احسان لطفي
زيست شناس ها، سلول هاي عصبي را ريش سفيد سلول هاي بدن مي دانند و دليل شان هم فرضيه تكثير نشدن نورون هاست؛ اما حالا چند پژوهشگر سوئدي راهي براي تعيين سن سلول هاي زنده واتمان مستقيم اين نظريه با استفاده از روش كربن سنجي پيدا كرده اند. اگر هنوز چشم هايتان گشاد نشده، پيداست كه چيزي از كربن سنجي نمي دانيد.
كربن به اضافه 2
كربن سنجي روشي است كه در آن از ايزوتوپ 14، براي تعيين قدمت آثار تاريخي با منشاء زيستي و حداكثر سن 50 هزار سال استفاده مي شود. كربن 14، نوع نادري از اتم كربن است كه از برخورد ذرات كيهاني با مولكول هاي نيتروژن جو به وجود مي آيد و در جريان فرآيند فتوسنتز، وارد گياهان و سپس جانوران و انسان ها مي شود. اين ايزوتوپ كه نوترون هايش 2 تا بيشتر از كربن معمولي است، راديواكتيو و ناپايدار است و نيمه عمري در حدود 5700 سال دارد (يعني بعد از هر 5700 سال، مقدار آن در يك نمونه، نصف مي شود) اما چون نرخ پيدايش و سرعت فروپاشي آن برابر است، غلظتش در جو، با دقت خوبي ثابت مي ماند و به همين خاطر هميشه درصد ثابت و البته اندكي از اين ايزوتوپ در جو، بدن شما و ساير موجودات زنده وجود دارد. (چيزي حدود يك اتم در هر هزار ميليارد اتم كربن)
آغاز از مرگ
اما وقتي موجود زنده اي مي ميرد، روند دريافت كربن جديد در آن متوقف مي شود. اين يعني چيزي جاي كربن 14 فروپاشي شده را نمي گيرد و بنابراين نسبت كربن 14 به كربن 12 به تدريج در بافت هاي مرده، كاهش پيدا مي كند. با اندازه گيري اين نسبت و مقايسه آن با همين نسبت در يك موجود زنده، مي توان سن بافت مرده يا فسيل را با دقت خوبي تعيين كرد. مساله اين جاست كه اين روش اولا براي بافت هاي مرده كاربرد دارد، ثانيا با توجه به نيمه عمر چند هزار ساله كربن، دقتش حداكثر به چند 10 سال مي رسد و ثالثا فرض را بر ثابت بودن ميزان اين ايزوتوپ در جو مي گذارد. چيزي كه از دهه 40 ميلادي به اين طرف، يعني عصر بمب ها و رآكتورها و آزمايش هاي هسته اي كه تصاوير زيادي از ايزوتوپ هاي راديواكتيو از جمله كربن 14 را وارد جو كردند، ديگر چندان صادق نيست.
بمب ها و آدم ها
حالا جوناس فريزن از موسسه كارولينسكاي سوئد، از تركيب اين شكل ها، يك كاربرد جديد براي كربن سنجي پيدا كرده است. در فاصله 16 جولاي 1945 (زمان اولين آزمايش هسته اي) تا 4 اوت 1963 كه قانون منع آزمايش هاي هسته اي در جو، روي زمين و زير آب به تصويب رسيد، فقط شوروي و امريكا چيزي بيش از 450 آزمايش رو زميني انجام دادند كه مجموعه اين انفجارها، كربن 14 موجود در جو را به دو برابر مقدار زمينه قبلي رساند. از 1963، ميزان مازاد اين ايزوتوپ هر 11سال نصف شده و با در نظر گرفتن اين پديده مي توان تغيير مقدار كربن 14 در DNA سلول هاي جديد را هم تشخيص داد. فريزن مي گويد: بيشتر مولكول هاي سلول، با گذشت زمان، بازسازي مي شوند اما DNA، بعد از تقسيم سلول، ديگر با محيط، كربن رد و بدل نمي كند و بنابراين به صورت يك محفظه براي تاريخ كربن در مي آيد.
چشم هاي پير
فريزن و تيمش براي آزمودن اين روش، نمونه هايي از بافت بيشتر از 10 جانور را كه نصف شان بعد از 1963 به دنيا آمده بودند مورد بررسي قرار دادند و توانستند زمان تولد هر سلول را با دقت 2 سال تعيين كنند. نتايج نشان داد كه همه نمونه هاي برداشته شده از قشر بينايي – ناحيه مسوول پردازش تصوير در مغز – عمري به اندازه خود موجود دارند، كه تائيدي بر تكثير و بازسازي نشدن اين سلول هاست؛ اما بقيه بخش هاي مغز، كمي جوان تر از اين قسمت هستند. ساير نتايج هم مي گويد كه در يك فرد 30 ساله، سلول هاي روده، چيزي حدود 10 سال سن دارند و سلو ل هاي استخواني كمي پيرترند. فريزن و همكارانش فكر مي كنند كه اين روش نقش مهمي در بررسي تاثير مرگ سلول ها بر ناهنجاري هاي شناختي بازي خواهد كرد. مطالعات قبلي اين فرضيه را مطرح كرده بود كه بازسازي نشدن بعضي از سلول هاي مغزي، مي تواند باعث افسردگي شود. راستي حال تان چطور است؟

يكي از كارمندان شركت شارپ، آينه اي در سمت چپ LCD در دست دارد كه تصوير فيلم سينمايي نمايش داده شده در آينه قابل رويت است.
علي رضا احمدوند
از ديرباز در اغلب خانه ها، اختلاف بر سر تماشاي برنامه هاي تلويزيوني وجود داشته است. در بسياري از مواقع، افراد جوان خواهان تماشاي برنامه هاي ورزشي هستند، در حالي كه والدين آن ها مي خواهند به طور هم زمان به تماشاي سريال هاي خانوادگي بپردازند. بدون اين كه خانواده ها مجبور باشند دو دستگاه تلويزيون بخرند و يا شعبده بازي در كار باشد، شركت شارپ موفق شده است فقط به كمك زاويه ديد، فن آوري جديدي را در صفحات نمايش LCD ارايه كند كه دو تصوير مختلف را در اندازه واقعي صفحه نمايش به طور هم زمان نشان دهد. به عبارتي اگر از زاويه چپ به صفحه نگاه كنيد، آن چه مي بينيد متفاوت از زماني است كه از زاويه راست به صفحه مي نگريد. اين حالت dual view نام گذاري شده و قرار است از ماه جاري ميلادي توليد انبوه مونيتورهاي داراي اين فن آوري آغاز شود. اين نمايشگر نه تنها براي تلويزيون بلكه براي لپ تاپ ها هم قابل استفاده است. اين شركت هم زمان با ارايه فن آوري مذكور، براي حفظ اطلاعات شخصي، اقدام به ساخت نمايشگري كرده كه تصاوير آن تنها از روبه رو قابل ديدن است و كسي نمي تواند از زاويه كنار، تصوير موجود بر روي نمايشگر را ببيند. براي ژاپني ها كه در قطارهاي شهري و ميان شهري همواره مشغول كار با لپ تاپ و يا ارسال اي ميل به وسيله تلفن همراه هستند، اين صفحه نمايشگر براي درز نكردن اطلاعات شخصي بسيار مهم خواهد بود.
اگر اين صفحه نمايش LCD جديد را براي تلويزيون مورد استفاده قرار دهيد، مشكل اختلاف سليقه در اين كه چه فيلمي را ببينيد حل مي شود. كافي است يك نفر در سمت راست و ديگري در سمت چپ بنشيند تا هر يك فيلم دلخواه خود را ببيند! ديدن هم زمان دو تصوير به كمك يك آينه در زاويه ديد ديگر، امكان پذير خواهد بود. از اين به بعد مي توانيد از نماي چپ فيلم ببينيد و از نماي راست به وب گردي در اينترنت بپردازيد. شارپ درباره تكنيك اين صفحات جديد مي گويد كه به كمك Superimposing a prallax barrier در يك TFT LCD توانسته است نور را به دو جهت راست و چپ منعكس كند.
قيمت اين مونيتور، تقريبا دو برابر يك LCD معمولي خواهد بود و كاربردهاي بسياري هم خواهد داشت. يكي از اين كاربردها در خودروها است كه راننده مي تواند روي آن به تماشاي نقشه راه بپردازد و به طور هم زمان، سرنشين كنار او فيلم تماشا كند. در فروشگاه ها هم صندوق دار و مشتري مي توانند روي يك LCD و به طور همزمان، دو نوع اطلاعات كاملا متفاوت مشاهده نمايند. كاربرد ديگر اين LCD، در تابلوهاي تبليغاتي است كه شهروندان مي توانند به طور هم زمان از زواياي مختلف، تبليغات متفاوتي را تماشا كنند.
براي مشكل تلفيق صداهاي دو تصوير متفاوت پخش شده از اين مونيتور، بايد راه حلي سنجيد يا از گوشي استفاده كرد.

مريم جعفراقدمي
گويا صداي نوعي ماهي، ساحل نشينان سانفرانسيسكو را كلافه كرده است. اين ماهي 25 سانتي متري كه در ساحل غربي امريكا از كاليفرنيا تا آلاسكا زندگي مي كند، پوريچتيس نوتاتوس نام دارد. هميشه رسم بر اين بوده كه زوزه شب هنگام سگ ها مردم را بي خواب كند، اما صداي اين ماهي باعث لرزيدن خانه هاي قايقي در ساحل مي شود. گروهي از محققان دانشگاه كرنل كه بر روي عصب شناسي و آكوستيك تحقيق مي كنند، رفتار اين نوع ماهي را بررسي كرده اند. نوع نر اين ماهي عجيب براي جلب توجه ماهي ماده و تشويق اش به تخم ريزي آن صداي مهيب را از خود توليد مي كند. اما سوالي كه براي اين گروه مطرح بوده اين است كه ماهي نر هنگام توليد اين صداي كركننده چطور با صداي خودش كر نمي شود. اين محققان فهميده اند كه مغز ماهي ها طوري شنوايي شان را تنظيم مي كند كه دچار چنين مشكلي نمي شوند. ناحيه يكساني از مغز ماهي از طريق سيگنال هاي عصبي هر دو فرآيند توليد صدا و شنوايي را كنترل مي كند. بخشي از اين سيگنال ها به ماهيچه هايي در اطراف باله هاي ماهي فرستاده مي شوند تا از طريق نوسان و لرزش صداها را توليد كنند و بخش ديگر سيگنال ها به سلول هاي گوش فرستاده مي شوند تا حساسيت گوش ها را كم كنند و صداها را به سيگنال هاي الكتريكي كه براي مغز قابل درك است ترجمه كنند. به اين ترتيب سيستم عصبي ماهي صداها را تضعيف مي كند. پژوهشگران فركانس سيگنال هاي ارسالي مغز را چيزي در حدود 100 سيگنال در هر ثانيه اندازه گيري كرده اند و راز اين فرآيند هم زمان بودن ارسال اين سيگنال ها به سيستم توليد صدا و دستگاه شنوايي است. جالب است كه اين سيگنال ها حتي وقتي كه ماهي صدا توليد نمي كند فرستاده مي شوند تا صداي ديگران هم آن ها را كر نكند. پژوهشگران حدس مي زنند در انسان نيز يك چنين فرآيندي وجود دارد.

كورش علياني
آي پاد يا ام پي تري پليرهايي كه با آن رقابت مي كنند، بازار خوبي براي شركت هاي توليدكننده شان فراهم كرده اند. اين شركت ها هم از فروش دستگاه هاشان سود مي برند، هم از فروش آهنگ هايي با فرمت ام پي تري. تجربه هم نشان داده اگر صداي چيزي را بتوان ابزار كاسبي كرد، صدا و سيمايش را هم مي توان. بنابراين، عجيب نيست كه شركت اپل در فكر ساختن چيزي شبيه آي پاد باشد كه با آن بتوان تصوير ويديويي دانلود كرد و ديد. قبول كه اين ممكن است بازار خوبي باشد، اما اين دستگاه بايد چه خصوصياتي داشته باشد؟ عجيب نيست كه اين دستگاه بايد يك صفحه نمايش داشته باشد كه دست كم اندازه  صفحه  PSP سوني باشد. حافظه هم كه لازم است؛ با يك گيگابايت حافظه نمي شود كاري كرد. دست كم شصت گيگابايت حافظه لازم است. در عين حال بايد قيمتش هم جوري باشد كه مردم بتوانند راحت يكي براي خودشان بخرند. برآوردي كه فعلا كرده اند حدود پانصد دلار است؛ با پول ما بالاي چهارصد هزار تومان. كمي سنگين است نه؟
در واقع الان ماجرا اين نيست كه ايده  ساختن و فروختن چنين دستگاهي مال كي است. حتي بعضي شركت ها چيزهايي شبيه اين ساخته اند. موضوع همين است كه چگونه دستگاهي بسازند كه سود سازنده و رغبت خريدار را تضمين كند. سودي كه بايد قسمت اصلي اش را از فروش اينترنتي ويديوها به دست بياورند. و سوال اصلي همين جا است. مردم وقتي مي توانند كلي ويديوي مجاني از اين طرف و آن طرف بگيرند يا با هم مشتركا استفاده كنند، واقعا قبول مي كنند بيايند دو دلار (باز هم دو در هشتصد مي كند به عبارت بالاي هزار و ششصد) براي گرفتن ويديوي يكي از آوازهاي خواننده  محبوب شان بدهند؟ يا اصلا قبل از آن، كي حاضر مي شود چهارصد هزار تومان بدهد كه توي خيابان يا مترو يا ماشين يا زير ميز كارش روي يك صفحه  نمايش كوچك و احتمالا سياه و سفيد شو نگاه كند؟
اين ها چيزهايي است كه ذهن تحليل گران اپل به ا ش مشغول است. و هنوز هيچ جواب نهايي اي پيدا نشده است. شايد براي همين است كه مسوولان و سخن گويان اپل، با وجود شواهد بسيار، تنها سكوت مي كنند و تاييد نمي كنند كه پژوهشگران شان روي اين پروژه كار مي كنند. پروژه  ويديو آي پاد.