مهدي صارمي فر
در روزگاري دور، در امريكاي جنوبي و مركزي، اقوامي از سرخ پوست ها زندگي مي كردند كه در زمان خودشان تمدن پيشرفته اي داشتند. اقوام مايا، ازتك و اينكا مشهورترين اين تمدن ها را داشتند و در اين ميان، تمدن اينكا پيشرفته تر و مترقي تر از همسايگان خود بود. متأسفانه پس از حملة اسپانيايي ها براي كشورگشايي، كلية ظواهر اين تمدن ها از بين رفته است و فقط برج هاي سنگي هرمي شكلي از اين اقوام باقي مانده كه ظاهرا نقش پرستشگاه را داشته اند. امپراتوري اينكا كه از حدود 1500 سال پيش از ميلاد مسيح در ناحية غربي امريكاي جنوبي در محل امروزي كشور پرو شكل گرفته بود، در سال 1533 با كشته شدن امپراتور آتاهوالفيا توسط ژنرال اسپانيايي فرانچسكو پيزارو به پايان رسيد.
اما هميشه دستاوردهاي اين تمدن، مورد توجه باستان شناسان بوده است. اينكاها در هنر، معماري، رياضيات، كشاورزي، پزشكي وعلم مواد، پيشرفت هاي قابل توجهي كرده بودند؛ اما چون بيشتر دستاوردهاي آن ها روي لوحه هاي طلايي ثبت شده بود و ابزارهاي آن ها معمولا از جنس طلا بوده است، پس از تصرف آن نواحي توسط فاتحان اسپانيايي، اكثر اين مواد به صورت شمش درآمده و به خزانة پادشاهي اسپانيا منتقل شده است. به همين دليل همواره از تمدن اينكاها با عبارات اسطوره اي و اسرارآميز ياد مي شود.
يكي از آثار مهم باقي مانده از اينكاها بافته هاي نخي عجيبي هستند كه به صورت رشته هايي بلند به يك رشتة اصلي متصل هستند. اين رشته ها كه خيپو (Quipu) نام دارند، ابزارهايي براي ثبت اطلاعات بوده اند. اين رشته هاي نخي از جنس كتان و در رنگ هاي مختلف هستند و گره هايي روي آن ها وجود دارد كه به نظر مي رسد نماد اعداد در دستگاه شمارش ده ـ دهي (روش امروزي كه براي شمارش به كار مي رود) هستند. از خيپوها در حسابداري و به خصوص در محاسبه ماليات مناطق گوناگون امپراتوري استفاده مي شده است.
از تمدن باستاني اينكا نخ بافته هايي به جامانده كه درواقع نوعي نوشته است. دانشمندان به زودي خواهند توانست اين نوشته ها را بخوانند
توان هاي مختلف ده (يكان، ده گان، صدگان و...) با گره هايي روي رشتة اصلي مشخص مي شدند و اعداد با گره هايي كه روي هر رشتة آويزان از رشتة اصلي بود، علامت گذاري مي شدند. اما به تازگي گروهي از مردم شناسان امريكايي موفق شدند كه روي اين خيپوها كلماتي را نيز كشف كنند.
اين گروه از استادان دانشگاه هاروارد براي رمزگشايي۲۱ خيپو از يك ناحيه، از كامپيوتر استفاده كرده اند و به اين نتيجه رسيده اند كه يك دسته از گره ها روي اين خيپوها معرف نام يك شهر هستند. اگر اين كشف، تأييد شود، اين نخستين كلمه از بقاياي تمدن اينكا خواهد بود كه كشف شده و در ضمن، كليدي براي يافتن ديگر لغات و همچنين حروف الفباي اينكا خواهد بود. اينكاها براي ثبت اطلاعات از كاغذ استفاده نمي كردند و اطلاعات خود را روي خيپوها ثبت مي كردند. حدود 700 خيپو تاكنون كشف شده كه بيشتر آن ها مربوط به حسابداري و ماليات است. اما به نظر مي رسد خيپوهاي طولاني تري كه وجود دارد، روايت هاي تاريخي و قصه ها و اسطوره هاي اينكا هستند. و اين كشف اخير، كليدي براي خواندن اين متون نخي خواهد بود.
اين دو استاد در مقاله اي كه در مجلة ساينس چاپ كرده اند، مدعي شدند كه نقش تكرار شونده با سه گروه خاص، بيان كنندة نام شهر پوروچوكو ، پايتخت امپراتوري بوده و مربوط به امور مالي كاخ اين شهر بوده است.

اگر تكنيك جديد درمان بيماري هانتينگتون در امريكا به تاييد برسد، تا ابتداي سال آيندة ميلادي، شاهد كاشت سلول هاي مغز خوك در مغز انسان خواهيم بود. بيماري هانتينگتون از هر 100 هزار نفر، يكي را مبتلا مي كند، اما عوارض و نشانه هايش آن قدر ترسناك است كه بسياري از افرادي كه با توجه به سوابق فاميلي، خود را از نظر ژنتيكي مستعد ابتلا مي دانند، از دادن آزمايش خودداري مي كنند و ترجيح مي دهند صبركنند تا بيماري خودش به سراغشان بيايد. علائم هانتينگتون معمولا بين سنين 30 تا 50 سالگي ظاهر مي شود و شامل حركات غيرقابل كنترل، فلج سريع ماهيچه ها، ديوانگي و مرگ زودهنگام است.
حالا نتايج آزمايش هاي محققان در مركز فن آوري هاي سلولي در نيوزيلند نشان مي دهد كه كاشت سلول زندة حيوانات در مغز نخستينيان، براي درمان بعضي از بيماري هاي مغزي، كاملا موفقيت آميز است. به كارگيري اين روش براي درمان انسان ها با دو مانع ملاحظات اخلاقي و ترس از انتقال ويروس هاي جانوري به انسان همراه است. اما به اعتقاد پژوهشگران، موفقيت ها و مزاياي آن كاملا بر اين ملاحظات مي چربد.
سلول هاي خوك مورد استفاده در اين روش، سلول هاي عصبي نيستند، بلكه از بخش مركزي يك بافت مغزي خاص به نام كورويد پيكسوس به دست آمده اند و نوعي نقش پرورشي و تغذيه اي برعهده دارند. يعني انجام كارهايي مثل جمع آوري مواد سمي، توليد مايع مغزي ـ نخاعي و ترشح دسته اي از هورمون ها و پروتئين هاي ضروري براي فعاليت مغز (با نام نوتروفين) كه بيماري هانتينگتون با كاهش قابل توجه ميزان آن ها همراه است.
در آزمايش، محققان ابتدا اسيد كينولينيك را كه يك سم عصبي به حساب مي آيد، براي شبيه سازي بيماري وارد مغز 7 ميمون كردند. در مرحلة بعد به مغز 3 تا از آن ها، سلول هاي زندة مغز خوك تزريق شد. پس از آزمايش بافت مغزي اين نمونه ها، معلوم شد در مواردي كه كاشت سلول صورت نگرفته، 50 درصد استرياتوم (همان بخشي از مغز كه در بيماري هانتينگتون آسيب مي بيند) دچار ضايعه شده، اما اين عدد در ميمون هاي درمان شده، تنها 10 درصد كل بافت مغز است.
با توجه به اين نتايج، تيم نيوزيلندي اميدوار است كه آزمايش هاي انساني اين روش به تائيد FDA (سازمان غذا و داروي امريكا) برسد. البته FDA پيش از اين،  آزمايش هاي مشابهي را مثلا در مورد پاركينسون تاييد كرده كه به خاطر پس زده شدن سلول هاي كاشته شده، نتايج چندان درخشاني نداشته اند. اين همان مشكلي است كه تيم نيوزيلندي براي مقابله با آن، ترفند بسته بندي سلول هاي خوك با آلگينا را انديشيده است. آلگينا، نوعي جلبك دريايي است كه سلول هاي تزريق شده را از گزند سيستم ايمني بدن در امان نگه مي دارد و در عين حال به اكسيژن، مواد معدني و نوتروفين ها اجازة ورود و خروج مي دهد. احتمالا FDA غير از ملاحظات اخلاقي، بهانة ديگري نمي تواند بياورد.

احسان لطفي
مگس ميوه، 4 جفت كروموزوم، بيشتر ندارد، اما پژوهشگران توانسته اند لابه لاي ژن هاي همين 8 رشته، ژني پيدا كنند كه علاوه بر مقاوم كردن اين جانور در برابر الكل، به او در رويارويي با استرس هم كمك مي كند. محققان احتمال مي دهند ژن مشابهي هم در انسان ها وجود دارد كه مي تواند به توضيح بعضي از حالت هاي اعتياد به الكل و حتي درمان آن ها كمك كند.
مقاومت در برابر الكل، يكي از فاكتورهاي مؤثر در اعتياد به اين ماده است. چون افرادي كه كمتر از بقيه تحت تأثير اتانول قرار مي گيرند، با مصرف مقادير بيشتر، احتمال اعتيادشان را بالا مي برند. تحقيقات قبلي نشان داده بود كه اين ويژگي تا حدي ژنتيكي است، اما تنها چند مورد از ژن هاي دخيل در آن شناخته شده بود. با توجه به دشواري آزمايش هاي ژنتيكي در انسان، اولريخ هبرلين و همكارانش در دانشگاه كاليفرنيا ـ سان فرانسيسكو سراغ درو سوفيلا ملانوگاستر يا همان مگس ميوه رفتند كه ساختار ژنتيكي اش به انسان شباهت دارد.
براي اندازه گيري مقاومت نسبت به اتانول، اولريخ و همكارانش، مگس ها را روي پله اول يك محفظة ستوني پله پله قرار دادند و بخار اتانول وارد آن كردند.مگس ها با جذب الكل تعادلشان را از دست مي دادند و يك پله پايين مي افتادند. معيار اندازه گيري مستي هر مگس، زمان لازم براي رسيدنش به پايين ترين پله بود.
پژوهشگران با اين روش، تاثيرپذيري ده ها هزار مگس را كه بعضي ژن هايشان به طور تصادفي تخريب شده بود، بررسي كردند. آزمايش نشان داد كه رسيدن يك مگس طبيعي و سالم به ته محفظه، حدود 20 دقيقه طول مي كشد. وقتي همين مگس، 4 ساعت بعد دوباره مورد آزمايش قرار مي گيرد، كمي نسبت به الكل مقاوم مي شود و در 28 دقيقه به آخرين پله مي رسد، اما اين زمان، در مگس هايي كه ژن خاصي از آن ها تخريب شده، تنها 23 دقيقه است. ژني كه هبرلين، اسم خماري را رويش گذاشته است.
استرس هم يكي ديگر از عامل هاي مؤثر در اعتياد به الكل است. قرار گرفتن در شرايط اضطراب آور، مي تواند مقاومت در برابر الكل را در انسان افزايش بدهد و با بالا بردن موقت آستانة تأثيرپذيري، شرايط را براي اعتياد مساعدتر كند. با توجه به اين موضوع، محققان ارتباط اين دو عامل در مگس ها را هم بررسي كردند. آن ها دستة ديگري از مگس هاي ميوه با ژن خماري سالم را به مدت 30 دقيقه در دماي 37 درجه قرار دادند. 4 ساعت بعد، اين مگس ها براي اولين بار در محفظة الكل قرار گرفتند و با وجود اين، پايين افتادنشان 5/29 دقيقه طول كشيد. اما اين ميزان مقاومت، در مگس هاي با ژن تخريب شده، مشاهده نشد.
هبرلين و همكارانش اميدوارند كه شناسايي معادل اين ژن ها در انسان، به شناسايي افرادي كه بيشتر در خطر اعتياد به الكل قرار دارند، كمك كند.

نانوتكنولوژي با معرفي اولين ترانزيستور ساخته شده از لوله هاي ريزكربني، به قلمرو الكترونيك هم پا گذاشت. اين وسيله كه يك نانو لوله Y شكل است و به وسيلة گروهي از پژوهشگران دانشگاه سان ديه گو ابداع شده، با ساختاري بسيار ساده، درست مثل ترانزيستورهاي رايج كار مي كند. يعني جرياني را كه از يك شاخه به شاخة ديگر آن برقرار است را مي توان با اعمال ولتاژ به شاخة سوم، قطع و وصل كرد.
ترانزيستورهاي رايج را از لايه هاي مواد نيمه رسانايي مثل سيليكون مي سازند. در توليد تراشه، اين ساختارهاي نيمه رسانا را آن قدر ريز مي كنند كه بتوان تعداد زيادي از آن ها را كنار هم گذاشت و يك مدار مجتمع با حجم كم و توان محاسباتي بالا ساخت. اما وقتي اين اجزا ريز و ريز تر مي شوند، جريان الكتريكي از آن ها نشت مي كند و علاوه بر گرم كردن مجموعه و اتلاف توان، در كار ترانزيستورها هم اختلال به وجود مي آورد. يعني بعضي از كليدهاي ترانزيستوري موقعي كه بايد بسته باشند، باز مي مانند. به همين خاطر، خيلي ها معتقدند كه تراشه هاي سيليكوني را نمي توان ريزتر از اين ساخت و بايد به دنبال راه هاي تازه اي ـ مثل استفاده از نانولوله هاي كربني -گشت.
نانو  لوله ها، ورقه هاي كربني لوله شده اي هستند كه جريان الكتريكي را به راحتي هدايت مي كنند و با پهنايي حدود چند ميليارديم متر، جاي خيلي كمتري در مقايسه با مدارهاي سيليكوني رايج مي گيرند. نانولوله ها مشكل نشت هم ندارند و به همين دليل يك كليد كامل (باز يا بسته و نه چيزي در اين ميان) به حساب مي آيند. علاوه بر اين، آن ها را مي توان با روش هاي شيميايي ارزان تر و بدون نياز به لايه نشاني و ديگر تشريفات پرزحمت مدارهاي سيليكوني ساخت. البته ساخت كليد، نيازمند لوله هاي يك تكة چند شاخه است كه تيم دانشگاه سان ديه گو با اضافه كردن كاتاليزوري از جنس تيتانيوم ـ آهن به ظرف حاوي نانولوله هاي مستقيم در حال رشد، موفق به توليد آن ها شده است. وقتي يكي از ذرات كاتاليزور به بدنة نانو لوله  مي چسبد، تبديل به پايه اي براي رشد يك شاخة جديد مي شود و لوله در ادامة رشدش به شكل Y درمي آيد.
پژوهشگران امريكايي و سوئدي تا به حال، مدارهاي منطقي را با استفاده از نانولوله ها ساخته اند، اما از آن جا كه اين مدارها براي كنترل جريان، نيازمند گيت هاي فنري هستند، ساختشان شامل چندين مرحله است كه توان رقابت تجاري با صنعت الكترونيك سيليكوني را ـ لااقل فعلا ـ از آن ها مي گيرد. برندة مسابقه هركس كه باشد، الكترونيك همچنان در ستون چهارم جدول تناوبي باقي خواهد ماند!