ساناز مهدوي
هم اكنون ناسا دستور كاري مصوبي دارد كه طبق آن، فضانوردان را مجددا طي ده يا پانزده سال آتي به ماه خواهد فرستاد. در نسل  هاي بعد نيز قرار است انسان ها بر مريخ قدم بگذارند.
اين مأموريت ها را كارشناسان روسي، اروپايي و شركاي ژاپني انجام خواهند داد. ولي وجود كشمكش هاي بين المللي، احتمالا به اين معناست كه ناسا نمي خواهد در تكنولوژي هاي كليدي با ديگر آژانس هاي فضانوردي شريك شود. بعضي معتقدند دولت ها بايد تصويب كنند كه پيمانكارها كنترل امور را در پروژه هاي فضانوردي به دست بگيرند. امروزه راهبران تجارت جهاني و قدرت هاي بزرگ مالي مثل شركت مايكروسافت، آمازون و ويرجين، پيشتازان خصوصي در رقابت هاي فضايي هستند. استفاده از تركيبات مواد سبك وزن و موتورهاي موشكي ساده، موجب خواهد شد آن ها در طول 5سال با موفقيت به اهدافشان دست يابند.
برندگان نخستين مسابقة فضايي در مركز كنترل عمليات ناسا در هيوستون تگزاس فرود آپولو 11 روي ماه را جشن گرفتند
رقابت بين دو غول فضانوردي، دوباره آغاز شده و آمريكا و روسيه به عنوان پيشتازان فضا، وارد رقابت جديدي مي شوند. در همين حال، چين هم توانسته فضانورد به فضا بفرستد و آژانس فضايي اروپا (اسا) برنامه هاي فضايي موفقيت آميزي دارد. ژاپني ها هم روبات هايشان را به فضا مي فرستند. از يك طرف، ناسا چند ماه پيش اعلام كرد كه تا سال 2018 فضانورد به ماه مي فرستد. از سوي ديگر، چند هفته پيش، روسيه هم اعلام كرد كه پس از كشف معادن عظيم هليوم 3 در ماه كه مي تواند سوخت لازم براي زندگي در ماه را تأمين كند، پيش از آن كه پاي نخستين فضانورد آمريكايي به آن جا برسد، ايستگاه فضايي اش را در اين كره خواهد ساخت! حال بايد ببينيم اين حرف ها چقدر جدي است و روسيه كه ديگر ابهت شوروي را ندارد، آيا توان رقابت با آمريكا را دارد يا نه. به هر حال، مسابقه اي است كه آغاز شده و به نظر مي رسد برندة آن تا سال 2018 مشخص مي شود! آمريكا يا روسيه. آن ها طرح هاي به شدت محرمانه اي دارند كه لو رفتن كوچك ترين قسمت از آن ها، مي تواند كليد حل مسأله را به رقيب بدهد. به همين دليل به جز چند ادعا از طرف سياستمداران، چيزديگري در اين باره وجود ندارد. به اين بهانه به سراغ تاريخچة رقابت روسيه و آمريكا براي دستيابي به ماه رفته ايم و از پروندة ويژة مجله علمي Focus هم كمك گرفته ايم.

ندا اسدي
در جولاي 1969 يك سفينة خارق العاده به نام ساترن،۵ در مأموريت آپولوII، به ماه رفت و بهترين و بدترين آرزوي ما را برآورده ساخت. اين سفينه كه اشتياق ما براي كاوش در فضا را ارضا كرد، طراحي اش را از جنگل هاي زميني الهام گرفته بود.
نيم قرن پيش، دو مهندس با استعداد، حماسه اي به نام مسابقة فضايي را بين آمريكا و روسيه به راه انداختند. هر دوي آن ها از ظلم و بيداد قرن بيستم اطلاع داشتند. يكي از آن ها در كمپ كارگران سيبري از چنگ مرگ نجات پيدا كرد و ديگري هم احتمالا يك جنايتكار جنگي آلمان نازي بود.
هر دوي آن ها موشك هايي ساختند و ما را به فضا فرستادند. در سال 1938 يك مهندس فضا نوردي به نام سرگئي كورولف، شروع به ساخت موشكي ساده در آزمايشگاه ارتش شوروي كرد. در 1945 كورولف به آلمان فرستاده شد تا بقاياي موشك  هايي را كه او آرزوي ساختنش را داشت و در آلمان به غنيمت گرفته شده بود، بازسازي كند. او دريافت كه يك پيشگام آلماني، در آرزو هايش از او پيشي گرفته است.
فون براون احتمالا تنها دانشمند موشكي است كه اسمش براي همه آشناست. او در يك خانوادة اشرافي متولد شده بود. وقتي نازي ها به قدرت رسيدند، او هيتلر را متقاعد كرد كه موشك ها اسلحه هايي قدرتمند و مؤثر ند.
او و تيم اختصاصي اش موشك V2 ونجينس به معناي انتقام را در پينموند در ساحل بالتيك ساختند. در طول جنگ، يك كارخانة زيرزميني در نوردهازن تحت فرمان اس اس ساخته شد و بردگان نيمه گرسنه، اين موشك را سوار  كردند. در آخرين ماه جنگ، تيم نخبگان آمريكايي، بريتانيايي و روسي، سرزمين مركزي آلمان را براي نابود كردن V2 ويران كردند. اين اولين موشك كنترل شده از راه دور در جهان بود و توازن قدرت در آينده را تعريف مي كرد. رقابت در ميان تيم بي رحمانه بود. فون براون تصميم گرفت با آمريكايي ها همكاري كند، زيرا امكان داشت آن ها او را استخدام كنند. بريتانيايي  ها از او حمايت نمي كردند و روس ها نيز ممكن بود او را رها كنند.
او يك فرار فوق العاده را از جوخة اس اس طرح ريزي كرد. آن ها در آن زمان، آلماني هاي خائن را بي رحمانه مي كشتند. نيم دهه طول كشيد تا V2 ي نيم  ساخته را در صحراي وايت سند نيومكزيكو آزمايش كنند. فون براون با عدم تمايل دولت آمريكا به اين پروژه روبه رو شد و نااميد شد. او از فعاليت هاي جنگي اش شرمسار بود. بنابراين، نامزد انتخابات عمومي شد. در اواخر دهه 1950 والت ديزني از او به عنوان يك جنگجوي قابل اعتماد در مسائل فضايي استفاده كرد. ولي هنوز نمي شد از او دربارة فعاليت هاي جنگي اش پرسيد. در اين حين، كورولف، موشك۱ R7) V) را كه اولين موشك پرتابي بين قاره اي (بالستيك) بود، در مجتمع مخفيانة فضايي در سرزمين هاي دورافتادة قزاقستان ساخت. R7 يك اسلحة جنگي بود و هدفش پرتاب موشك هسته اي به آمريكا بود. اما كورولف مي دانست اين موشك به فضا نيز خواهد رسيد.
در 4 اكتبر 1957 او كارايي اين موشك را با پرتاب ماهواره اسپوتنيك به فضا، به اثبات رساند. اسپوتنيك 2، در 3نوامبر با يك سرنشين زنده كه سگي به نام لايكا بود، به فضا پرتاب شد. هدف كورولف كاملا واضح بود. او مي خواست انسان را به فضا بفرستد.
در آن هنگام، او به ژنرال هاي ارتش سرخ گفت كه مي تواند ماهواره اي بسازد تا در غرب به جاسوسي و تجسس بپردازد. ولي قبل از هر چيز به يك خلبان با ديد عالي نياز دارد تا از پنجرة ماهواره به بيرون نگاه كند و ديد دوربين هاي جاسوسي را امتحان كند.
در اكتبر 1959 در آمريكا يك گروه از كيهان نوردان تشكيل شد. رئيس جمهور آيزنهاور، اشتياقي براي اختصاص بودجه به پروژة موشك ها نشان نمي داد. او از تأثير چيزي كه خودش آن را مجموعه صنعتي نظامي مي ناميد، مي ترسيد. يك ماهوارة ارتشي با مقياس كم به نام ونگارد به فضا پرتاب شد و بالاخره فون براون براي نجات فعاليت هاي بي نتيجة آمريكايي ها فرا خوانده شد. ناسا در سال 1958 تأسيس شد و پول كافي براي ساخت كپسول فضايي سرنشين دار مركوري به آن اختصاص داده شد. آيزنهاور اميدوار بود كه به زودي همة اين مزخرفات باك راجر به پايان برسد. فون براون براي پيشي گرفتن از رقباي روسي اش تحت فشار شديد قرار داشت. در 12 آوريل 1961، آمريكا از پيروزي ديگرِ موشك R7 آشفته شد. يوري گاگارين با كپسول فضايي كروي شكل به نام  وستوك به فضا سفر كرد. رئيس جمهور جديد آمريكا، جان  اف كندي نمي توانست پاسخگو باشد. او مي گفت: اگر كسي هست كه به من بگويد چطور جلو بيفتيم، بايد او را پيدا كنيم. هر كس كه باشد، برايم مهم نيست، حتي اگر سرايدار يا كارگر باشد. فقط بايد بداند كه چگونه مي توان موفق شد. سه روز بعد، گروه مهاجم سيا در كوبا به زمين نشست تا رژيم كاسترو را نابود كند. اين رژيم براي آمريكا مصيبت بود و كندي نياز به حفظ اعتبار خودش داشت. او از معاونش ليندون جانسون پرسيد: آيا ما شانس شكست دادن روس ها را با ساختن يك آزمايشگاه در فضا، يا سفري به دور ماه، يا فرستادن موشكي به ماه، داريم؟
پاسخ اين سؤال به فرستادن سفينة سرنشين دار مركوري ناسا بستگي داشت. در 5 مي، آلن شپارد سوار بر سفينة رد استون بوستر شد كه توسط فون براون طراحي شده بود. پرواز شپارد فقط يك پرتاب 15 دقيقه اي بود، ولي براي بالابردن اطمينان كندي كافي به نظر مي رسيد. او در يك سخنراني تاريخي در 25 مي 1961 گفت: من معتقدم كشور ما پيش از پايان اين دهه به هدف مي رسد و انسان بر سطح ماه خواهد ايستاد.
پروژة آپولوي ناسا كه يكي از بزرگ ترين دستاوردهاي بشر در تاريخ است، فقط به دليل اين كه شپارد سه هفته پس از گاگارين به فضا رفته بود، آغاز شد. او بايد در ماه مارس پرواز مي كرد، ولي در آخرين دقايق براي مركوري مشكلي پيش آمد. اگر اين تأخير پيش نيامده بود، يك آمريكايي، اولين انسان سفر كرده به فضا بود و كندي كه راضي شده بود، هرگز انساني را به ماه نمي فرستاد.
در پاسخ اين حركت مهيج كندي، كورولف مجبور شدفضاپيماي وسكود را براي حمل سه فضانورد آماده كند. طي 5 سال بعد، روسيه موفقيت ها را يكي پس از ديگري كسب مي كرد: اولين زن فضانورد، اولين سفينة چندنفره، فرود اولين انسان و قدم زدن در فضا، و حتي اولين تماس بين دو سفينة مختلف. اين ها دستاوردهاي فوق العاده اي بودند، ولي همة آن ها وستوك سادة اوليه را گسترش داده بودند.
يك مرگ غيرمنتظره
كورولف بسيار خسته بود. وي در 14 ژانويه 1966 در حين يك عمل جراحي بسيار سادة معده جان باخت. او كپسول باري روسيه به نام سايوز را ساخت كه امروزه نيز كاربرد دارد. او سوار يك بوستر عظيم ماه به نام N1 نيز شد.
در آن زمان، شاهكارش در دست ضعيف ترين فرماندهان بود. N1 به يك فاجعه و مصيبت تبديل شد و روسيه هرگز انساني را به ماه نفرستاد. در همين حال، آپولو با سرعتي بسيار خطرناك ادامه مي داد و ريسك هاي وحشتناكي را متحمل مي شد.
ساترن۵ بالاخره به آرزوي فون براون جامة عمل پوشانيد و در كريسمس 1968 سه فضانورد را همراه خود به اطراف ماه برد و در جولاي 1969 به زمين بازگشت. ترورهاي مداوم در آمريكا دوراني تيره و تار و ناامني اجتماعي را به وجود آورده بود. فون براون كه به خاطر اين موفقيت به خودش مي باليد، بسيار ترسيده بود. او بهتر از هر كسي مي دانست كه آپولو نمي تواند در ميان چنين مشكلاتي دوام بياورد. در سال 1975، رئيس جمهور بعدي، ريچارد نيكسون، اين مسابقة فضايي را متوقف كرد. او آخرين سفينة آپولو را همراه كپسول سايوز شوروي به فضا فرستاد و امروزه ثمرة آن اتحاد، در ايستگاه فضايي بين المللي ديده مي شود. اين ماجرا جويي رقابتي و ترسناك، امروزه به همكاري بين روسيه و آمريكا وابسته است. فون براون در سال 1977 جان باخت، ولي امروزه سخن از حسن شهرت اوست. برخي از مورخين، او را جنايتكار جنگي مي نامند. ولي حداقل ما از يك موضوع مطمئن ايم: مسابقة فضايي،  مانند افرادي كه آن را به وجود آوردند، مبهم است.

وقتي اسپوتنيك در سال 1957 پرتاب شد، عكس العمل شما پس از شنيدن خبر پرتاب آن،  چه بود؟
حتي ذره اي هم متعجب نشدم. هميشه فكر مي كردم روس ها قبل از آمريكايي ها اين كار را انجام خواهند داد، همان طور كه انجام دادند.
براي آغاز دوبارة، يك رقابت فضايي، نيازمند دستيابي به چه نتايج مشابهي هستيم؟ بدون شك كشف زندگي در مريخ و يا جايي ديگر از منظومة شمسي، هيجان زيادي ايجاد خواهد كرد و مأموريت جديدي را در پي خواهد داشت.
آيا تا به حال ورلن هرن فون براون را ديده ايد؟
بله مطمئنا. ديدار او فرصتي جالب بود. من وقت كافي براي گزارش جنگ آلمان ندارم. آن ها نامزد من را كشتند و سعي داشتند من را هم بكشند. ولي تا جايي كه من مي دانم، ورلن هرن فون براون با آن ها فرق مي كرد. او يك دانشمند واقعي بود و مسؤول بي رحمي ديگران هم نبود.
آيا اين رقابت، با ارزش بود؟
سؤال سختي است. به عقيدة من باعث تأسف است كه كورولف و فون براون هيچ گاه همديگر را ملاقات نكردند. من مطمئن  ام آن ها مي توانستند براي  هم دوستان خوبي باشند.
آيا در آينده براي جست وجوي موفقي در فضا بايد روبات ها را به فضا بفرستيم، يا در مأموريت هاي پرهزينه از فضا نوردان استفاده كنيم؟
هر دو! من يك بازيكن كريكت هستم و مي توانم بگويم كه شما در يك بازي  مناسب، هم نياز به توپ زن داريد، هم توپ پرت كن. در حقيقت، خود من يك توپ پرت كن هستم.