بهمن دارالشفايي
روز 23 آگوست، خبرگزاري ها خبر دادند كه طوفاني به سواحل جنوب شرقي آمريكا زده است. جورج بوش در مزرعه اش در كرافورد تگزاس بود و كاندوليزا رايس هم داشت كفش هاي يك فروشگاه را ورانداز مي كرد تا يكي شان را انتخاب كند. بوش تا دو روز بعد هم از مزرعه اش به كاخ سفيد برنگشت. او هم مثل خيلي ديگر فكر مي كرد اين طوفان هم ـ كه اسمش را كاترينا گذاشته بودند ـ يكي از همان طوفان هايي است كه اوايل پاييز هر سال به سواحل جنوب شرقي آمريكا كمي خسارت مي زند.
اما اين اشتباه بود. چند روز بعد، مايكل چرتوف وزير امنيت داخلي آمريكا، گفت احتمالا كاترينا بدترين فاجعة تاريخ كشور بوده است. كاترينا شهر نيواورلئان را ـ كه خيلي ها مي گفتند زيباترين شهر ايالات متحده بود ـ زير آب كرد و به شش ايالت خسارت  زد. روزهاي اول بعد از كاترينا، مقامات محلي گفتند ده ها هزار نفر در اين طوفان مرده اند. ولي خيلي زود مقامات فدرال گفتند احتمالا تعداد كشته ها خيلي كمتر است. تعداد رسمي كشته ها تا امروز، 1032 است، ولي مردم ايالت هاي آسيب ديده فكر مي كنند كه تلفات جاني، خيلي بيشتر از اين بوده و دولت براي سرپوش گذاشتن روي كوتاهي هايش تعداد واقعي كشته ها را اعلام نمي كند. آن ها مي گويند ستاد مقابله با بلاياي طبيعي آمريكا بلافاصله بعد از كاترينا 25 هزار كيسة حمل جسد به مناطق آسيب ديده فرستاد و چند روز بعد، 50 هزار كيسة حمل جسد ديگر نيز سفارش داد. بعيد است براي حمل 1032 جسد، 75 هزار كيسه لازم باشد.
كاترينا از نظر اقتصادي هم پرخسارت ترين فاجعة طبيعي تاريخ آمريكا بود. خسارت كاترينا را حدود 100 ميليارد دلار برآورد كرده اند كه به احتمال زياد به 125 ميليارد دلار هم مي رسد. البته اين فقط خسارت هاي مستقيم است. شايد مهم ترين تأثير بلندمدت كاترينا بر صنعت نفت و پتروشيمي آمريكا باشد. بيشتر تأسيسات نفتي آمريكا در منطقه اي هستند كه كاترينا به آن جا آسيب رسانده است. كاترينا بلافاصله روي قيمت بنزين در آمريكا تأثير گذاشت. يك روز بعد از كاترينا، در بعضي ايالات آمريكا، بنزين را با قيمتي حدود دو و نيم برابر روز پيش مي فروختند.كاترينا حدود يك ميليون نفر را بي خانمان كرد كه بيشترشان نيواورلئاني بوده اند. به نظر مي رسد تا 8 ماه بعد از فاجعه، حتي امكان شروع عمليات بازسازي نيواورلئان هم نباشد. در تمام اين مدت، اين يك ميليون نفر بايد در خانه هاي موقت يا خانة مردم ايالت هاي اطراف سر كنند. هر چند ممكن است ميزبانان، تمام اين چند ماه، توان ميهمان نوازي نداشته باشند.
از اين ها گذشته، شايد يكي از مهم ترين تأثيرات كاترينا، زنده كردن دوبارة داغ دل سياه پوستان آمريكايي بود. اكثر جمعيت ايالت هاي آسيب ديده از كاترينا، به خصوص شهر نيواورلئان، سياه پوست هستند. خيلي از سياه پوست ها مي گويند دليل كم توجهي دولت به كاترينا در روزهاي اول، همين سياه پوست و فقير بودن مردم اين ايالت ها است. نظرسنجي هاي روزهاي بعد از كاترينا نشان مي دادند كه بيشتر سياه پوست ها در سرتاسر آمريكا اين مسئله را قبول دارند. كار به جايي رسيد كه چند نفر از خوانندگان و چهره هاي مشهور سياه پوست، در برنامه هاي زندة تلويزيوني از نژادپرستي دولت بوش انتقاد كردند و حتي در يكي دو مورد، گردانندگان تلويزيون ها در ميانة صحبت آن ها برنامه را قطع كردند. همچنين چند نفر از رهبران جامعة سياه پوستان آمريكا از كنگره خواستند صندوق خيريه اي براي جمع آوري كمك  هاي مردم به قربانيان كاترينا تأسيس كند. آن  ها مي گفتند چنين صندوقي براي قربانيان حادثة يازده سپتامبر ايجاد شده و طبيعي است كه براي اين حادثه هم صندوق درست كنند. اما تا امروز، كنگره چنين تصميمي نگرفته و سياهان آمريكا مي گويند اين هم دليل ديگري است كه نشان مي دهد هنوز تبعيض نژادي در اين كشور هست.
شايد چند سال بعد، نيواورلئان را دوباره بسازند، كازينوهايش را دوباره باز كنند و آن يك ميليون نفر، سر خانه و زندگي شان برگردند. پالايشگاه ها را هم تعمير كنند و سد شهر را هم از نو و اين بار محكم تر بسازند. ولي نوجوانان سياه پوست نيواورلئان يادشان مي رود كه خيلي از رسانه ها بعد از طوفان به آن ها گفتند غارتگر؟

مريم جعفر اقدمي
سابقة تاريخي هاريكان زياد واضح نيست. قبل از شروع عصر فضا و قبل از اين كه ماهواره ها لحظه به لحظه، اتفاقات زمين را زير نظر داشته باشند، ثبت رويدادهاي آب و هوايي آسان نبود. تنها راه خبردار شدن از طوفان هايي كه وسط اقيانوس رخ مي دادند، گرفتن اخبار از كشتي هاي اقيانوس پيما بود. به همين دليل، آمار رسمي طوفان ها از آن چه در واقع رخ داده، كمتر است. با اين وجود در ميان طوفان هاي اتفاق افتاده در تاريخ، مي توان الگويي تناوبي و تكرارشدني را تشخيص داد. تعداد و شدت هاريكان ها در اقيانوس اطلس، چرخه اي حدود 50 تا 70 سال دارد.
از سال 1995، شمار طوفان ها در اقيانوس اطلس بيشتر شده است. ضمنا قدرت تخريب طوفان ها هم در طول اين سال ها بيشتر شده است. بيشتر شدن خسارت هاي مالي را به پيشرفت تكنولوژي و افزايش سازه ها و افزايش جمعيت نسبت مي دهند. پنج تا از مخرب ترين طوفان ها در آمريكا، از سال 90 به بعد اتفاق افتاده اند. آخرين موج فعاليت  هاريكان در سال هاي دهه 60 بوده است. اطلاعات تاريخي از ميزان تخريب طوفان ها، نشان مي دهد كه شدت هاريكان در طول اين سال ها بيشتر شده است.
تعدادي هاريكان نسبتا شديد در سال هاي 1970 تا 1994 اتفاق افتاد. هاريكان هاي مخرب ديگري هم به طور تناوبي از 1926 تا 1960 اتفاق افتاد كه بيشتر، شامل طوفان هاي اصلي نيوانگلند مي شوند. سال 1933 با 21 طوفان، ركورددار بيشترين تعداد طوفان در سال بود، اما سال 2005، اين ركورد را شكست. از سال هاي قبل از قرن بيستم (بعد از 1870)، گزارش هايي از طوفان هاي بسيار شديد در دست است. گفته مي شود در سال 1887، نوزده طوفان مناطق گرمسيري اتفاق افتاده است.
طوفان شرق پاكستان، دلتاي رود گنگ و بنگلادش، با تلفاتي حدود 300 هزار نفر در سال 1970، از مهم ترين طوفان هاي تاريخ بوده است. در منطقة اقيانوس اطلس، سه طوفان بيش از صد هزار كشته داشته است. هاريكان ميچ در 1998 در هندوراس، هاريكان گالوستون در سال 1900 و هاريكان بزرگ سال 1780. از شديدترين اين طوفان ها بوده اند.

خانه هاي مقاوم در برابر طوفان
شيرواني هاي منظم: اصولا اين سقف ها در مقابل طوفان، دوام چنداني ندارند، مگر آن كه توسط چاربندهايي به زمين وصل و محكم شوند
سقف هاي گنبدي (ژئودزيك): از لحاظ فيزيكي، بهترين مقاومت را در مقابل نيروي خارجي مثل بادهاي شديد يا امواج سهمگين آب دارند
خانه هاي محافظت شده: قسمت زيادي از ارتفاع اين خانه ها زير سطح زمين است و اصولا از طوفان در امان اند
در نمايي زيبا، در غروب يك روز تابستاني، در جاده هاي منتهي به غرب مكزيكو، كاترنيا كه آمريكا را به هم ريخته است، مي رود تا در تاريخ ثبت شود
عكس طوفان اودسا كه سال ها پيش توسط ساكنين ايستگاه فضايي مير گرفته شده است
احسان عمادي
تروپيكال سيكلون عنواني عمومي است براي طوفان هاي موسمي فشار پاييني كه در مناطق حاره به وقوع مي پيوندند. به يكي از انواع اين تروپيكال سيكلون ها كه در اقيانوس اطلس رخ مي دهد، هاريكان(Hurricane) مي گويند.
در تروپيكال سيكلون ها، اگر بيشينة سرعت بادهايي كه به دور يك هستة مركزي مي چرخند، كمتر از 62 كيلومتر بر ساعت باشد، آن را تروپيكال دپرشن مي نامند. طوفاني كه در آن، سرعت باد از اين مقدار بيشتر شود (حداكثر تا 119 كيلومتر بر ساعت)، جزو گروه تروپيكال استورم ها به حساب مي آيد كه بسته به ميزان سرعت باد، عنوان هاي مختلفي دارد. ولي در صورتي كه سرعت باد به 119 كيلومتر بر ساعت يا بيشتر برسد، آن وقت آن را هاريكان مي ناميم. (ريشة واژة هاريكان، هاريكان (Hurican) است كه همان الهة شر براي مردم حوزة درياي كارائيب است.)
هاريكان ها سيكلونيك هستند. يعني بادهايشان به دور يك هستة مركزي مي چرخند. جهت اين چرخش در نيمكرة شمالي، پادساعت گرد (از غرب به شرق) و در نيمكرة جنوبي، ساعت گرد (از شرق به غرب) است. در عين حال، يك سيستم فشار پايين هم محسوب مي شوند. كمترين فشاري كه تاكنون ثبت شده، در داخل هاريكان بوده است.
هر هاريكان، سه بخش اصلي دارد: چشم (مركز چرخش)، ديوارة چشم و نوارهاي باران (نوارهايي كه دور چشم مي چرخند).
هاريكان چگونه تشكيل مي شود؟
در مناطق حاره اي، وجود اين سه عنصر در كنار هم آب گرم (با دماي لااقل 27 درجة سانتي گراد)، هواي مرطوب و بادهاي استوايي همگرا، موجب به وجود آمدن هاريكان مي شود.خيلي از هاريكان هاي اقيانوس اطلس در ابتدا به صورت طوفان هاي رعدآسايي هستند كه از آب هاي گرم اقيانوس عبور مي كنند. اين طوفان ها از سواحل غربي آفريقا آغاز شده و در سه مرحله به هاريكان تبديل مي شوند: تروپيكال دپرشن، تروپيكال استورم و هاريكان. اين سه مرحله در جاهاي مختلف، از چند ساعت تا چند روز طول مي كشد.گرچه فرايند تشكيل هاريكان هنوز به طور كامل براي ما مشخص نيست، اما وقوع سه اتفاق براي آن ضروري است:
۱ ـ يك چرخة مداوم تبخير ـ تبريد هواي گرم و مرطوب اقيانوسي: هواي گرم و مرطوب سطح اقيانوس به سرعت بالا مي رود. بخار آب اين هوا در اثر تبريد، به ابر و قطرات ريز باران تبديل مي شود. با آزاد شدن گرماي نهان تبريد، دماي هواي سرد قسمت فوقاني افزايش يافته و به بالا حركت مي كند. سپس مقدار ديگري از هواي گرم و مرطوب سطح اقيانوس، جاي اين تودة بالارونده را مي گيرد. ادامة اين پروسه، هواي گرم و مرطوب بيشتري را به درون طوفان كه در حال توسعه است، مي كشد. در عين حال، حرارت را هم از سطح به جو منتقل مي كند. اين مبادلة حرارت، يك جريان باد را به وجود مي آورد كه به دور يك نقطه مي چرخد.
۲ ـ يك جريان باد كه در سطح، شامل بادهاي همگرا باشد و در ارتفاعات بالاتر، قوي تر و با سرعت يكنواخت باشد: وقتي بادهاي همگرا در سطح به هم مي خورند، هواي گرم و مرطوب را به بالا هل مي دهند. اين هواي بالارونده، حركت هوايي را كه تازه از سطح بلند شده است، تقويت مي كند و چرخش و سرعت باد، بيشتر مي شود. بادهاي قوي اي كه در ارتفاعات بالاتر (بيشتر از 9 هزار متر) با سرعت يكنواخت مي وزند، كمك مي كنند تا هواي گرم از مركز طوفان رانده شود. به اين ترتيب، حركت دائمي هواي گرم از سطح ادامه مي يابد و طوفان شكل مي گيرد. اگر بادهاي ارتفاع بالا در همه جا با سرعت يكسان نوزند، شكل طوفان به هم مي ريزد و ضعيف مي شود.
۳ ـ اختلاف فشار (گراديان فشار) بين سطح و ارتفاع بالا: وقتي كه هواي فشار بالا به درون مركز فشار پايين طوفان مكيده مي شود، سرعت باد هم افزايش مي يابد. به اين ترتيب به توسيع هوريكين كمك مي كند.

مهدي صارمي فر
بارگذاري  ابرها روشي براي به هم ريختن ساختار ابرهاي باران زا و طوفان هاست. در اين روش با استفاده از راهكارهاي شيميايي، قطرات آب ابرها را به يخ تبديل مي كنند. يديد نقره و يخ خشك (دي  اكسيدكربن جامد) در اين روش به كار برده مي شوند.يك بالن يا هواپيما، اين ذرات را در داخل ابر، پراكنده مي كند. اين ذرات، يك هستة مركزي را تشكيل مي دهند كه قطرات ريز آب درون ابر، دور آن ها جمع مي شوند و يخ مي زنند. قطعات يخ ايجاد شده سقوط مي كنند. از يك طرف با كم شدن قطره هاي آب، چگالي ابر كم شده و به تدريج از بين مي رود. از طرف ديگر، مقداري از انرژي جنبشي ابر يا طوفاني كه ابر را همراه خود مي برد، صرف جابه جايي اين قطعات يخ مي شود و از انرژي آن كم مي شود. مشكل اساسي در اين روش، ندانستن مقدار كافي ذرات اوليه مثل يديد نقره براي اين عمل است. ايروينگ لانگموير از دانشگاه ماساچوست، در سال 1946 اين روش را ابداع كرد. برنارد ونه گات (برادر رمان نويس معروف، كورت ونه  گات) كسي بود كه به اثربخش بودن يديد نقره در اين فرايند پي برد. كشف اين پديده توسط او بود كه ايدة رمان گهوارة گربه را به كورت ونه گات داد. زيرا كريستال  هاي يخ كه توسط يديد نقره تشكيل شده اند، ساختاري متفاوت با يخ معمولي دارند.

پروژه خشم طوفان
پروژة خشم طوفان، برنامه اي براي مقابله با طوفان هاي ضعيف است. در اين برنامه، با پاشيدن يديد نقره در هستة مركزي طوفان توسط يك هواپيما، جلوي طوفان گرفته مي شود. اين پروژه از 1962 تا 1983 در ايالات متحده اجرا مي شد. قسمت زيادي از انرژي طوفان، صرف جابه جايي اين قطرات يخ مي شود. در نتيجه، از انرژي طوفان كاسته مي شود و خسارت خيلي كمي به بار مي آورد. اما در دهه 1980 ثابت شد كه اكثر طوفان هاي بزرگ، به اندازة كافي، آب به همراه خود ندارند تا با تبديل آن به يخ، از انرژي طوفان كاسته شود. از طرف ديگر، محققين فهميدند كه اكثر طوفان هايي هم كه با يديد نقره بارگذاري نشده اند، گاهي چنين وضعي پيدا مي كنند. در نهايت در دهه 1980 اين پروژه متوقف شد و مشخص شد كه اين روش هم براي مقابله با طوفان، مؤثر نيست.
طوفان هاي استر (1961)، بيولا (1963)، دبي (1969) و گينگر (1971) از جمله طوفان هاي بزرگي بودند كه با وجود اين كه توسط ذرات يديد نقره بارگذاري شده بودند، خسارات زيادي به بار آوردند.

ابوذر شيرزاد
همة آن ها طوفان هستند، طوفان هاي سهمگيني كه بسته به محل وقوعشان، نام هاي متفاوتي دارند. اصطلاح هاريكان براي طوفان هايي به كار مي رود كه در اقيانوس اطلس با سرعتي بيش از 119 كيلومتر بر ساعت رخ مي دهند. حوزة گسترش هاريكان، اقيانوس اطلس شمالي و مناطقي از اقيانوس آرام شمالي است. اوج فعاليت طوفان هاي مناطق گرمسيري كه هاريكان، يكي از آن هاست، اواخر تابستان در ماه هاي اوت و اكتبر است. در آن وقت، دماي درياها به بيشترين حد خود مي رسد. البته هر منطقة ساحلي خاصي در اين مناطق، الگوي فصلي و زماني خود را دارد. در آغاز فصل، طوفان ها بيشتر در خليج مكزيك در نزديكي باهاماس تشكيل مي شود. اما مناسب ترين مكان آب و هوايي براي وقوع طوفان، خليج هندوراس است. طوفان هاي ديگري كه مثل هاريكان از خانوادة طوفان هاي گرمسيري هستند، نام هاي ديگري دارند. آن هايي كه در منطقة غرب اقيانوس آرام در فيليپين، ويتنام، چين و ژاپن رخ مي دهند، تيفون ناميده مي شوند. طوفان هاي ديگري هم هستند كه به طور مداوم در خليج بنگال اتفاق مي افتند و به بنگلادش خسارت مي زنند. به اين طوفان ها سيكلون مي گويند. اين طوفان از طريق اقيانوس هند مناطقي از شرق آفريقا را و همچنين از طريق اندونزي، شمال استراليا را تحت تأثير قرار مي دهد.

نام گذاري
تا سال ها طوفان را به نام مرد مقدسي كه در آن بازة زماني، متولد يا فوت شده بود، نام مي نهادند. روش مدرن نام گذاري، به خاطر نياز به شيوه اي سرراست براي مكالمات دريايي در خبررساني به كشتي ها و هواپيماها بنا نهاده شد. بنا بر اين نياز، در 1953، فرايند نام گذاري نظام مند طوفان ها، به وسيلة مركز ملي طوفان در ايالات متحده آغاز شد. با توجه به شيوة متداول نگارش انگليسي كه اشيا را با ضمير مؤنث مخاطب قرار مي دهد، از قديم الايام از اسامي بانوان در نام گذاري طوفان ها استفاده مي شد. ولي با توجه به ماهيت ذاتا مخرب طوفان، نام گذاري براساس اسامي مؤنث مي تواند نشان دهندة نگاه جنسيتي جامعة مردسالار باشد(!) بنابراين، سازمان جهاني هواشناسي براي تنوير افكار عمومي اعلام كرد كه از نام هاي مذكر نيز استفاده خواهد كرد. در مورد طوفان هاي اقيانوس اطلس (Hurricane)، نام ها در چرخه هايي شش ساله از شش ليست متفاوت انتخاب مي شود كه در آن ها از اسامي زن و مرد به توالي استفاده شده. جنسيت نام اولين طوفان هر سال، در سال هاي زوج، مذكر و در سال هاي فرد، مؤنث است. (از حروف Y، X،U، Q و Z صرف نظر شده.) اگر تعداد طوفان ها در سال طوفاني اي از 21 تجاوز كند، از حروف يوناني استفاده خواهد شد.