علي فارسي نژاد
تشكيل G8 به روزهاي بحران نفتي دهه هفتاد ميلادي برمي گردد. دولت هاي صنعتي كه نفت را حق مسلم خود مي دانستند، با بحران هايي در خاورميانه روبه رو شدند كه منابع انرژي اي را كه تا آن زمان برايشان رايگان بود تهديد مي كرد. به پيشنهاد امريكا در يك اجلاس غيررسمي (كتابخانه اي) مقامات ارشد بازرگاني كشورهاي اروپايي و ژاپن و امريكا براي گفت وگو در مورد مسائل اقتصادي دور هم جمع شدند. در سال 1975 رييس جمهور فرانسه ژيسكاردستن (معمار قانون اساسي اروپاي متحد) سران 6 كشور صنعتي دموكرات را به نشستي در رامبويه فرانسه دعوت كرد. سران اين 6 كشور آمدند و اين قدر از اين گفت وگو خوش شان آمد كه همان جا تصميم گرفتند سالي يك بار اين نشست را برگزار كنند. كشورهاي شركت كننده در اين نشست به گروه شش (G6) معروف شدند كه شامل فرانسه، آلمان غربي، ايتاليا، ژاپن، انگلستان و ايالات متحده امريكا مي شد.
سال بعد در نشست پورتوريكو با حمايت جرالد فورد، رييس جمهور امريكا، كانادا هم به اين جمع اضافه شد و گروه G7 به وجود آمد. بعد از تمام شدن جنگ سرد، روسيه از سال 1991 به حاشيه اين نشست دعوت شد، يعني در جلسات اصلي شركت نمي كرد و وقتي همه حرف ها زده مي شد، رييس جمهور روسيه براي شام مي آمد. اين گروه به۱+G7 يا P8 (گروه سياسي 8) معروف شد. روسيه چهار سال صبر كرد تا به عنوان كشوري دموكرات به عضويت اصلي اين گروه درآمد، اما هنوز قدرت اقتصادي چنداني نداشت و وزيران بازرگاني اش در نشست هاي وزيران شركت نمي كردند و هنوز G7 به نشست هاي وزيران بدون روسيه گفته مي شد. كلينتون بعد از اين كه رييس جمهور امريكا شد و براي تشكر از اصلاحات بوريس يلتسين پيشنهاد داد اين گروه به G8 تغيير نام بدهد و روسيه نقش اصلي و پررنگي داشته باشد.
G8 برخلاف موسسه ها و سازمان هاي جهاني ديگر مانند سازمان ملل مديريتي چند مليتي با تشكيلاتي منظم و ساختماني ثابت ندارد. هر سال يك كشور رييس گروه مي شود. كشوري كه رياست سالانه را به عهده دارد، در طول سال نشست هايي در حد وزيران برگزار مي كند و سرانجام در اواسط سال يك نشست سه روزه برگزار مي كند كه همان نشست معروف سران هشت كشور صنعتي يا G8 است. با اين كه دليل اصلي شكل گيري G8 اقتصادي بوده، اما سياست جزو جدانشدني گفت وگوهاي سران كشورهاي هشت گانه شده است. تصميم در مورد بازسازي عراق، افغانستان و برنامه جهاني ضد تروريسم از نمونه هاي سياسي تر شدن اين گفت وگو ها است. توجه جديد اين گروه به خاورميانه، احياي انگيزه اصلي تشكيل اين گروه براي تضمين انتقال انرژي از جنوب به شمال است. معمولا روز دوم نشست صميمي تر است و هشت نفر سران كشورهاي هشت گانه صنعتي و دموكرات چهره انساني تر خود را نشان مي دهند. چند سال پيش كلينتون همه را وادار كرده بود لباس كابويي بپوشند و كلاه وسترن بگذارند، فقط هلموت كهل اين كار را نكرده بود. با اين كه از حواشي اين نشست و آمدن و رفتن سران كشورها هر سال خبر زيادي تهيه مي شود، ولي رسانه ها از آنچه در آن اتاق در بسته اتفاق مي افتد و فقط قسمتي از آن به صورت بيانيه اي منتشر مي شود خبر ندارند. تصميم هاي اين گروه ضمانت اجرايي ندارند مگر اين كه خود كشورها داوطلبانه پذيرفته باشند. توافق بر سر خط مشي هاي سياست جهاني يكي از مهم ترين اتفاقاتي است كه در G8 مي افتد.
و اما امسال
احتمالا G8 امسال يكي از شناخته شده ترين اين نشست ها است. انگلستان ميزبان اين گفت وگو ها در شهر ادينبورو در اسكاتلند بود. سر باب گلدوف (خواننده آهنگ من دوشنبه ها را دوست ندارم) يك هفته قبل از برگزاري اين نشست، با همكاري سازمان هاي خيريه، بزرگ ترين مجموعه كنسرت تاريخ موسيقي را در 9 شهر مختلف دنيا و با شركت بيش از صد گروه موسيقي برگزار كرد. شعار او اين بود: فقر را در آفريقا به تاريخ بسپريم. اين كنسرت ها قرار بود اين هشت مرد را در آن اتاق وادار كند كه چهره واقعي آفريقاي مقروض و گرسنه را ببينند و در تصميم هايشان تجديدنظر بكنند. او همچنين از همه دعوت كرد كه به ادينبورو بروند و روبه روي ساختمان محل گفت وگوها جمع شوند. هميشه G8هدف خوبي براي حمله هاي نهضت ضد جهاني سازي است. در هيچ نشست ديگري بهتر از اين حكومت جهاني احساس نمي شود. به همين دليل، فعالان ضد جهاني سازي هر سال هواداران را بسيج مي كنند و به شهر محل برگزاري نشست مي روند. معترضان مي گويند اين كشورها مسوول مشكلات جهاني مانند گرم شدن كره زمين بر اثر انتشار گازهاي گلخانه اي، فقر در آفريقا و كشورهاي در حال توسعه به خاطر بدهي به كشورهاي صنعتي و سياست هاي ناعادلانه تجاري هستند. يكي از اهداف آن ها اين است كه كشورهاي صنعتي سالانه 7/0 درصد درآمد ناخالص مليشان را براي كمك به كشورهاي فقير اختصاص دهند. امسال به لطف ستارگان راك و پاپ مردم بيش از هر سال ديگري مي دانستند كه G8 چيست و بايد چه تصميم هايي بگيرند.
بعضي ها اجلاس سران G8 امسال را موفق ترين نشست آن در 20 سال اخير مي دانند. بدعت خوبي كه امسال گذاشته شد اين بود كه براي اولين بار به NGO ها اجازه داده شد كه با سران G8 صحبت كنند و صدايشان شنيده شود. آفريقا مهم ترين مساله گفت وگو هاي سران هشت كشور ثروتمند دنيا بود. مجموع تلاش ها و اعتراض هاي مردمي براي ريشه كن كردن فقر در آفريقا (راهي طولاني به سمت عدالت) هر چند ناچيز بود، اما نسبت به تصميم هاي قبلي سران پيشرفت اميدوار كننده اي بود. قرار شد نرخ كمك به آفريقا كه هر سال كم مي شد دو برابر شود، بدهي 18 تا از فقيرترين كشورهاي آفريقايي بخشيده شود و تا سال 2010 دسترسي عمومي  به داروهاي ضد ايدز فراهم شود. در قاره اي كه هر 3 ثانيه يك كودك در اثر فقر مي ميرد، شايد اين گام چندان بلندي نبوده باشد، اما مطمئنا شروع فصلي جديد در ريشه كني فقر در آفريقا است. حالا بونو و گلدوف و ماندلا مي توانند مطمئنا باشند كه صدايشان هر چند كم اما شنيده شده است.
در مورد محيط زيست اتفاق چنداني نيفتاده. امريكا قبول كرده كه مشكل گرم شدن زمين دارد جدي مي شود و شايد كم كم فشارهاي جهاني امريكا را به سمت پيوستن به كيوتو ببرد. اين اولين بار است كه بوش حاضر مي شود زير معاهده اي كه اين مساله را يادآوري مي كند امضا كند. در مورد سياست جهاني سران G8 وقت كم و مسائل زيادي داشتند: افزايش قيمت نفت، صلح خاورميانه و مساله عراق. تصميم اعلام شده آن ها كمك سه ميليارد دلاري به فلسطين بود تا بعد از اين كه اسراييل شهرك هايش را در نوار غزه تخليه كرد صرف ساختن تاسيسات زيربنايي براي فلسطينيان بشود . توني بلر هدف اين كمك را هم زيستي مسالمت آميز فلسطيني ها و اسراييلي ها و نقطه مقابل سياست  ترور عنوان كرده است.
همان لحظه اي كه اين هشت مرد در يكي از اتاق هاي هتل ايگن گلينز شهر ادينبورو در اسكاتلند داشتند با هم حرف مي زدند عقربه هاي بمب هايي در متروي لندن در حال تيك خوردن بود. بزرگ ترين رويداد تروريستي بعد از مادريد، درست زماني اتفاق افتاد كه لندني ها شادي ميزبان المپيك شدن شان را جشن مي گرفتند. تروريسم بر G8 سايه افكنده بود.

كورش علياني
حدود صد روز پيش گزارش سالانه بانك جهاني منتشر شد و مشخص كرد كشورهاي در حال توسعه در سال 2004 به رشد 6/6 درصد رسيده اند كه در دهه هاي اخير بي نظير است. در عين حال اين گزارش درباره اثرات مخرب كسري بودجه  امريكا بر اقتصاد جهان هشدار مي داد. فرانسوا بورگونيو، اقتصاددان ارشد بانك جهاني، همان وقت گفت: فشار براي رفع نابرابري هاي جهاني افزايش يافته و همين مساله خطراتي قابل توجه فراروي كشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته را آشكار مي كند.
حالا ديگر مي شد فهميد كه چرا امريكا اين قدر اصرار داشت كه پال ولفوويتز – معاون وزير دفاع امريكا – رييس بانك جهاني بشود. جنگ بعدي جنگي اقتصادي است كه از الان ميان توسعه يافته هاي از نفس افتاده و در حال توسعه هاي تازه  نفس درگرفته است و اغلب اينان كه در حال توسعه اند، در آسيا و آفريقا هستند.
امريكا براي اين كه بتواند برتري جهاني خود را در دو زمينه  اقتصاد و سياست حفظ كند، مجبور است تلاش هاي زيادي كند و در عرصه  سياست گذاري جهاني اقتصاد فعال تر شود. با همين نگاه بانك جهاني مي كوشد اثر كمك هاي كشورهاي توسعه يافته را در رشد شگفت آور كشورهاي در حال توسعه پررنگ كند. اما صحبت هاي ولفوويتز در زمان برگزيده  شدنش به رياست بانك جهاني واضح بودند و از چيز ديگري خبر مي دادند. او گفت: فشارهاي اقتصادي و اجتماعي از زمان سرنگوني ديكتاتوري هاي نظامي در اسپانيا و پرتغال در دهه  1970 موفق تر از توسل به زور بوده است. و توسعه  اقتصادي حربه اي مهم براي گستراندن آزادي است. و هدف پايان دادن به حكومت هاي جبار در سراسر جهان اساسا با اسلحه صورت نمي پذيرد. در حقيقت معتقدم كه به ندرت مي توان با سلاح به اين مهم نايل شد. و توسعه  اقتصادي از تحولات سياسي پشتيباني مي كند و به حمايت همه  ما كه در جوامع موفق زندگي مي كنيم، نياز دارد.
همه  اين ها نشان مي دهد چرا ولفوويتز و بانك جهاني، امريكا، اروپا و ديگران در فكر كمك به كشورهاي آفريقايي اند. مهار كردن و نيز سهيم شدن در رشد آفريقا هدف همه  اين نهادها و كشورها است. سفر ولفوويتز به قاره  آفريقا نيز گامي در همين راه بوده است. اجلاس اخير گروه هشت نيز بنا داشت در اين جهت كار بزرگي كند.
درست پيش از اين اجلاس سران كشورهاي آفريقايي در سفرها، نشست ها و بيانيه هايشان خواستند كشورهاي عضو گروه هشت بدهي هاي كشورهاي آفريقايي را ببخشند. در اين ميان همه  اعضاي گروه هشت كم و بيش مي گفتند بخشيدن هر بدهي اي يا افزايش هر كمكي مشروط به اين است كه گيرندگان آفريقايي تعهد كنند صرفه جويي حاصل از اين امور در بخش هاي خاصي هزينه خواهد شد. در نهايت نيز اين اجلاس با بخشش كامل بدهي ها موافقت نكرد. در عمل گروه هشت با گرفتن قيافه  حق به جانب هم دخالت خود در امور سياسي - اقتصادي اين كشورها را رسميت مي دهد و هم از بخشيدن كل بدهي ها طفره مي رود. بدهي هايي كه در برابر بدهي كهنه  جهان توسعه يافته به آفريقا بسيار ناچيز است؛ دزديدن و فروختن انسان ها و منابع طبيعي قاره اي بزرگ.
چند روز قبل از برگزاري اجلاس گروه هشت، رهبران كشورهاي آسيايي و آفريقايي اعلام كردند مي خواهند روابط دو قاره را گسترش دهند. اين معناي خوبي داشت، حمايت ژاپن و چين از رشد آفريقا.
به هر حال بوش در آغاز اجلاس و در پي صحبت هاي ولفوويتز كه گفته بود گروه هشت بايد از نو آغاز كند و كمك هايش به آفريقا را افزايش دهد، با ژستي بزرگوارانه قول داد تا سال 2010 كمك هاي امريكا را به كشورهاي آفريقايي دو برابر كند و گفت اين هم يكي از راه هايي است كه امريكا براي مبارزه با تروريسم برگزيده است.
بلر نيز براي اين كه از متحد و رقيب خودش عقب نماند كميسيوني تشكيل داد و گزارشي تهيه كرد و تاكيد كرد كه بايد بدهي هاي آفريقا را سبك كرد و به آفريقايي ها كمك كرد. بعد هم باب گلدوف، خواننده  راك كه بيست سال است براي ريشه كني فقر در آفريقا تلاش مي كند، پا ميان اين ماجرا گذاشت و بزرگ ترين كنسرت چندپاره  همزمان را با شركت گروه هاي افسانه اي موسيقي پاپ و راك برگزار كرد. حضور بلر در اين ماجرا آشكار و معنادار بود. در همان زمان مخالفان هميشگي جهاني  شدن و كشورهاي صنعتي بيرون محل اجلاس جمع شده بودند و شعار مي دادند و با پليس انگليس كتك كاري مي كردند. همه باور كرده بودند كه جنگي در كار نيست و هر چه هست همين زد و خوردهاي كودكانه است. اما ناگهان سه انفجار پي درپي در متروي لندن با فاصله  پنجاه ثانيه و نيز انفجاري در يك اتوبوس در شهر لندن گفت چنين نيست. كساني هم هستند كه معلوم نيست مخالف چه اند، اما يقينا موافق احترام به جان انسان ها نيستند و راحت آدم مي كشند تا مخالفت خودشان را ابراز كنند.
اين حمله ها كه دست كم چهل و نه نفر را كشت و هفت صد نفر را زخمي كرد، بسيار شبيه حمله هاي مادريد و ديگر حمله هاي القاعده بود. هر چند كسي رسما مسووليت اين حمله ها را به عهده نگرفت، اما شباهت ها بيش از آن اند كه كسي به ياد گروهي جز القاعده بيفتد.
پس از بمب گذاري فضاي جهان و انگلستان و اجلاس گروه هشت خيلي راحت تغيير كرد و همه نفرت خود را از تروريست ها ابراز كردند. اما اين دليل مي شد كه بعد از آن راحت تر شتاب روند رشد كمك هاي خود به آفريقا را كنترل كنند؟ اين چيزي بود كه در عمل اتفاق افتاد. گروه هشت نه تنها با طرح هاي پيشنهادي براي بخشيدن كل بدهي هاي آفريقا موافقت نكردند، كه حتي نتوانستند به توافقي بر سر پيمان كيوتو نيز برسند. چون امريكا هنوز هم با لج بازي مي گويد حاضر نيست در هيچ بحثي درباره  اين پيمان شركت كند. هر چند وانمود مي كنند همين كه امريكا تاثير مخرب گازهاي گل خانه اي بر محيط زيست را پذيرفته جاي شكر دارد، واقعيت اين است كه هنوز موضع عملي امريكا در اين مورد تغيير نكرده و تا بحث پيمان كيوتو در اين مورد آغاز نشود كار به جايي نخواهد رسيد كه بتوان به آن اميد بست.
به هر حال بمب گذاري در لندن چنان تكان دهنده بود كه تا مدتي همه متاثر از پي آمدهاي آن بودند. انگليسي ها كارهايي مانند امدادرساني، جست وجو در پي عاملان بمب گذاري، مراقبت براي جلوگيري از حملات مشابه، بازگرداندن حالت عادي به شهرها، محافظت از مسلمانان و مساجد در برابر حمله  گروه هاي افراطي و كارهايي از اين دست را در كنار سخنراني ها و اعلام موضع هايشان سريع و كامل انجام دادند. در يك مورد پس از اين كه كسي تهديد كرد بيرمنگام در معرض حمله است، شهر را تخليه كردند، كاوش كردند و مطمئن شدند كه بمبي در كار نيست و بعد مردم را به خانه هايشان برگرداندند.
در فضاي لياقت، اعتماد نيز شكل مي گيرد. دولت انگليس لياقت نشان داد، مردم به دولت اعتماد كردند. كشورهاي مختلف نيز با برخوردهايشان با اين ماجرا، سهمي از اين اعتماد انگليسي را بردند. ايران نيز توانست با اقدام به موقع و محكوم كردن اين عمليات سهمي از اين اعتماد را ببرد كه ممكن است بعدها در مذاكرات اتمي به كارش بيايد.
هر چند مانند هميشه كساني هم هستند كه نمي دانند زمان نصيحت خردمندانه يقينا بعد از چنين واقعه هايي نيست و از جايگاه هاي نيمه رسميشان انگليس و امريكا را نصيحت كردند كه بروند و ريشه  اين جنايات را در اعمال خودشان بيابند، اما اطلاعيه  بعضي مراجع ديني نقطه  پاياني بر اين بحث ها شد و تاكيد شد بر اين كه ريشه يابي به جاي خود، كشتن آدم ها كار قبيحي است و هيچ ظلمي نمي تواند چنين كاري را توجيه كند.
نوسان در قيمت رو به رشد نفت هم از پي آمدهاي اين حمله ها بود. همه به تابلوهاي بهاي نفت در بورس هاي مختلف چشم دوخته بودند و كسي حواسش نبود هر چند چنين حمله اي در انگليس بي سابقه است، اما در عراق كه از توليدكننده هاي بزرگ نفت است، چنين حوادثي هر روز تكرار مي شود و آب از آب و نفت از نفت تكان نمي خورد. آخرين نمونه اش عمليات انتحاري و كشتن بيست نفر از مردم در بغداد بود كه چند روز پس از بمب هاي لندن روي داد. كشتن بيست نفر از مردم كه در صف شغل ايستاده بودند.

توني بلر: نخست وزير انگليس و ميزبان نشست
امسال توني بلر با طرح كمك به آفريقا وارد نشست شد و در آخر هم موفق شد قسمتي از بدهي فقيرترين كشورها را ببخشد. آنچه نشست زيباي سه روزه او را در ادينبوروي اسكاتلند به هم زد، تركيدن چند بمب در متروي لندن و كشته شدن ده ها لندني بود.
ولاديمير پوتين: رييس جمهور روسيه
او كه از حضور روسيه در صحنه هاي بين المللي خوشحال است سعي مي كند منافع اقتصادي روسيه را تضمين كند و كمك به آفريقا چندان خوشحالش نمي كند. هر چند مسكو يكي از حاميان هميشگي پيمان كيوتو است.
كويزومي: نخست وزير ژاپن
او كه از سال 2001 رهبري ژاپن را به عهده دارد توانسته ژاپن را دومين قدرت اقتصادي دنيا بكند. در زمينه كمك هاي خارجي ژاپن هميشه سخاوتمند بوده.
سيلويو برلوسكوني: نخست وزير ايتاليا
او به عنوان متحد بلر و تاجري موفق از پيشنهادهاي كمك به آفريقا كه از طرف انگلستان پيشنهاد شده حمايت مي كند، اما مانند آلمان مي داند كه رم بايد عواقب اين كمك ها را بپذيرد. حضور در صحنه بين المللي هميشه رايگان نيست.
گرهارد شرودر: صدراعظم آلمان
شرودر كه صحنه داخلي انتخابات را باخته و احتمال اينكه ديگر صدراعظم نشود زياد است كمك به آفريقا را مشروط به اين كرده كه صرف ساختن موسسه هاي زيربنايي در آن جا بشود.
ژاك شيراك: رييس جمهور فرانسه
ژاك شيراك كه قديمي ترين اين 8 نفر حساب مي شود تازه از شوك هاي متوالي راي نه فرانسوي ها به اتحاديه اروپا و ميزبان المپيك نشدن پاريس بيرون آمده است. او به گشايش خطوط تازه هوايي به آفريقا و تجارت فكر مي كند.
پاول مارتين: نخست وزير كانادا
پاول مارتين كه حزب اقليتش در رقابت سياست داخلي روزهاي سختي را مي گذراند، از حاميان ايده پيوستن كشورهاي بزرگ و در حال توسعه مانند چين و هند و برزيل به G8 است. او نيز يكي از مدافعان رساندن درصد كمك هاي خارجي به۷‎/۰ژ درآمد ناخالص ملي است.
جورج دبليو بوش: رييس جمهور ايالات متحده امريكا
براي اين كه نشان دهد حرف گروه هاي ضد جهاني سازي را نشنيده گفت منافع امريكا برايش مهم تر از همه چيز است . امسال تازه قبول كرده كه زمين كمي گرم تر شده، اما هنوز هم از پيوستن امريكا به كيوتو خبري نيست.