محمدحسين طباطبايي
تا چند سال پيش هيچ كس فكرش را هم نمي كرد. اين كه بشود با يك كامپيوتر لكنته، از گوشة يك اتاق، با زل زدن به نور خيره كنندة يك مانيتور 15 اينچي قديمي، بر دنيا سلطنت كرد. ولي حالا فرق مي كند، حالا مي شود. خبر و گزارش كه سهل است، از تحقيق آماده براي قالب كردن به استاد و عكس خالق  كارتون هاي محبوب كودكي تان (در حالي كه دستش را توي دماغش كرده) گرفته تا راهنماي سادة ساخت بمب و نقشة هوايي نيروگاه اتمي بوشهر. همه فقط چند كليك با شما فاصله دارند... اگر قلق هايش را بلد باشيد.
هاچ زنبور عسل بيچاره اگر مي دانست، آن همه سال پدر خودش و ما را درنمي آورد كه مادرش را پيدا كند، فنجان قهوه اش را پر مي كرد، آرام و خونسرد مي نشست پشت مانيتور و با دست هاي باريك و ظريفش تايپ مي كرد: هاچ+ مادر- نوستالژي .

فارسي زبانان عمدتا نمي گويند جست وجو؛ مي گويند سرچ. بدون صحبت دربارة پاسداري و پاسباني زبان فارسي، مي شود در اين باره كلي فكر كرد. قاعدتا تمام زبان ها مفهوم جست وجو را بايد داشته باشند. جست وجو چه مفهومي را به ذهن مي آورد؟ دنبال يك خانه گشتن با يك آدرس غيردقيق، و يا پيدا كردن يك شمع، وقتي شب است و چراغ نيست، براي همه مان آشناست.
اما سرچ ـ به اين معني كه در فارسي به كار مي رود ـ چيز ديگري است. مفهومي كه با تكنولوژي، صنعت، مسائل اداري و اصولا مدرنيته گره خورده است. سرچ يعني گشتن و پيدا كردن يك شيء خاصي از ميان تعداد بسيار اشياي مشابه. اشيايي كه در ظاهر با هم فرقي ندارند. بايد خوب ديد تا پيدايش كرد. مثل پيدا كردن يك پرونده از بايگاني. بايد شماره اش را داشته باشي. اگر نداشتي چطور؟ اگر مي خواستي بفهمي كدام كارمند بوده كه در 25 سالگي خودكشي كرده و اسمش را نمي دانستي چطور؟ سرچ مفهومي جديد است و ابزارهايي غير از لمس كردن و ديدن را شامل مي شود. ابزارهايي كه از جنس تكنولوژي هستند. اين طور شده كه حتي در مفاهيمي كه ربطي به كامپيوتر ندارند و حتي ربطي به شغل و زندگي صنعتي ندارند، مفهوم سرچ كردن وارد شده است، يعني در زندگي روزمره و معاشرت با رفقا. فرض كنيد با دوستتان توي ماشين نشسته ايد و هنوز دلتان نمي خواهد برويد خانه. چرخ زدن هم ديگر حوصلة شما را سر برده است. به او بگوييد: برويم خانة كي؟ او مي گويد: بگذار يك سرچ كنم ببينم.
لغت هاي جديد كه همين طور الكي الكي نمي آيند داخل زبان ما؛ مفهوم هاي جديد هست كه نياز به آن ها باعث مي شود كلمات جديد وارد زبان شوند.

خيلي مهم نيست آدم از كجا جست وجو كند، گوگل، ياهو يا بقيه. چون اصولا موتورهاي جست وجو ساختار نسبتا مشابه دارند. ولي وقتي آدم چيزي را پيدا نمي كند، به هر دري مي زند و بد هم نيست كه همه را يكي يكي امتحان كند. به هر حال، بيشتر موتورهاي جست وجوي درست و حسابي، همديگر را پشتيباني مي كنند و به هم ارجاع مي دهند.

Advanced Search چيزي است كه هر كسي حوصله ندارد سراغش برود. اما بد نيست آدم يك كم با آن آشنا باشد، چون بعضي وقت ها خيلي به درد مي خورد. در جست وجوي پيشرفته گزينه هاي بيشتري دم دست آدم هست. مثلا مي  توان چند لغت را با هم سرچ كرد. مثلا دنبال صفحة وبي مي گرديم كه همة لغات Iran و Khatami و President را داشته باشد؛ و يا هر يك از اين لغات، و يا هر سة اين لغات پشت سر هم، يا هيچ يك از اين لغات، و گزينه  هاي ديگر. امكانات اين نوع سرچ هم اين است كه مي توان شرط گذاشت در چه زماني با چه حجمي و در چه فرمتي صفحه ها را جست وجو كند. يا مي توان فرمان داد كه در فلان domain يا URL دنبال فلان چيز دلخواه من بگرد. جست وجوي پيشرفته خيلي وقت ها از تلف شدن وقت جلوگيري مي كند.

حقه هاي زيادي زده  اند تا سرتان كلاه برود. بعضي سايت ها مثلا يك كلمه را هزار بار در صفحة اول مي آورند تا وقتي شما اين كلمه را جست وجو كنيد، همان صفحة موردنظر آن  ها را برايتان بياورد. كار كثيفي است، ولي آدم نااهل زياد پيدا مي شود.
به هر حال اگر اين نكته را بدانيد، از اين جور چيزها ديگر خيلي تعجب نمي كنيد. فرض كنيد شما neorealism را بگرديد و گوگل اولين چيزي كه معرفي مي كند، يك صفحه است كه تبليغ مي كند براي كاهش وزن در دو هفته. سرتان كلاه رفته است ديگر. شاكي نشويد، اينترنت از اين زير و زبرها زياد دارد.
حقه  هاي ديگري هم هست كه كم و بيش اثر مشابه دارند. بعضي ها از اين حقه ها مي زنند تا مثلا اعتراض سياسي كنند يا به سياستمداران هشدار دهند. مثلا شما آدمكش كثيف را جست وجو مي كنيد و اولين جايي كه جست وجوگرها معرفي مي كنند، web page رئيس جمهور آمريكا است. خب اين هم يك جور اعتراض است ديگر. نخنديد.

نرم افزارهاي كوچك بسياري وجود دارند كه آدم مجبور است آن ها را دانلود كند. نرم افزارهاي بزرگ را اصولا با اينترنت هاي ايران به صرف نيست كه دانلود كنيم. اما نرم افزارهاي كوچك زيادي (در حد دو يا سه مگابايت) وجود دارند كه خيلي وقت ها كار آدم را ساده مي كنند. اصلا نبايد انتظار داشت كه ليست بلند بالايي از آن ها ذكر شود، ولي وقتي شما به يكي از اين ها نياز داشتيد، بهترين جا مطمئنا download.com است. سايت هاي زيادي وجود دارند. اما بايد بدانيد هر نرم افزاري قابل اعتماد نيست. بسياري از اين نرم  افزارهاي كوچك، خودشان ويروس اند. اما نرم افزارهاي download.com معمولا قابل اطمينان اند. ولي همه شان رايگان نيستند.
همراه با هر نرم  افزار، درجة محبوبيت آن نيز ذكر مي شود. بعضي نرم افزار ها را مردم زياد دوست داشته اند و بعضي را كم. جلوي آن نوشته كه مردم چقدر دوستش دارند. اگر شما هم جزو مردم باشيد، اين اطلاعات اضافي به درد شما مي خورد.يك چيز ديگر: درايور ها را هم مي توان در آن جا پيدا كرد. مثلا كارت گرافيكي فلان مارك و فلان مدل خريده ايد، ولي درايوش را نداريد. از download.com بگيريد.

حسين شريف
بارها پيش آمده كه خواستيد دنبال آيه اي از قرآن يا حديث خاصي از ائمه يا قسمتي از نهج البلاغه بگرديد
خب! مهم ترين چيزي كه ممكن است دنبالش بگرديد همين است؛ نسخه هاي زيادي از قرآن روي اينترنت پيدا مي شود كه خودتان مي توانيد دنبالشان بگرديد و هر كدام را كه مي پسنديد (و امكانات بيشتري در اختيارتان مي گذارد) انتخاب كنيد. ولي اگر حالش را نداشتيد، مي توانيد از اين يكي استفاده كنيد.
http://www.tebyan.net/teb.aspx?nId=1751
رابط كاربري اش فارسي است و متن اصلي همراه با ترجمة فارسي و فرانسوي و انگليسي و آلماني و اسپانيايي و... را راحت در اختيارتان مي گذارد. راحت، يعني كه صفحاتش سبك است و ناچار نيستيد براي ديدن هر آيه، سه ساعت صبر كنيد. به غير از اين ها متن دو تفسير معروف الميزان و كشاف هم هست كه اگر حس كرديد آية مورد نظر سنگين مي زند، مي توانيد ازشان استفاده كنيد. مهم تر از همة اين ها امكان جست  وجو در متن قرآن است كه حسابي به درد مي خورد.
همان دور و برها اگر بگرديد، يك نسخة بانمك ديگر هم پيدا مي كنيد كه به اش مي گويند قرآن موضوعي. در حقيقت يك جور نمايه (همان index) از قرآن است. مي توانيد موضوعي را كه مي خواهيد، پيدا كنيد و ببينيد كجاهاي قرآن درباره اش آيه نازل شده.
به غير از قرآن باقي متن هاي اساسي اسلامي را هم در همان بخش معارف اسلامي سايت تبيان مي توانيد پيدا كنيد. نهج البلاغه، صحيفه سجاديه و متن احاديث. توي آن ها هم مي توانيد جست وجو كنيد.
اگر دنبال موضوع ساده و كلي اي مي گرديد: موتورهاي سرچ و جست وجو كلا چيزهاي به درد بخوري هستند. فقط مشكلشان اين است كه زبان آدم حالي شان نمي شود. يعني در بهترين حالت، ماشين هاي باهوشي هستند. به همين خاطر هم آدم ها هميشه در كنار موتورهاي جست وجو، از دايركتوري ها استفاده مي كنند.
دايركتوري، يك فهرست موضوعي طبقه بندي شده از سايت هاي اينترنتي است كه توسط آدم هاي واقعي تنظيم شده. اين يعني كه يك آدم واقعي، سايت مورد نظر را ديده و به اين نتيجه رسيده كه اين سايت به اين دسته و طبقه تعلق دارد. بعد هم سايت را در يك جمله معرفي كرده و گذاشته آن جا.
دايركتوري ها هيچ وقت نمي توانند به جامعيت يك موتور سرچ باشند و سايت هاي بي شماري را پوشش بدهند. ولي همين كه آدم هاي باشعوري منظم و مرتب شان كرده اند، ازشان چيزهاي به دردبخوري مي سازد. با همة اين ها، عملا دايركتوري ها به درد وقت هايي مي خورند كه داريد دنبال يك موضوع عمومي و كلي مي گرديد، نه يك موضوع خاص. خلاصه كه موضوع جست وجويتان بايد خيلي تابلو باشد؛ مثلا اگر دنبال كتابخانة اينترنتي مي گرديد يا سايت مرجع تقليدتان. اين جور وقت ها سرزدن به يك دايركتوري و نگاه كردن به دستة كتابخانه ها يا مراجع تقليد مي تواند حسابي كارتان را جلو بيندازد.
اين ها دو تا از دايركتوري هاي اسلامي هستند. اولي فارسي است و بيشتر سايت هاي شيعه را پوشش مي دهد. دومي انگليسي است.
www.shiasearch.com
www.idleb.com
اگر دنبال موضوع جزئي و خاصي مي گرديد:
اين جور وقت ها بايد از يك موتور جست وجو استفاده كنيد. اين فهرست چند تا از مهم ترين موتورهاي جست وجوي اسلامي است:
http://islamic-world.net/searchother.htm
البته خيلي وقت ها، اين ها همان دايركتوري هايي هستند كه به شما اجازه مي دهند توي فهرست سايت هاي طبقه بندي شده شان دنبال موضوع مورد نظرتان بگرديد، نه موتورهاي جست وجويي كه همة شبكه را بگردند تا كليدواژه اي را كه شما دنبالش هستيد پيدا كنند.