محمد كياسالار
روي سنگ قبر ديوفانتوس (Diophantos)، رياضي دان يوناني، نوشته: اين جا محل دفن يك رياضي دان است كه سن مرگ او را هم بايد با رياضي حساب كنيد. يك ششم از زندگي او در نوجواني گذشت. يك دوازدهم به آن اضافه شد تا اين كه پشت لبش سبز شد. سن او به سه هفتم كل عمرش رسيده بود كه ازدواج كرد و پنج سال بعد هم پسرش به دنيا آمد. اما آن پسر هنوز به نيمي از عمر پدر نرسيده بود كه فوت كرد و پدر نيز چهار سال پس از مرگ پسر از دنيا رفت.
خوب يا بد، به اين مي گويند يك تمرين ذهن ورزي. حفظ كردن شماره تلفن، كلمة عبور، رمزكارت عابر، اسم و رسم اشخاص و هزار و يك چيز ديگر به حافظة قوي احتياج دارد و رسيدن به اين حافظة قوي، تمرين مي خواهد: تمرين هاي ذهن ورزي، يعني تمرين هايي هدفمند براي تقويت و تجديد قواي ذهن و حافظه.

حافظه را به انواع و اقسام شيوه ها طبقه بندي كرده اند. با اين حساب، مي شود گفت كه حافظه، انواع و اقسام دارد. اما يكي از كاربردي ترين طبقه بندي هاي حافظه مي گويد كه ما كلا سه نوع حافظه داريم: ديداري، شنيداري و رفتاري. حافظة ديداري به تصاوير مربوط مي شود. حافظة شنيداري به اصوات و كلمات مربوط است و حافظة رفتاري هم به امور حركتي. جالب اين كه اين سه نوع حافظه در همة آدم ها وجود دارد، اما هر شخصي ممكن است در يكي از اين ابعاد سه گانه قوي تر باشد و در ابعاد ديگر، ضعيف تر. احتمالا با همين توضيحات ابتدايي، تا ته قصه را خوانديد. يكي از اصولي ترين راه هاي تقويت حافظه، اين است كه سه مرحلة زير را قدم به قدم طي كنيم:
۱ـ معناي اين سه نوع حافظه را درك كنيم.
۲ـ  حافظة غالبمان را شناسايي كنيم.
۳ـ حافظه هاي مغلوبمان را حول محور همان حافظة غالب، سروشكل بدهيم و تقويت كنيم.

حافظه ديداري
همين الان كه داريد اين نوشته را مي خوانيد، كجاييد؟ توي خانه؟ مدرسه؟ دانشگاه؟ محل كار؟ يا... هر جا كه هستيد، يك لحظه چشمتان را ببنديد و حافظة ديداري تان را امتحان كنيد: آيا مي توانيد جزئيات مكاني را كه در آن نشسته ايد، به خاطر بياوريد؟ جزئيات در و ديوار و سقف و رنگ و جنس آن ها را دقيقا خاطرتان هست؟
ده سال پيش، كجا زندگي مي كرديد؟ در همين خانة امروزي يا يك جاي ديگر؟ آيا جزئيات آن خانه را يادتان هست؟
اگر حافظة غالبتان از نوع ديداري باشد، پس مطمئنا مي توانيد آن خانه و اتاق هايش را به خوبي به خاطر بياوريد. ضمنا مي توانيد شماره تلفن ها و آدرس هاي مورد نيازتان را هم با نوشتن اسامي، به خوبي به ذهن بسپاريد و به خاطر بياوريد.

حافظه شنيداري
تلفن هايي كه شماره انداز ندارند، براي امتحان كردن حافظة شنيداري، مناسب اند. وقتي كسي بدون هيچ قول و قرار قبلي به تان تلفن مي كند و شروع مي كند به سلام و عليك، آيا بلافاصله پس از رد و بدل شدن همان يكي دو كلمة اول و بلافاصله پس از شنيدن صدا،  صاحب آن صدا را تشخيص مي دهيد يا نه؟ در شنيدن و تشخيص صداي خواننده ها چطور؟ و صداي سازها؟ و...
معمولا آن هايي كه حافظة شنيداري شان قوي تر است، انس بيشتري با كلمات دارند. ريتم موسيقي را كم و بيش درك مي كنند. شعرها را به وزن مي خوانند. راحت تر از ديگران، شعر حفظ مي كنند و كلا به نوشتن و مطالعه، علاقة بيشتري نشان مي  دهند.

حافظه رفتاري
تمركز اين نوع حافظه بر روي حركت است. وقايع حركتي مثل ساز زدن، دوچرخه سواري، بستن بند كفش و... ملاك ارزيابي اين حافظه است. البته همة آدم ها مجبورند حافظة رفتاري شان را در حد رفع احتياجات روزمره شان تقويت كنند. وگرنه هر روز صبح مجبور بوديم براي بستن بند كفشمان عزا بگيريم.
آن هايي كه حافظة غالب شان رفتاري است، معمولا راحت تر از ديگران ساز زدن را ياد مي گيرند و براي حفظ كردن شماره تلفن ها هم بيشتر به مسير حركت اعداد توجه دارند تا هر چيز ديگر. مثلا به جاي حفظ كردن شمارة 258 به عنوان پيش شمارة يك شماره تلفن، مسير حركت يك خط عمودي از بالا به پايين را بر روي صفحة شماره گير تلفن به خاطر مي سپارند.

يك آزمون ساده براي تعيين حافظه غالب
اين آزمون، 21 سؤال دارد و در مقابل هر سؤال هم نوشته شده كه اين پرسش براي محك زدن كدام نوع حافظه طرح شده است. پس از آزمون، ببينيد تعداد سؤال هايي كه پاسخ صحيح داده ايد، بيشتر به كدام نوع حافظه تان مربوط بوده. آن حافظه، حافظة غالب شماست.

۱ ـ چشمتان را ببنديد و بگوييد مكاني كه در آن نشسته ايد، پوشش ديوارهايش چه جزئياتي دارد؟ (ديداري)
۲ ـ آيا آدرس دقيق، كدپستي و شماره تلفن خانه و محل كارتان را حفظ هستيد؟ (شنيداري)
۳ ـ آيا مي توانيد در داخل خانه يا محل كارتان، چشم بسته به دستشويي يا حمام برويد؟ (رفتاري)
۴ ـ آيا مي توانيد چشم  بسته، كليد به قفل خانه تان بيندازيد و در را باز كنيد؟ (رفتاري)
۵ ـ آيا مي توانيد تلويزيون خانه را چشم  بسته روشن كنيد و كانال را بچرخانيد؟ (رفتاري)
۶ ـ چشمتان را ببنديد و ببينيد يادتان مانده است كه دقيقا چه قاب عكس هايي روي ديوار خانه يا محل كارتان بوده؟ (ديداري)
۷ ـ آيا دقيقا مي دانيد كه دوستان و همكارانتان هر كدام با چه لحني و چه تكيه كلام هايي صحبت مي كنند؟ (شنيداري)
۸ ـ به دوران دبستان تان فكر كنيد و ببينيد يادتان مانده كه اسامي معلم هاي دوران دبستان تان چه بوده؟ (شنيداري)
۹ ـ جزئيات فيزيكي كلاس هاي دوران دبستان تان را آيا به خاطر مي آوريد؟ (ديداري)
۱۰ ـ نام همكلاسي كنار دستتان در كلاس اول دبستان را يادتان هست؟ (شنيداري)
۱۱ ـ نشاني مدرسة دوران دبستان تان را بلديد؟ (شنيداري)
۱۲ ـ زنگ ورزش دوران دبستان تان را يادتان مانده كه دقيقا چه ورزشي مي كرديد يا چه نرمش هايي؟ (رفتاري)
۱۳ ـ مدرسه رفتنتان در آن دوران را هنوز يادتان هست؟ پياده مي رفتيد يا با سرويس يا همراه پدر و مادر يا با دوستان يا...؟ (رفتاري)
۱۴ ـ از مدرسه چطور به خانه برمي گشتيد؟ تنها يا با پدر و مادر يا با دوستان؟ پياده يا سوار ماشين؟ (رفتاري)
۱۵ ـ صبحانه اي را كه همين امروز صبح خورديد، يادتان هست كه مثلا چاي اش توي ليوان بود يا استكان و چه جور ليوان يا استكاني؟ (ديداري)
۱۶ ـ دقيقا يادتان هست كه همين امروز صبح، صبحانه چه چيزهايي خورده ايد؟ (شنيداري)
۱۷ ـ يادتان مانده كه قبل از شروع كردن به خوردن صبحانه، ظروف و مواد خوراكي روي ميز را به چه ترتيبي جا به جا كرده ايد؟ (رفتاري)
۱۸ ـ شماره هاي ساعت ديواري خانه يا محل كارتان را خاطرتان مانده كه چه شكلي است؟ (ديداري)
۱۹ ـ آيا مدل موي همكاران تان را يادتان هست؟ (ديداري)
۲۰ ـ هيچ دوست داشتيد اسكيت باز مي شديد؟ (رفتاري)
۲۱ ـ هيچ به حل جدول روزنامه ها و مجلات، علاقه داريد؟ (شنيداري)
اگر حافظه غالبتان ديداري است...
سعي كنيد همه چيز را به صورت تصويري حفظ كنيد. براي حفظ كردن هر چيزي، بهتر است يك نماد تصويري پيدا كنيد. مطالب حفظ كردني را حتما يادداشت كنيد تا ترتيب كلمات را در نوشته تان ببينيد و مسير بهره وري حافظه تان را هموار كنيد. اصوات و سر و صداها را هم با تصاوير مربوط كنيد. اگر با اشخاص جديد آشنا مي شويد، براي هر كسي يك عنصر ويژة بصري انتخاب كنيد و آن را با نام او مرتبط كنيد. مثلا آقاي مالكي را مي توانيد اين طور به خاطر بسپاريد كه بر خلاف اسمش در يك آپارتمان اجاره اي زندگي مي كند و...

اگر حافظه غالبتان شنيداري است...
حافظه هاي ديگرتان را با اين حافظه تان پيوند بزنيد. براي اين منظور مي توانيد بيشتر از شعر و رديف و قافيه استفاده كنيد. اعداد رمزي و شماره تلفن ها را به شكل موزون و قافيه دار درآوريد و به خاطر بسپاريد. مضحك شدن اين قافيه بندي ها اصلا مهم نيست. مهم اين است كه حافظة شنيداري شما راحت تر است كه همه چيز را در چنين قالبي به خاطر بسپارد. مثلا  براي حفظ كردن رمز عبور 256 مي توانيد بگوييد دويست و پنجاه و شش، آرد نخود با كشمش!

اگر حافظه غالبتان رفتاري است...
قدرت اين حافظه مثلا در هنگام حفظ كردن شماره تلفن ها، قدرت فوق العاده اي به تان مي بخشد و باعث مي شود كه به جاي حفظ كردن شماره ها، مسير حركت انگشتان دست را دنبال كنيد. مثلا به جاي حفظ كردن پيش  شمارة 759 مسير حركت انگشتانتان را روي صفحة شماره گير تلفن به خاطر بسپاريد كه عدد 8 را نشان مي دهد.
بحث ذهن ورزي و تمرين هاي ويژه اش را طي هفته هاي آتي پيگيري خواهيم كرد.