آخرين فيلم تيم برتون چارلي و كارخانه شكلات سازي باز هم همان فضاهاي آشنا و دنياي عجيب و غريب و فانتزي را دارد
كاوه مظاهري
آدم هاي عجيب و غريب توي دنيا زياد هستند. آدم هاي خاص، آدم هايي كه مثل بقيه نيستند و در هر كاري سعي مي كنند كه ساز خودشان را بزنند. توي يك پوستر درباره سهراب سپهري تعدادي آدم بودند كه همگي با دست يك جهت را نشان مي دادند و شخصي بين آن ها بود كه دقيقا جهت مخالف را نشان مي داد؛ او سهراب بود. شايد اين بهترين تعريف از اين آدم ها باشد.
تا دل تان بخواهد، از اين آدم ها در سينما پيدا مي شود. اگر جريان غالب سينما را فيلم سازي به سبك هاليوود يا حتي باليوود بدانيم، مي توانيم آدم هايي را پيدا كنيم كه درست مسير مخالف را مي روند. جالب ترين اين آدم ها كساني هستند كه درست توي دل هاليوود، دارند كار خودشان را مي كنند، دنياي خودشان را دارند و مثل سهراب با انگشت به طرف ديگري اشاره مي كنند .
تيم برتون يكي از همين آدم هاست كه با فيلم جديدش چارلي و كارخانه شكلات سازي ، چند هفته اي است تيتر اول بيشتر مجلات سينمايي شده. او بار ديگر سراغ همان فضاهاي فانتزي مورد علاقه اش رفته؛ همان دنياي كودكانه و همان فضاهاي كارتوني. چارلي و كارخانه شكلات سازي يكي از پرطرفدارترين كتاب هايي است كه براي كودكان نوشته شده. اما اين فقط ظاهر اين داستان است؛ چون به قول برتون: آن را در هر سني مي توان خواند. رولد دال، نويسنده اين كتاب هم يك كسي شبيه خود برتون بود: بزرگسالي با شرارت و تخسي كودكانه. او داستان هاي ترسناك را دوست داشت و تيم برتون هم فيلم ترسناك را. او دوست داشت كودكان را به مطالعه علاقه مند كند و شخصيت اول بيشتر فيلم هاي برتون هم آدم هايي هستند كه روحيه اي كودكانه دارند. برتون عاشق رولد دال است.
در كارخانه چه خبر است؟
چارلي باكت پسر يك خانواده فقير است. خانه آن ها نزديك يك كارخانه بزرگ شكلات سازي است و چارلي هميشه در حسرت اين است كه بتواند شكلات هاي جور واجور اين كارخانه را بخورد؛ ولي فقر اجازه خريد اين شكلات ها را به او نمي دهد. يك دفعه اتفاق جالبي رخ مي دهد. ويلي وونكا (جاني دپ) رئيس كارخانه شكلات سازي اعلام مي كند كه داخل پنج تا از بسته هاي آب نبات اين شركت، بليتي طلايي وجود دارد. بليتي كه به دارنده اش اين امكان را مي دهد كه در سفري جذاب از كارخانه بازديد كند و چارلي يكي از اين بليت ها را پيدا مي كند و به همراه چهار بچه خو شبخت ديگر(!) راهي كارخانه وونكا مي شود... وونكا مردي افسرده است. پدر ويلي وونكا ي كوچولو دندان ساز بود، براي همين، پسرش را از خوردن شيريني جات منع كرده بود. وونكا هم در بچگي مانند چارلي نمي توانسته شكلات بخورد و براي همين از خانه پدري مي گريزد و تصميم مي گيرد كه بزرگترين شكلات ساز دنيا شود. تيم برتون براي نقش وونكا باز هم يكي از محبوب ترين بازيگرانش يعني جاني دپ را انتخاب كرد. در حالي كه رقبايي چون جيم كري، آدام سندلر، استيو مارتين، رابين ويليامز، نيكلاس كيج و حتي مريلين منسون خواننده داشته. به نظر برتون جاني فوق العاده است. او اصلا مناسب شخصيت هاي عجيب است و از تغيير كردن لذت مي برد. آن ها براي اجراي نقش وونكا سراغ مجري هاي برنامه هاي تلويزيوني رفتند. جاني دپ مي گويد: وونكا خودش را از جهان بيرون دور نگه داشته و شايد براي همين است كه تلويزيون دوست خوبي براي او است. جاني سعي كرده خودش را شبيه مجري هاي مردي بكند كه سعي مي كنند اداهاي زنانه دربياورند. حتي گريم و رنگ پوستش هم روي اين قضيه تاكيد دارد؛ چيزي شبيه مايكل جكسون يا همان شخصيت فوق العاده ادوارد دست قيچي ساخته خود تيم برتون. شخصيت دكتر وونكا توسط خود برتون به فيلم اضافه شد و در واقع در كتاب وجود نداشت. خود برتون مي گويد براي اين كه به شخصيت ويلي وونكا هويت بيشتري بدهد، شخصيت پدرش را هم به داستان اضافه كرده. البته نبايد فراموش كرد كه نقش پدر وونكا را كريستوفر لي بازي مي كند. بنابر اين بعيد نيست كه به خاطر علاقه شديد برتون به لي اين نقش به فيلم اضافه شده باشد تا لي هم بتواند در فيلم او بازي كند.
|
|
|
يك فيلم برتوني
دوران كودكي ويلي وونكا برداشتي از دوران كودكي خود برتون است و شخصيت پدر ويلي مانند بيشتر فيلم هاي برتون، شخصيت مثبتي نيست. او حتي اسم دفتر كار دكتر وونكا را Smilex گذاشته: نام همان گازي كه در فيلم بتمن (تيم برتون ـ 1989)، جوكر (شخصيت منفي فيلم) به وسيله آن، مردم را مي كشت. دور كارخانه شكلات سازي وونكا حصار آهني كشيده شده؛ كارخانه او هم مثل خانه ادوارد دست قيچي از شهر جدا شده. برتون خاطره اي از دوران كودكي اش تعريف مي كند كه شايد بي ربط به اين جداسازي نباشد: وقتي بچه بودم اتاقم دوتا پنجره داشت، يكي از آن پنجره ها به روي چمنزاري زيبا باز مي شد. يك روز پدر و مادرم آمدند و جلوي آن را ديوار كشيدند، فقط يك شكاف كوچك در بالاي آن گذاشتند كه بماند. براي همين من مجبور مي شدم كه از ميز بالا بروم تا بتوانم بيرون را ببينم. من هيچ وقت نپرسيدم كه چرا؟ ؛ بايد از آن ها مي پرسيدم.
فضاي فيلم چارلي و كارخانه شكلات سازي هم مانند داستانش فانتزي و در عين حال سياه است. برتون هميشه گفته كه بين ژانرهاي سينمايي، فيلم هاي خنده دار و ترسناك را بيشتر از بقيه دوست دارد. فضاي غالب فيلم هاي او هم معمولا تركيبي از اين دو ژانر است. شخصيت ويلي آدمي است كه توسط اطرافيانش درك نمي شود؛ مثل شخصيت ادوارد دست قيچي كه مانند پينوكيو به وجود آمد، مدت ها در خانه اي به دور از شهر زندگي كرد و وقتي به شهر آمد، با فضايي به شدت غريبه روبه رو شد. فضايي كه به او اجازه نمي داد كه به دليل شكل دستانش با كسي ارتباط برقرار كند. شخصيت اد وود (در فيلم ديگر برتون) هم فيلم سازي بود كه توسط اطرافيانش درك نمي شد، شخصيت بتمن هم همين طور. فيلم و دنياي خود تيم برتون هم همين طور است؛ دنيايي است كه كمتر توسط اطرافيانش درك مي شود. دنياي فيلم هاي او همان قدر شخصي است كه دنياي فيلم هاي تاركوفسكي و برگمان. در اين فيلم، باز هم مراسم شبيه كريسمس و هالووين حضوري پررنگ دارند، باز هم مترسك ها ديده مي شوند، باز هم رنگ ها اغراق آميزند، باز هم شب برفي ديده مي شود و باز هم داستان روي آدم هاي طرد شده تمركز مي كند؛ چون چارلي وكارخانه شكلات سازي يك فيلم برتوني است.
يك عالمه شكلات
چارلي و كارخانه شكلات سازي پروژه عظيمي بود. غير از چند تا بازيگر حرفه اي بقيه بازيگرها بچه هايي هستند كه شايد براي اولين بار جلوي دوربين قرار مي گرفتند. بيشتر فيلم، توي كارخانه شكلات سازي وونكا مي گذرد. خيلي راحت مي شد كه كل اين كارخانه را با كامپيوتر شبيه سازي كرد و از بازيگران هم جدا بازي گرفت و بعدا اين ها را با هم تلفيق كرد. اما نه، به اين راحتي هم نمي شد. برتون از بازي جاني دپ و هلنا بونهام كارتر خيالش راحت بود؛ ولي بچه ها چي؟ حتي اگر بچه ها توي يك كارخانه واقعي شكلات سازي هم بودند، نمي شد اطمينان كرد كه خوب بازي مي كنند؛ چه برسد به اين كه كارخانه هم نباشد. بنابراين بايد كارخانه را واقعا مي ساختند؛ يك كارخانه با شكلات هاي واقعي. پس آن را ساختند. توي كارخانه يك رودخانه شكلات بود كه حدود 781905 ليتر شكلات صرف آن شد. يك آبشار شكلات هم بود كه حدود 10153 ليتر شكلات را به باد فنا داد. 20 هفته هم طول كشيد تا قايق شناور ويلي وونكا بر روي رودخانه شكلات ساخته شود. البته اين شكلات ها دردسرآفرين هم شدند؛ چون روز اول يا دوم فيلم برداري بود كه دوربين با تمام تجهيزاتش شلپي توي اين رودخانه افتاد. كارگرهاي كارخانه هم تعدادي موجود كوچولوي نيم متري به اسم اومپا لومپا هستند كه كارشان به هم زدن شكلات هاست. آن ها همه شبيه همديگر هستند و در واقع برتون تعداد زيادي از آن ها را از روي ديپ روي بازيگر كوتوله و با استعداد فيلم قبلي خودش ماهي بزرگ شبيه سازي كرد. همه حركات ديپ روي ضبط شد و با جلوه هاي ويژه كامپيوتري بر روي اين موجودات پياده شد. برتون موازي با ساخت چارلي وكارخانه شكلات سازي ، يك انيميشن بلند هم دارد مي سازد كه احتمالا زمستان اكران مي شود، شباهت چارلي و كارخانه شكلات سازي به انيميشن هاي ديزني، شايد به دليل همين موازي كاري باشد.
|
|
|
يك منتقد در تعريف فيلم مي گويد: چارلي و كارخانه شكلات سازي به جز شكلات هرچه بخواهيد به شما مي دهد اين يكي را هم خودتان مي توانيد تهيه كنيد
ديگر برتون غريبه نيست
چارلي و كارخانه شكلات سازي چند هفته اي است كه اكران شده. مايكل ويلمينگتن، منتقد معروف امريكايي گفته: چارلي و كارخانه شكلات سازي هر آن چه مي خواهيد، به جز خود شكلات را به شما مي دهد. اين يكي را هم خودتان مي توانيد تهيه كنيد. بعد از مدت ها از فيلم برتون استقبال كم نظيري شد و اين در حالي است كه مردم موازي با چارلي و كارخانه شكلات سازي از كارهاي كليشه اي مثل چهار شخصيت شگفت انگيز هم خوب استقبال كردند. دوستي مي گفت كه از امريكايي ها بعيد بود كه از چنين فيلمي اين قدر استقبال كنند. دليلش هم ماهي بزرگ ساخته قبلي برتون و استقبال كم امريكايي ها از اين فيلم بود؛ اما ظاهرا اين دفعه قضيه فرق دارد. اين دفعه به جاي بزرگترها بچه ها هستند كه به سينما مي روند؛ بچه هايي كه شايد بيشتر به خاطر علاقه شان به شكلات ها دل شان مي خواهد فيلم را ببينند؛ اما وقتي به ديدن فيلم مي روند، به شدت با فضاي آن ارتباط برقرار مي كنند؛ فضايي از جنس تيم برتون، از جنس بچه ها.
حالا ديگر خيلي ها منتظر فيلم بعدي او هستند؛ انيميشني به نام عروس مرده كه قرار است آخر امسال به نمايش درآيد. همه منتظرند تا باز هم ببينند كه حاصل همكاري تازه برتون و جاني دپ چه چيزي از آب در خواهد آمد.
