوانده به فرزندانتان بگوييد:
ما جوانان روغن نباتي هستيم؛ شما با چيپس و پفك بزرگ شده ايد

سارا هاشمي نيك
ما تو دوره اي زندگي مي كنيم كه در هر شهر و كوچه و محله دست كم چند تا تابلوي پزشكي با تخصص هاي مختلف به چشم مي  خورد. جلوي هر كيوسك روزنامه  فروشي كه بايستيم، با چند عنوان مجله و نشرية پزشكي و بهداشتي مواجه مي شويم و هر روز از كانال هاي مختلف تلويزيون و راديو شاهد پخش برنامه هايي دربارة بيماري ها و پيشگيري و درمان شان هستيم. با اين حساب، ما بايد كمتر از هر زمان ديگري بيمار شويم، چون در ابتلا به تعداد زيادي از بيماري ها، خود شخص بيشتر از همة عوامل ديگر مقصر است.با اين حال، ما مريض مي شويم، شايد هم بيشتر از هر زمان ديگري مريض مي شويم، يا بهتر است بگوييم خودمان را مريض مي كنيم. دليلش هم از دو حالت خارج نيست: يا بلد نيستيم چطور سالم بمانيم، و يا بلديم اما براي سلامت مان ارزش كافي قائل نيستيم. حالا جزء هر كدام از اين دو دسته كه باشيم، بد نيست يك مروري داشته باشيم روي آن دسته از كارهايي كه سلامت مان را خصوصا در دورة جواني به خطر مي اندازند.
آلودگي هوا
خاكستري مثل آسمان
خودتان قضاوت كنيد. در شهري كه 10 ميليون نفر جمعيت، 5/5 ميليون خودرو و همين تعداد هم موتور سيكلت دارد، اكسيژن براي نفس كشيدن باقي مي ماند؟
طبق گزارش هاي سازمان بهداشت جهاني، چندين سال است كه ما هميشه از لحاظ آلودگي هوا زير رتبه 10 بوديم و گاهي حتي به مقام سوم و چهارم شهرهاي آلودة جهان مفتخر شده ايم.
آمارهاي رسمي مي گويند سالانه يك هزار نفر تهراني به دليل عوارض ناشي از آلودگي هوا مي ميرند اما آمار غير رسمي، رقمي بسيار بالاتر، چيزي حدود هفت هزار نفر در سال را نشان مي دهد. رئيس كنگرة جراحان قلب ايران مي گويد آلودگي و مسموميت هوا موجب شده كه تهران بيشترين مبتلايان به عوارض قلبي عروقي را داشته باشد. آلاينده هاي اصلي هواي تهران، منو اكسيد كربن، ذرات معلق اكسيدهاي گوگرد و اكسيد هاي نيتروژن هستند كه باعث به وجود آمدن بيماري هاي مزمن تنفسي و ريوي، كم هوشي كودكان، كاهش بازده فكري و كاري افراد جامعه، تنش هاي عصبي و خستگي جسمي و روحي در طول روز، و ده ها اختلال ديگر مي شوند. البته از اواخر سال گذشته شركت كنترل كيفيت هوا طرح جامع كاهش آلودگي هوا را با همكاري ژاپن و سوئد و بانك جهاني تدوين كرده و در حال اجراي آن است. اولين محور اين طرح كه از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده بود، با شكست مواجه شد. اما محورهاي ديگرش مثل بهبود كيفيت سوخت، مديريت ترافيك، و توسعه حمل و نقل عمومي در دست اجرا است و خدا كند كه مؤثر واقع شود.
دخانيات
دودي ها مراقب باشند
آمارهاي رسمي مي گويند ما حدود 500 هزار دانش آموز سيگاري در كشور داريم. يك تحقيق ديگر هم نشان مي دهد 2/4 درصد دانش آموزان پسر و دختر مقطع راهنمايي تهران، سيگاري محسوب مي شوند. سن متوسط كساني كه شروع به كشيدن سيگار مي كنند، در پسر ها 13 سالگي و در دخترها 15 سالگي است. و اين يعني سن كشيدن سيگار تا سال هاي اولية نوجواني پايين آمده است. آن وقت، مسؤولان محترم سال هاست كه لايحة ضددخانيات تنظيم مي كنند و در آن، فروش سيگار به افراد زير 18 سال را ممنوع اعلام مي كنند!
حالا هي ما بياييم گلوي خودمان را پاره كنيم كه 30 درصد كل سرطان ها به خاطر سيگار كشيدن به وجود مي آيند. كو گوش شنوا؟ همة سيگاري ها مي دانند كه اين مادة دخاني چه تيشه اي به ريشة سلامتي شان مي زند، كه چطور عملكرد ريه ها و تنفس شان را مختل مي كند و آسم و برونشيت و بيماري هاي قلبي و عروقي را برايشان به ارمغان مي آورد. اما معلوم نيست چرا با اين اصرار به كشيدن سيگار ادامه مي دهند. شايد هم باور نكنيد كه تمام اين خطرات جدي باشد؛ همان طور كه طرفداران قليان، مضرات آن را باور ندارند. 1/14 درصد نوجوانان 13 تا 15 ساله قليان مصرف مي كنند و 70 درصد مصرف كنندگان قليان زير بيست سال اند. البته براي توجيه خطرناك بودن قليان، داستان زياد ساخته اند. از جمله اين كه دود از آب رد مي شود و سم آن گرفته مي شود، اما پزشكان مي گويند تمام اثرات مضر دود سيگار در دود قليان هم ديده مي شود. به علاوه بايد افزايش فشار خون و ضربان قلب پس از كشيدن قليان، و انتقال بيماري هاي عفوني مثل اسهال، هپاتيت B، A و C، سل، ويروس تبخال و ويروس هاي تنفسي به خاطر استفادة مشترك از لولة دهاني قليان را هم به اين سياهه بلند بالا بيفزاييد.
تغذيه مناسب
آهن و فولاد كم داريم
باور كنيد كه هدف از غذا خوردن، لذت بردن و تفريح كردن نيست. هدف اصلي، تأمين نيازهاي بدن و حفظ سلامتي است. به جاي پر كردن شكمتان با هله هوله و خوراكي هاي لذيذ اما مضر، به فكر خوردن غذاهايي باشيد كه سلامتي شما را تضمين مي كنند. تغذية مناسب، پايه و اساس سلامتي است. در رژيم غذايي روزانة شما بايد پروتئين ها و ويتامين ها، مواد قندي و نشاسته اي و همچنين چربي ها به اندازة كافي وجود داشته باشند. فقر غذايي، براي پسران، كوتاهي قد و براي دختران مشكلات باروري را به همراه دارد. البته اين كمترين آسيبي است كه سوء تغذيه مي تواند داشته باشد. تحقيقات كشوري نشان داده كه بيشترين ميزان شيوع كمبود آهن، در بين دختران پانزده تا نوزده ساله (39 درصد) است و فقر آهن در ميان زنان تقريبا دو برابر مردان است.
اين كمبود آهن كه به خاطر تغذية دختران در سنين نوجواني و جواني به وجود مي آيد، پس از ازدواج در دوران بارداري و شيردهي به اوج مي رسد و باعث تولد نوزادان نارس و ضعيف مي شود.
تحقيقات ديگري هم نشان مي دهد در خاورميانه و به خصوص ايران، مصرف كم روي ، باعث كوتاه قدي مردان جوان شده است. گوشت و حبوبات، منبع غني روي، فسفر و منيزيم اند.
وضعيت تغذية جوان هاي ايراني روز به روز بدتر مي شود. حذف وعدة غذايي بسيار مهم صبحانه، خوردن بيش از حد تنقلات مضر مثل چيپس و پفك و همين طور غذاهاي آماده مثل پيتزا جزو بدترين رفتارهاي غذايي است كه در چند سال اخير بين نوجوانان و جوانان شايع شده. فست فودها از نظر آهن، كلسيم، ويتامين B، A و C و اسيد فوليك بسيار فقيرند و ميزان چربي و كلسترول و سديم آن ها بالاست.
خوردن اين غذاهاي پركالري اما فقير از نظر ويتامين ها و املاح معدني، باعث ايجاد عارضة گرسنگي پنهان و در نتيجه ضعيف شدن سيستم ايمني بدن و ناتواني در مقابل انواع بيماري  ها در درازمدت مي شود.
رفتارهاي پرخطر
وسوسه نشويد
رفتارهاي پرخطر، شامل اعتياد تزريقي و روابط جنسي نامطمئن است. استفاده از الكل و داروهاي محرك و مخدر هم به اين دليل كه موجب از خود بيخودي افراد و در نتيجه آمادگي انجام رفتارهاي پرخطر مي شوند، در اين گروه جاي مي گيرند. براساس آمار رسمي، تعداد مبتلايان به ايدز در ايران حدود 12 هزار نفر است. اما تحليل گران، آمار واقعي مبتلايان به اچ آي وي را بسيار بيشتر مي دانند كه اغلب آن ها هنوز شناسايي نشده اند. بيشترين تعداد مبتلايان به اچ آي وي (2/42 درصد) مربوط به گروه سني 25 تا 34 سال است. 95 درصد مبتلايان مرد هستند كه اغلب از طريق اعتياد تزريقي مبتلا شده اند. آمارهاي رسمي و غيررسمي اعتياد در كشور اختلاف  فاحشي با هم دارند. آمار رسمي 2 ميليون نفر و آمار غيررسمي از حدود 30 ميليون نفر معتاد خبر مي دهد. 75 درصد معتادان كشور متأهل هستند، 20 درصد معتادان هم تزريقي هستند، از اين تعداد 20 درصدشان آلوده به ايدزند، آن وقت حساب كنيد چه رقم سرسام آوري مي شود. استفاده از داروهاي محرك مثل قرص اكس و موادمخدر جديد مثل شيشه و كوكائين بين نوجوانان و جوانان در حال گسترش است. احتمال تزريقي شدن بسياري از كساني كه از اين مواد استفاده مي كنند، بسيار زياد است. اكس پارتي ها بستر مناسبي براي وقوع رفتارهاي پرخطر، روابط جنسي نامطمئن و شيوع ويروس اچ آي وي هستند. شايد براي آينده اي نه چندان دور در حال تغيير باشد.
چاقي و عدم تحرك
سايه خودش مي آيد
اگر شما هم جزو اكثريت افرادي هستيد كه بيشتر وقتتان را پشت ميز كار، پاي كامپيوتر و مقابل تلويزيون مي گذرانيد، براي بالا رفتن از يك طبقه، از آسانسور استفاده مي كنيد و حال دويست متر پياده روي روزانه را هم نداريد، بدانيد كه به يكي از 10 عامل اصلي مرگ و مير در جهان يعني زندگي بي  تحرك مبتلا شده ايد. شما جزو 85 درصد بالغين جهان هستيد كه تحرك كافي براي سلامتي شان ندارند و در معرض خطر بيماري هاي قلبي و عروقي، ديابت، چاقي، سرطان روده، فشار خون بالا، افسردگي و اضطراب قرار دارند. محققان مي گويند كمتر از يك سوم جوانان، فعاليت بدني كافي براي حفظ سلامت و شادابي شان انجام مي دهند. آن ها اعتقاد دارند كساني كه در طول دوران بلوغ، فعاليت بدني و تحرك بيشتري دارند، كمتر به سيگار روي مي آورند، استخوان ها و عضلات و مفاصل سالمي دارند، وزن بدنشان تنظيم مي شود و كمتر از سايرين به اضطراب و افسردگي دچار مي شوند. اگر شما هم مثل 85 درصد مردم بي تحرك جهان، بهانه  هايتان هزينة زياد فعاليت بدني و يا كمبود وقت است، اسير پندارهاي غلط هستيد. چون روزانه حداقل 30 دقيقه پياده روي تند يا دويدن نه خرجي برايتان دارد و نه وقتتان را تلف مي كند، به علاوه اين كه تمام فوايدي را كه در بالا گفتيم، به همراه مي آورد.
حوادث رانندگي
زير چرخ هاي اتومبيل
تصادفات رانندگي كه در اغلب كشورهاي جهان، سومين عامل مرگ و مير است، در كشور ما دومين عامل مرگ و مير است. ايران رتبة اول تصادف در دنيا را دارد؛ هر ساعت حدود 3 نفر بر اثر تصادف رانندگي اعم از پياده و سواره در كشورمان مي ميرند. تحقيقات مي گويند به ازاي هر 10هزار وسيلة نقليه، 20 نفر كشته داريم كه 38 درصد مربوط به عابرين، 18 درصد رانندگان، 31 درصد مسافران و 12 درصد هم موتورسيكلت سواران بدون كلاه ايمني بوده است. حوادث رانندگي، اولين عامل مرگ و مير جوانان زير 30 سال است. پس حواستان به لايي كشيدن ها، سبقت گرفتن ها و از همه بيشتر به موتورسوارها باشد. كارشناسان مي گويند 75 درصد مرگ ها به علت ضايعات مغزي اتفاق مي افتد كه با استفاده از كمربند ايمني، قابل پيشگيري هستند. البته از آن جا كه كمتر چيزي در كشور عزيز ما استاندارد است، استاندارد نبودن جاده ها و وسايل نقليه هم به اين كوران حوادث رانندگي دامن مي زنند. اما خطاي رانندگي هم جاي خود دارد. بر هيچ كس پوشيده نيست كه راننده هاي ايراني چطور رانندگي مي كنند!
استرس و اضطراب
امان از بيكاري و كنكور!
البته ما به شما حق مي دهيم به خاطر همة مشكلاتي كه در مسير زندگي تان در يك كشور در حال توسعه با آن ها مواجه مي شويد، نگران و مضطرب باشيد. اما مي  خواهيم اين را هم به شما يادآوري كنيم: اضطراب مي تواند به يك بيماري تبديل شود كه بيماري هاي ديگري را هم به دنبال مي آورد. تحقيقات سازمان ملي جوانان نشان مي دهد كه 40 درصد از جوانان استان هاي مختلف كشور، دچار سطوحي از افسردگي هستند. دلايل عمدة اين افسردگي هم بيكاري، عدم موفقيت در كنكور و مشكلات تهية مسكن است. اضطراب، يك احساس ناراحت كننده و مبهم ترس، وحشت يا خطر با منشأ ناشناخته است كه مي تواند زودگذر باشد يا مزمن شود. اضطراب مي تواند منجر به خودكشي، فرار يا پرخاشگري شود. هر سال بعد از كنكور، آمار اين آسيب هاي اجتماعي بالا مي رود. متخصصان براي پيشگيري از اضطراب، استفاده از يك روش مراقبه و كسب آرامش را توصيه مي كنند. همچنين مي گويند به فكر تغيير شيوة زندگي خود باشيد تا استرس تان كم شود، بيشتر در اجتماعات حضور داشته باشيد، از تفكرات بيش از حد و بي جا خودداري كنيد و سعي كنيد، زياد تنها نمانيد.

دامنة سن سكتة قلبي در همه جاي دنياپايين آمده و اين هم ناشي از تغييراتي است كه در عادت هاي غذايي به وجود آمده
جواد رسولي- شهاب صابون چي
در آخرين روزهاي سال 84، بالاخره اين فرصت پيش آمد كه برويم پيش دكتر باقري لنكراني، وزير بهداشت و درمان و آموزش پزشكي تا با او گپ بزنيم. موضوع گپ هم كه معلوم بود: سلامت جوان ها. باقري لنكراني كه جوان ترين وزير كابينه است (البته سنش حدود 40 سال است) با خوش اخلاقي به سؤال ها جواب داد. او اصرار عجيبي داشت كه مشكل اصلي سلامت در كشورما بيكاري است و تقريبا در جواب هر سؤالي يك بار اين جواب را تحويلمان مي داد. چيزي كه مي خوانيد، چكيدة مصاحبه اي است كه حدود نيم ساعت طول كشيد و اگر واكمن مان از خودش ادا درنمي آورد، مفصل تر هم مي شد. گفت وگويي دربارة چالش هاي اصلي سلامت جوانان در ايران امروز.
شما جوان ترين وزير كابينه هستيد و از طرفي مسؤول تصميم گيري دربارة مسائل عمدة  مربوط به سلامت و بهداشت ايراني ها. ازنظر شما اصلي ترين خطراتي كه اين روزها سلامت جوان هاي ايراني را تهديد مي كند، چه چيزهايي است؟
جواب به اين سؤال،  مقدماتي لازم دارد. چون به موضوع احساس سلامتي در جامعه مربوط مي شود و تحقيقات نشان مي دهد عواملي در اين موضوع مؤثرند. احساس سلامتي، حدود 25 درصد به امكانات جامعه بستگي دارد، 10 تا 15 درصد عوامل ژنتيكي در آن مؤثرند، تقريبا همين قدر عوامل فيزيكي در سلامت نقش دارند و حدود 50 درصد هم عوامل اجتماعي تأثير گذار هستند. در واقع مشكلاتي مثل بي سوادي، بيكاري، سطح درآمد پايين و... نقش بزرگي در شكل دهي ميزان سلامت جامعه دارند. بنابراين از نظر ما، مهم ترين مشكل سلامت كشور الان مشكل بيكاري است و راه حلش هم طبعا اشتغال زايي است.
اين درست، اما منظور ما بيماري هايي بود كه ممكن است سلامت جوان ها را به خطر بيندازد. مثلا همين چند وقت پيش بود كه اعلام شد سن سكتة قلبي پايين آمده و حتي به مرز 30 سال رسيده است.
البته متوسط سن امراض قلبي در كشور ما هنوز بالاي 60 سال است. دامنة سن سكتة قلبي است كه پايين آمده و اين اتفاق فقط هم منحصر به كشور ما نيست. در تمام دنيا اين اتفاق افتاده و اين هم ناشي از تغييراتي است كه در عادت هاي غذايي به وجود آمده. مثلا همين روغن نباتي كه اغلب از آن استفاده مي كنند، به خصوص روغن نباتي جامد، دشمن اصلي سلامت قلب است. دلايل ديگري هم هست، مثل اين كه مردم ورزش نمي كنند و تحرك كافي ندارند. يك عامل ديگر هم سيگار است كه اثرگذاري منفي اش روي سلامت افراد كاملا معلوم شده و سرطان زا است. در واقع، همين چيزهايي كه كنترل اش هم دست خودمان است، مثل عادات غذايي، مثل ورزش كردن مي تواند جلوي خيلي از خطراتي كه متوجه سلامت افراد است را بگيرد.
اما يك چيزهايي هم در كنترل مردم نيست. مثلا همين روغن هاي نباتي كه گفتيد. شما و وزارتخانه تان مشخصا براي ماجراي روغن به چه راه حل هايي فكر كرده ايد؟
ببينيد، در بحث روغن، اغلب مواردي كه كارخانه هاي ما براي توليد استفاده مي كنند، استاندارد نيست. الان گروهي مأمور شده اند كه بيايند و يك استانداردي براي روغن نباتي بگذارند كه همة توليد كننده ها مطابق همين استاندارد عمل كنند تا مقدار اسيدهاي مضر توي روغن استاندارد كمتر باشد. اين گروه، تحت نظارت شوراي عالي سلامت قرار است اين طرح را انجام بدهند. ضمن اين كه قرار شده تا مدتي ديگر، بخشي از روغني كه مردم از طريق كوپن دريافت مي كنند، روغن زيتون باشد كه هم ارزش غذايي بالايي دارد و هم ضرر روغن هاي نباتي رايج را ندارد. شوراي عالي سلامت هم كه به دستور رئيس جمهور محترم تشكيل شده، شورايي است كه تركيبش بي شباهت به يك كابينه نيست. چون 9 وزير در آن عضو هستند و به رياست رئيس جمهور تشكيل مي شود.
ولي آقاي دكتر! حوزه هاي ديگري هم وجود دارند كه به خصوص به سلامت جوان ها ربط مستقيم پيدا مي كنند. مثل سوء استفاده از داروهاي انرژي زا، مواد روان گردان و البته الكل. در اين مورد چه كارهايي كرده ايد؟
ببينيد، در اين مورد هم به نظر من مشكل اصلي، مشكل بيكاري است كه درمانش هم معلوم است. كاري كه ما مي توانيم بكنيم، اين است كه جلوي آلودگي ورزش به داروهاي نيروزا و انرژي زا را كه خيلي وقت ها عوارض شديدي دارند، بگيريم. مي دانيد كه بزرگ ترين آسيبي كه اين داروها وارد مي كنند، به كبد است و خيلي هم شديد است.
در بحث الكل فهميديم كه مشكل، ضعف اطلاع رساني است. يعني افراد نمي دانند مصرف الكل چه عوارضي دارد. مشكلات كبدي، خون ريزي معده و خيلي مشكلات ديگر.
تأسف آور هم هست. چون در كشورهاي غربي به دليل آموزش، مصرف الكل پايين آمده. اما در كشور ما اين مصرف، سير صعودي و هشداردهنده دارد. يكي از اقدامات ما اين بوده كه الكل سفيد را كنترل كنيم تا قابليت سوء مصرف پايين بيايد.
آقاي دكتر! يك مشكل بزرگ سلامت ما، بعضي بيماري هاي خاص هستند كه انگار هنوز فرهنگ اطلاع رساني و هشدار و پيشگيري درباره شان در كشور ما جا نيفتاده و اين باعث رشد تهديد آميز شان مي شود. مثل بيماري هاي آميزشي و به ويژه ايدز. براي اين مشكل چه كار كرده ايد؟
شما هرچي بپرسيد، ما روي اين نكته باز تأكيد مي كنيم كه مشكل اصلي و ريشه اي، بيكاري است. ببينيد، بيماري هاي آميزشي درمان پذيرند. براي اين كه مبتلايان شرم نكنند، ما كلينيك هاي ويژه گذاشته ايم و خدماتش هم رايگان است. اما بحث ايدز كاملا جدا است. بيشتر از 45 درصد هزينه اي كه براي ايدز داريم، خرج پنج دارويي مي شود كه براي بيماران علامت دار تجويز شده. البته اين را هم مي دانيم كه بيماري درمان قطعي ندارد. به نظر من دربارة اچ آي وي، مهم ترين كار، اقدام به پيشگيري است. آمارها نشان مي دهند كه بيشترين مبتلايان، كساني هستند كه از طريق تزريق با سرنگ مشترك، آلوده شده اند. بعد از اين دسته، نوبت به مبتلايان از طريق خون آلوده مي رسد. فقط بين 5 تا 7 درصد از اچ آي وي مثبت ها به خاطر رفتارهاي جنسي پرخطر آلوده شده اند. راه حلش هم گسترش فرهنگ عفاف و ازدواج است و البته راه حل اصلي، اشتغال زايي است.
همين چند وقت پيش، شما آمارهايي دربارة ميزان اميد به زندگي ايراني ها به رسانه ها داده بوديد. مي شود بگوييد ما چقدر بايد به زندگي اميد داشته باشيم؟
اميد به زندگي البته يك شاخص سلامت است و تعريفش متوسط عمر افراد يك جامعه است. سال 57 اميد به زندگي در كشور ما 56 سال بود. الان بعد از 27 سال، اميد به زندگي حدود 70 سال براي مردها و 71 سال براي زن ها است. دليل اصلي اش البته اين است كه ما در اين سال ها توانسته ايم آمار مرگ و مير نوزادان را پايين بياوريم. الان در كشور ما دو عامل در ميزان مرگ و مير به شدت مؤثر است كه اگر بتوانيم آن ها را كنترل كنيم، اميد به زندگي باز هم بالاتر مي رود. يكي بيماري هاي قلبي و عروقي و ديگري حوادث رانندگي و جاده اي. دربارة بيماري هاي قلبي كه صحبت كرديم. راه حل كنترل موارد مرگ در حوادث هم با جا افتادن فرهنگ صحيح استفاده از وسايل نقليه در بين عموم مردم ممكن مي شود. بايد اين مسأله را درك كنيم كه جواني معنايش لزوما اين نيست كه گازش را بگيريد و برويد. البته تبليغات هم متأسفانه به اين دامن مي زند. همين چند وقت پيش ديدم يك شركت توليد خودروي خارجي، شعار تبليغاتي اش اين بود كه اگر مي خواهيد هيجان را تجربه كنيد، ما را بخريد. خب اين چه حرف مسخره اي است كه زده مي شود؟ ما بايد بتوانيم بالاخره فرهنگ درست استفاده از ماشين و موتورسيكلت و وسايل نقلية ديگر را جا بيندازيم. اگر از اين به بعد بخواهيم براي اميد به زندگي در ايران كاري بكنيم، راهش كنترل همين دو عاملي است كه گفتم.

سازمان بهداشت جهاني (WHO) از سال 1995، هر سال يك گزارش جهاني سلامت منتشر مي كند. اين گزارش ها با بررسي كارشناسي و تحليلي يك موضوع مهم در سطح جهان، آخرين وضعيت آن موضوع و راهكارهاي بهبود و ارتقاي سلامت در آن زمينه را بررسي مي كنند. اما بخش مهم اين گزارش ها، بخش آماري آن است كه جديدترين آمار شاخص هاي سلامتي كشورهاي مختلف را ارائه مي كند. در آخرين آمارهاي ارائه  شده در گزارش سلامت جهاني 2005، وضعيت شاخص هاي بهداشتي كشور ما ايران به شرح زير مي باشد.
كل جمعيت: 92/68 ميليون نفر
نرخ رشد جمعيت: 3/1 درصد
جمعيت بالاي 60 سال: 4/6 درصد
ميانگين باروري  هر زن: 3/2 فرزند
اميد به زندگي در بدو تولد در هر دو جنس: 69 سال
اميد به زندگي در بدو تولد در مردان: 67 سال
اميد به زندگي در بدو تولد در زنان: 72 سال
احتمال مرگ قبل از رسيدن به 5 سالگي در پسران: 42 در 1000
احتمال مرگ قبل از رسيدن به 5 سالگي در دختران: 36 در 1000
احتمال مرگ در فاصلة بين 15 تا 60 سال در مردان: 201 در 1000
احتمال مرگ در فاصلة بين 15 تا 60 سال در زنان: 125 در 1000
مرگ و مير كودكان زير 5 سال: 39 نفر در هر 1000 تولد زنده
گسترش سطح واكسيناسيون: 98 درصد
تعداد بيماري هاي تحت پوشش واكسيناسيون تا قبل از يك سالگي: 7 بيماري
ميزان مرگ و مير مادران بر اثر عوارض بارداري: 76 نفر در 100.000 تولد زنده
ميزان نفوذ روش هاي پيشگيري از بارداري در جامعه: 56 درصد (آمار مربوط به سال 97 است)
زنان بارداري كه چهار نوبت پيش از زايمان ويزيت مي شوند: 77 درصد (آمار مربوط به سال 2001 است)
زايمان هاي بهداشتي: 90 درصد (آمار مربوط به سال 2000 است)
هزينة سرانة سلامت هر فرد:  104 دلار آمريكا
هزينة سرانة سلامت تأمين شده از سوي دولت براي هر فــــرد: 50 دلار آمريكا

احسان رضايي
۱ - توي اخبار مي شنويد كه فلان روغن نباتي يا بهمان مارك پف فيل، بهداشتي نيست و توليد و فروش شان غيرقانوني است. خوشحال مي شويد كه يكي هست كه به فكر سلامت مردم باشد. فردا صبح كه مي رويد براي برادر كوچولويتان قاقالي لي بخريد، ماركي را انتخاب مي كنيد كه برايتان آشناتر است. بعد از نصف روز فكر كردن يادتان مي افتد كه بابا، اسم اين مارك را ديشب توي اخبار تلويزيون شنيده بوديد كه ممنوع است. زنگ مي زنيد وزارت بهداشت و تمام عصبانيت تان را سر تلفن چي بدبخت خالي مي كنيد. جواب او يك كلمه است: آقا! (يا خانم!) بايد زنگ بزنيد قوه قضائيه. اين داستان برايتان آشنا نيست؟
۲ - ادارة نظارت بر غذا و داروي ايالات متحده كه خلاصه اش مي شود FDA، سال 1927 تأسيس شد. اولش زيرمجموعة وزارت كشاورزي بود و كارش نظارت بر محصولات غذايي و دارويي. اما بعد به تدريج، كارش جدي تر شد و اول زيرمجموعة وزارت بهداشت و خدمات انساني شد و بعد هم مستقيما رفت زير نظر رئيس جمهور. كار FDA در حال حاضر يك همچو چيز خفني است: وضع قوانين و نظارت بر خالص بودن، پاكيزگي و بي خطري غذاها، افزودني هاي غذايي، داروها، مواد شيميايي، مواد آرايشي و تجهيزات پزشكي؛ يعني يك جور مؤسسه استاندارد. FDA از همان اول، علاوه بر كنترل و تأييد، وظيفة نظارت را هم بر عهده داشت و وقتي در سال 1938، كلي آدم به خاطر مصرف يك محصول وارداتي آلوده مسموم شدند و مردند، نظارت بر تجارت خارجي را هم دست گرفت. اين حجم از نظارت هميشه منتقداني داشت، ولي FDA با شاهكارش در دهه 60 توانست مخالفان را براي هميشه ساكت كند. در سال 1961، داروي تاليدوميد به عنوان يك مسكن قوي وارد بازار شد و خيلي زود در سرتاسر دنيا فروش رفت. FDA اما اعلام كرد كه شواهد كافي براي بي خطر بودن اين دارو ندارد و شرمندة كارخانة آلماني سازنده اش است. كار بالا گرفت و توليدكنندة تاليدوميد عليه FDA اقامة دعوا كرد. اما باز هم FDA كوتاه نيامد. وسط همين هير و وير معلوم شد كه مصرف تاليدوميد در خانم هاي باردار، موجب نقص عضو در نوزادشان مي شود. سال 1972 تاليدوميد رسما در سراسر دنيا ممنوع شد و FDA هم كارش سكه شد. از آن تاريخ تاكنون، قدرت FDA مدام دارد زياد و زيادتر مي شود. همين پاييز گذشته بود كه كمپاني معظم Cherry را به خاك سياه نشاند. در حال حاضر، بودجة سالانة آن 290 ميليون دلار است. 72 تيم بررسي و صدور مجوز دارد و 1300 تيم بازرسي كه نظارت خيلي سفت و سختي روي فروش محصولات دارند. از سال 1989 هم FDA يك ماهنامة راهنماي مصرف كننده مي زند.
۳ - به نظرتان بد نبود ما هم مي توانستيم داستان هاي بهتري براي تعريف داشته باشيم؟!