رضا مختاري
به كتاب هاي كودكي مان كه فكر مي كنيم، اول از همه، شكل و شمايل كتاب و تصويرهايش به يادمان مي آيد. حتي اگر بچه اي نبوده باشيم كه به غير از كتاب درسي، كتاب ديگري خوانده باشيم، باز هم اين تصاوير كتاب ها هستند كه در ذهن مان جا خوش كرده اند. يك تصويرگر خوب، هميشه متن را خوب برانداز مي كند و به نسبت آن، تصويرسازي مي كند. يك تصويرسازي خوب مي تواند دنياهاي تازه اي پيش چشم خواننده قراردهدكه تخيل خواننده به تنهايي نمي توانسته به آن پا بگذارد.
وقتي به نقاشي هاي كودكان نگاه مي كني، تخيل عجيبي در آن ها موج مي زند. كودكان خيلي از قراردادهاي نقاشي هاي واقع گرا و وفادار به تصور واقع گرايانه را زير پا مي گذارند و به همين خاطر، تصويرگران كتاب كودك هميشه سعي مي كنند به اين تخيل پر و بال بدهند و يا حتي از طرز نقاشي بچه ها در تصويرسازي قصه هاي كودكانه استفاده كنند.
البته تصويرسازي فقط مال كتاب كودك نيست و در فرهنگ ما نگاره ها و تصاوير، همواره در كنار متن شكل مي گرفته اند. هر چند بعضي وقت ها آن قدر قوي و مستقل از متن هستند كه خيال مي كني متن فقط بهانه اي براي كشيدن يك اثر مستقل هنري بوده است.
تصويرسازان ايراني در سطح جهان هم درخشيده اند. و در دوسالانه هاي بزرگ دنيا حضور داشته اند.
تقريبا دو سال است كه از تأسيس انجمن تصويرگران كتاب كودك مي گذرد. اين انجمن، هفتة پيش، منتخبي از آثار اعضايش را در نمايشگاهي با عنوان تا دوسالانة ششم در خانة هنرمندان به نمايش گذاشت. اتفاق جالب اين نمايشگاه، چاپ كتاب سال تصويرگران بود. كه نزديك به 1000 تصوير از 160 تصويرگر كتاب كودك كه بيشترشان هم جوان بودند، در آن چاپ شده بود.
تاريخ بيهقي ـ آن هايي كه تصويرگري هاي مرتضي مميز را ديده اند، مي گويند چقدر شبيه مميز است! بعضي ها هم مي گويند چرا مميز؛ اين يك سبك تصويرگري است كه لهستاني ها درست كرده اند. در هر صورت، كمال طباطبايي خيلي خوب صحنة مرگ خواجه احمد حسن ميمندي را تصوير كرده. فانتزي اين كار در اين است كه چندان قيدي به پرسپكتيو ندارد؛ يعني مرد مرده در مقايسه با بقيه، ايستاده به نظر مي رسد.
لباس نو امپراتور - فرشيد شفيعي در اين كار، قصة لباس نو امپراتور اندرسن را ايراني كرده. امپراتور قصة اندرسن، شده كنجدشاه كه به سبك شاهان ايراني، يك خياط باشي و يك كاتب باشي (هانس آقا كريستين خان اندرسن) كه روي ميز خم  شده هم دارد. شفيعي مثل بعضي از نقاشي هاي قهوه خانه اي خيلي راحت اسم و رسم آدم ها را كنارشان نوشته است. به اين هم دقت كنيد كه نسبت قد و قوارة شاه با آدم ها و تركيب بندي تصوير، مثل نقاشي بچه هاست و چندان ارادتي به واقعيت ندارد.
خياط حيله گر و جوان مغرورـ حركت زن ها در اين اثر راشين خيريه خيلي جالب است. اصلا انگار حركت شان ريتم دارد. يكي از پله ها بالا مي رود، يكي خم شده رخت بردارد، يكي تشت را بالا گرفته و خلاصه حركت ها خيلي خوب به سمت راست مي چرخند و سمت راست هم مردي دارد بيرون مي رود.
چه رنگ گرمي دارد اين كودك و چاه ! راهله برخورداري با تضاد رنگ هاي سرد و گرم، تنهايي و معصوميت كودك را خوب نشان داده. بافت ها هم خوب كار شده اند؛ چقدر خوب ،توري بودن لباس فرشته را لمس مي كنيم. و چقدر خوب حركت شان از بالا به پايين، تصوير شده است.
آخرين ببر- تركيب بندي اين اثر رضا مكتبي، عجيب و غريب و غير واقعي است. ببر قرار است آدم ها را بترساند و چه خوب با بزرگ شدنش، با رنگ قرمزش و با تزئيناتي كه تصويرگر به كار برده، اين هيبت و وحشت نشان داده شده. آدم ها خيلي خوب ببر را دوره كرده اند اما ببر با همة هيبتش دارد سقوط مي كند.
شواليه نيست، اما اسب! سوار جمع و جوري است. اين كار علي هاشمي شهركي خيلي ايراني است. بته جقه هاي لباس سوار، شبيه كارهاي قجري است و پيچش خطوط اسليمي از موهايش گرفته تا سربند و بيني اسب ديده مي شود. و ديگر اين كه حركت اسب هم خيلي طنازانه است.
دختر نارنج و ترنج ـ قرار است شخصيت هاي يك داستان شاد و خوشحال نشان داده شوند و هدا حدادي از عهدة اين كار بر آمده. خيلي خوب از رنگ هاي شاد استفاده كرده و خطوط هم طوري است كه به اجراي اين شادي كمك كرده اند؛ به پيچ و تاب موهاي دختر نگاه كنيد. نكتة جالب ديگر، اين است كه تصويرگر براي طراحي لباس دختر از كلاژ استفاده كرده. يعني آمده تكه كاغذ يا پارچه ها را اسكن كرده و تصوير رنگارنگي براي ما ساخته.