اصفهان- شبيه گردان ها اصفهان-پهلوانان در زورخانه اصفهان-سفره غذا اصفهان-مكتب خانه سربازان ظل السلطان هنگام برپا كردن چادر در ميدان نقش جهان تهران- واگن اسبي اصفهان-جلفا- زن ارمني

رضا مختاري
حيرت انگيز است بتواني آدم هايي را ببيني كه نزديك به 160 سال پيش شمشير و سپر به دست مراسم شبيه خواني و تعزيه اجرا كرده اند، يا هندوانه اي را ببيني كه در بيش از يك قرن پيش قاچ خورده و آماده خوردن است، يا مكتب داري را ببيني كه آستينش را بالا زده است و شاگردان قد و نيم قدش دور او رديف شده اند. يا ساختماني را ببيني كه ديگر نيست و خلاصه چيزهايي را كه فقط درباره شان خوانده اي، حالا مقابل تو ظاهر مي شوند.
تصويرهاي گالري اين هفته، برگزيده اي از عكس هاي ارنست هولتسر است. كارمند آلماني اداره تلگراف كه در استخدام دولت انگليس بود و براي راه اندازي تلگراف به اصفهان آمده بود. هولتسر وقتي ماموريتش تمام شد، از ايران رفت، اما بعد از مدتي با يك دوربين عكاسي برگشت. او در يادداشتي مي نويسد: از چند سال پيش به اين طرف بسياري عوامل بيگانه كه اغلب سبك اروپايي دارند، در اين كشور نفوذ مي كنند. عمارات كهن، عادات و آداب، حتي طرز لباس پوشيدن به تدريج از بين مي رود؛ به طوري كه تا چند سال ديگر بسياري از آن چه را كه شاردن و تاورنيه ( جهانگردان فرانسوي كه در دوره شاه عباس از اصفهان و ايران ديدن كردند) به وصف آورده اند، پيدا نتوان كرد .
هولتسر با دختري اصفهاني به نام مريم حق نظر ازدواج كرد. دختري كه اهل جلفا و از ارامنه اصفهان بود. او در طول سال هاي۱۸۷۱ تا 1898حدود سه هزار عكس از اصفهان و جاهاي ديگر ايران گرفت. عكس هايي از خانه و خانواده خود، از كوچه ها، باغ ها، مسجدها، پل ها، كبوترخانه ها، امام زاده ها، كشتزارها، گله ها، كجاوه ها، كاروان ها، خانه ها،  ظل السلطان و خانه و ارتشيان او، حكام و رجال اصفهان، علما، بازرگانان، پيشه وران، زردشتيان ، افغاني ها، كليساهاي جلفا و كشيشان و تارك دنياهاي ارمني، عروس و دامادهاي ارمني، رجال ارمني جلفا، مجالس تعزيه و تعزيه گردان ها، زورخانه  و پهلوان ها، مراسم عروسي و ميوه ها و ده ها موضوع  ديگر.
هولتسر در 1911 در سن 76 سالگي درگذشت و پس از مرگش فرزندانش شيشه ها و عكس هاي او را به آلمان بردند. در دهه 1960 ميلادي تركيدن لوله آب در زيرزميني كه انبار منزل يكي از نواده هاي هولتسر بود، باعث شد تا آن ها صندوق هاي نگاتيوهاي شيشه اي را پيدا كنند و نمونه هايي از اين عكس ها در مجلات مختلف به چاپ برسد.
در سال 1355 بخشي از اين عكس ها در مجموعه اي به نام ايران در صد و بيست و هفت سال پيش به كوشش و ترجمه محمد عاصمي به چاپ رسيد.
به تازگي مركز اسناد ميراث فرهنگي در ابتكاري ستودني، سايت اينترنتي هولتسر را راه اندازي كرد و برگزيده اي از اين عكس ها در مركز فرهنگي هنري صبا به نمايش در آمد.