ماجراي كاريكاتورهاي توهين آميز و حوادث بعدي اش از چند اتفاق ساده شروع شد اگر اصرار اروپايي ها برموضع شان نبود اين همه جنجال راه نمي افتاد
روزنامة فرانس سواركاريكاتوري چاپ مي كند كه در آن خداي مسيح به خداي اسلام مي گويد : شكايت نكن كاريكاتور همة ما را قبلا كشيده اند
احسان ناظم بكايي
چاپ چند كاريكاتور كه در آن به ساحت پيامبر(ص) بي احترامي شده بود، در يك نشرية نه چندان مطرح در يك كشور يك وجبي يخ زده، نمي توانست چنين موجي را ايجاد كند. تكرار خطاي اين نشرية دانماركي در روزنامه هاي اروپايي، به بهانة نشان دادن دليل ناراحتي مسلمانان، باعث شد خشم جهان اسلام فراگير شود. اين خشم بار ديگر از ميان مردم برخاست و باز هم مردم در اكثر كشورها جلوتر از حكومت ها بودند و آن ها را مجبور به عكس العمل كردند. موج محكوميت، چنان عموميت پيدا كرد كه حتي دولت هاي لائيكي مثل تركيه هم مجبور به قطع رابطه با دانمارك شدند و جهان اسلام در يكي از معدود دفعات، با هم متحد شد.
كشورهاي چاپ كنندة اين كاريكاتور، بهانة اين كار را آزادي بيان عنوان كرده اند، ولي در قانون اساسي خود اين كشورها هم ديدگاه متفاوتي مطرح شده است. ماده 77 قانون اساسي دانمارك، آزادي بيان و انتشار افكار را مشروط به پاسخگويي در دادگاه عنوان كرده است و در اصل 130 قانون اساسي آلمان صريحا آمده است هر كس در برنامة خود، نفرت عليه بخشي از مردم يا گروه هاي مذهبي و ملي و نژادي برانگيزد، مجرم است. در همين قانون اساسي كمترين جرم اهانت كننده به مسيح، سه سال زندان است.
اهانت به ساحت مقدس نبوي، بسيار زننده است و عكس العمل مسلمانان هم طبيعي است. ولي تصويري كه هم اكنون از اين ناراحتي بحق ملل اسلامي نشان داده مي شود، تصوير افرادي بي منطق و ويرانگر است. اروپايي ها با اين كه مقصر اصلي ماجرا هستند، سعي مي كنند با نشان دادن عصبيت مسلمانان، توپ را به زمين جهان اسلام بيندازند و خود را مظلوم نشان بدهند.
اولين جرقه روز جمعه 30 سپتامبر، 8 مهر، زده مي شود. نشريه جولند پوستن دانمارك در يكي از صفحات خود، 12 كاريكاتور را چاپ مي كند. موضوع اين كاريكاتورها پيامبر اسلام(ص) است و با اين كه كيفيت هنري ندارند، ولي به شدت تأثيرگذار هستند. در يكي از كاريكاتورها، روي سر مردي با ريش هاي بلند، به جاي عمامه يك بمب قرار دارد. در ديگري هم مردي عرب ترسيم شده كه جلوي چشمانش باندي سياه قرار دارد تا شناخته نشود و...
واقعيت اين است كه اگر كنار مجموعه، نامي از پيامبر برده نمي شد، بينندگان ياد كاريكاتورهايي مي افتادند كه اين روزها از تروريست هاي افراطي در همه جا كشيده مي شود.
اين كار باعث اعتراض مسلمانان دانمارك و چند دولت عربي از جمله عربستان سعودي مي شود. سفراي يازده كشور اسلامي در كپنهاگ پايتخت دانمارك درخواست مي كنند تا دربارة اين اتفاق با اندرسون راسموسن نخست وزير اين كشور ديدار كنند و او از امت اسلامي به خاطر اهانت جولند پوستن عذرخواهي كند. نخست وزير نمي پذيرد.
در آذرماه، سازمان كنفرانس اسلامي در اجلاس خود، اين بي حرمتي را محكوم مي كند و شيخ محمد طنطاوي رئيس دانشگاه الازهر مصر با ابراز تأسف از اين حادثه به دانمارك دربارة ارجاع موضوع به سازمان ملل هشدار مي دهد. مولر وزير خارجه دانمارك به مصر مي رود و در ملاقات با عمرو موسي دبير كل اتحاديه عرب، مي خواهد اين مسأله زودتر حل شود.
ما مسيح را هم مسخره مي كنيم
در حالي كه به نظر مي رسد ماجرا خاتمه يافته است، سه ماه بعد از اهانت نشرية دانماركي، روزنامه مگازينات نروژ در سه شنبه 10 ژانويه، 20 دي، تمام كاريكاتورها را بار ديگر چاپ مي كند.
اين بار، عكس العمل مسلمانان در اسكانديناوي شديد مي شود. سازمان كنفرانس اسلامي، جلسه اي اضطراري در مكه تشكيل مي دهد و از دانمارك و نروژ مي خواهد هر چه سريع تر از مسلمانان عذرخواهي كنند. ولي دبير نشرية دانماركي كه 4 ماه پيش، اهانت او زياد مورد توجه قرار نگرفته بود، در پاسخ به اين درخواست جواب مي دهد: ما مسيح را هم مسخره مي كنيم. ما با اين كار به مسلمانان مي گوييم كه ما با شما مثل بقيه رفتار مي كنيم.
اين عكس العمل، به جامعة مسلمانان برمي خورد. جمعي از علماي مذهبي مسلمان و مسيحي مصر، راهي اروپا مي شوند تا از بروز شكاف بيشتر جلوگيري كنند. در الجزاير، امامان جمعه اين اهانت را محكوم مي كنند و بازرگانان اين كشور، كالاهاي نروژي و دانماركي را تحريم مي كنند. اسامه الخياط ـ امام جمعة مكه ـ به دانماركي ها هشدار مي دهد اگر عذرخواهي نكنند، منافع اين كشور به خطر مي افتد. در تركيه تظاهراتي 30هزار نفري در بخش كردنشين انجام مي شود و در استامبول، پرچم دانمارك به آتش كشيده مي شود. عمر البشير رئيس جمهور سودان هم از ديدار با وزير دفاع دانمارك سر باز مي زند. اميل لحود رئيس جمهور مسيحي لبنان، اين اقدام را توهين به تمام ارزش هاي ديني و تمدني جهان اعلام مي كند.
سرانجام عربستان، اولين اقدام رسمي را با فراخواندن سفير خود از كپنهاگ پايتخت دانمارك انجام مي دهد. نخست وزير دانمارك كه مقداري به دلهره افتاده بود، در مصاحبه با العربيه مي گويد: ما هر گونه تهاجم و اهانت عليه هر ديني از اديان الهي را محكوم مي كنيم.
بنزين بر آتش
روز 14 بهمن، اتفاقي مي افتد كه مثل پاشيدن بنزين بر آتش، ماجرا را تند و غيرقابل مهار مي كند. همزمان، نشريه هايي در 10 كشور اروپايي، به بهانة انتشار اين خبر، كاريكاتورها را چاپ مي كنند. دي ولت آلمان، ال پائيس اسپانيا، كرانك هلند، سان انگليس، نونيار بلغارستان، لااستامپا ايتاليا، لوموند و فرانس سوآر فرانسه، سونسكا داگيلادت سوئد و نشرياتي در سوئيس و مجارستان.
اين اقدام به قدري غيرمنتظره است كه تمام جهان اسلام عكس العمل نشان مي دهد. حتي دولت لائيك تركيه با اعلام اين كه چاپ اين تصاوير، اهانت به ارزش هاي معنوي ماست، روابط تجاري خود با دانمارك را قطع مي كند. حسني مبارك رئيس جمهور مصر اين كار را محكوم مي كند. حامد كرزاي رئيس جمهور افغانستان، اين كار را توهين آشكار به صدها ميليون انسان مي خواند. اولين نشرية اسلامي، كاريكاتورها را به بهانة خبررساني چاپ مي كند. هفته نامه الشيهان اردن با اين كارش تعطيل مي شود.
عبدالله پادشاه اردن در عكس العمل به اين كار، توهين به حضرت محمد(ص) را جرم غيرقابل توجيه معرفي مي كند، عراق و چند روز بعد ايران و ليبي، سفراي خود را از كپنهاگ فرامي خوانند. واتيكان با انتشار بيانيه اي اعلام مي كند: آزادي بيان، توجيه كنندة اهانت به احساسات ديني مؤمنان نيست. تظاهرات در خود دانمارك هم ادامه دارد و اعتصاب در كشمير هند و تحصن در بحرين، ابعاد گسترده تري مي گيرد و اعتراض كل خاورميانه را در بر مي گيرد.
اروپا كوتاه نمي آيد
يك اتفاق ديگر، بحران را تشديد مي كند. روزنامة فرانسوي فرانس سوار ، كاريكاتوري چاپ مي كند كه در آن دوباره تصوير پيامبر اسلام (ص) مورد تمسخر قرار گرفته و اين بار موضوع كاريكاتور، خود ماجراي كاريكاتورهاي قبلي است (اين روزنامه كه در گذشته جزو پرفروش ترين نشريات اين كشور بود، مدتي مي شد كه دچار ركود شده بود و بعد از چاپ اين تصاوير، مجددا خود را مطرح كرد.)
با اين كه بلافاصله سردبير روزنامه مجبور به استعفا مي شود، ولي مسلمانان در سراسر جهان به خشم مي آيند. تظاهرات در شرق افغانستان، 2 كشته بر جاي مي گذارد، مسلمانان اندونزي با تخم مرغ به سفارت دانمارك حمله مي كنند، دفتر اتحاديه اروپا به محاصرة مبارزان فلسطيني درمي آيد، سفارت دانمارك در ايران و سوريه و لبنان به اشغال معترضان درمي آيد و به آتش كشيده مي شود. با اشغال سفارت دانمارك در بيروت، حسن صابح وزير كشور لبنان مجبور به استعفا مي شود. درگيري بين معترضان و پليس در لبنان و سومالي، با يك كشته ادامه مي يابد. در مالزي، دومين روزنامة اسلامي هم با چاپ كاريكاتورها تعطيل مي شود. در اين بين، ساركوزي وزير خارجة فرانسه كه چند ماه پيش، حرف هايش بحران امـــنـــيتي در فــرانسه و آتش سوزي هاي شبانه را به وجود آورده بود، گفت: انتشار اين تصاوير را به سانسور ترجيح مي دهم.
بحران ادامه دارد
تا به حال عربستان، ايران، الجزاير، تركيه، ليبي و عراق به طور رسمي روابط سياسي و اقتصادي خود را با دولت كپنهاگ قطع كرده اند. ايران اعلام كرده عوارض وسايل عبوري دانمارك مثل كشتي هاي تجاري را تا چند برابر حساب مي كند.
وزارت راه عراق هم كارفرماهاي دانماركي را اخراج كرده. بنا به اعلام شركت غذايي ارلافودز دانمارك، اين شركت تا به حال 402 ميليون يورو در خاورميانه ضرر كرده است. عذر خواهي نشريه جولند پوستن و معذرت خواهي تلويحي نخست وزير دانمارك هم نتوانسته بحران را بخواباند. حتي تهديد اتحاديه اروپا به رياض دربارة تحريم عربستان در صورت برقرار نكردن دوبارة روابط با دانمارك هم ماجرا راتشديد كرده است.
بحران ادامه دارد و هنوز كسي درست نمي داند نتيجة اين رويارويي چه خواهد شد.آيا به قول يك عضو كابينة ايتاليا جنگ صليبي ديگري در راه است يا اين كه اين هم يكي از طرح هاي آمريكايي براي خراب كردن رابطة جهان اسلام و اروپا است.
