اولين قرار مصاحبه ام با دكتر محرز، ساعت 9 صبح يك شنبه در بخش عفوني بيمارستان امام خميني بود. وقتي راس ساعت موعود وارد اتاق شدم، خانم دكتر كه ايستاده و با عجله مشغول صرف صبحانه بود، با ديدنم دستي به پيشاني برد كه آخ، جلسه فوري پيش آمده و بيشتر از چند دقيقه فرصت ندارم، ولي از آن جا كه من به كم تر از يك ساعت مصاحبه رضا نمي دادم، توانستم از او قول بگيرم كه همان روز بعدازظهر در مطبش، گفت وگو كنيم؛ گفت وگويي كه البته انجام شد، اما با عذاب وجدان به خاطر پشت در نگه داشتن ده ها بيمار خشمگين، و نيز خواب آلودگي خود خانم دكتر كه مرتب چشم هايش را مي ماليد و يكي دو بار هم تمركزش را براي لحظات كوتاهي از دست داد.
با همه اين ها، خانم دكتر محرز همه سوال هايم را با دقت و حوصله جواب داد، زني كه از اولين روزهاي ورود ايدز به ايران دوشا دوش مبتلايان، با بيماري جنگيده است؛ بيست سال مبارزه، مردانه، قدرتمند و خستگي ناپذير.
دكتر مينو محرز، متخصص بيماري هاي عفوني و مسوول كميته كشوري درمان ايدز است.
سارا هاشمي نيك
چرا بعد از گذشت 20 سال، هنوز بيماران از رفتار ناپسند كادر پزشكي در بيمارستان ها و مطب ها گله دارند؟
خب نگرش منفي هنوز زياد است، چون به قدر كافي اطلاع رساني نشده، البته كاركنان بيمارستان ها موظف به رعايت اصول ايمني و بهداشتي هستند. مثلا وقتي با خون بيمار سر و كار دارند، هر بيماري و نه فقط كسي كه بالاي سرش اتيكت ايدز خورده، بايد ماسك بزنند و عينك مخصوص استفاده كنند و دستكش لاتكس بپوشند.
حتي مي گويند كه در خود بيمارستان امام خميني با آن ها رفتار مناسبي نمي شود، مثلا غذا را پشت در اتاق شان مي گذارند.
نه خير، اصلا چنين چيزي نيست و من همين جا لازم است بگويم كه بعضي مطالبي كه اخيرا در روزنامه هاي مطرح چاپ شده كاملا كاذب است. بعضي حرف هايي كه مريض ها يا خانواده هايشان هم به مطبوعات مي گويند به خاطر برداشت غلط و انتظارات بيش از حد است. در مورد بيمارستان امام هم بد نيست يادآوري كنم كه اولين جايي كه شروع به پذيرش و بستري بيماران ايدزي كرد، بخش عفوني همين بيمارستان بود. پس نگرش ها در بخش عفوني اصلاح شده و پرستاران و پرسنل، كاملا آگاهي دارند. ممكن است در بخش هاي ديگر مشكلاتي وجود داشته باشد. مثلا اگر بيمار اچ.آي.وي نياز به جراحي داشته باشد از پذيرش او خودداري كنند، ولي در بخش عفوني هرگز چنين رفتارهايي از كسي سرنمي زند. البته هنوز پذيرا بودن اين بيماران در مطب هاي دندانپزشكي و ساير خدمات بهداشتي با مشكل مواجه است، چون هنوز ترس و ناآگاهي وجود دارد.
اين يك غريزه طبيعي است و بچه ها بايد بدانند كه اگر از آن سوء استفاده كنند چه عواقبي در انتظارشان است ما بايد واقعيت ها را درباره بهداشت جنسي بگوييم نه اين كه سكوت كنيم و وانمود كنيم چيزي نيست و اتفاقي نيفتاده
بهترين راه براي كاهش اين ترس و در نتيجه رفتارهاي نامعقول كدام است؟
آموزش و اطلاع رساني. اين مهم ترين كار ما در مورد جلوگيري از گسترش بيماري ايدز و اصلاح نگرش هاست. ما متاسفانه خيلي كند جنبيديم و اگر سرعت عمليات مان را در آگاهي دادن به جامعه افزايش ندهيم مشكلات مان بزرگ تر مي شود. ما بايد به مردم آموزش دهيم كه نه وحشت بي خودي از بيماري و بيماران داشته باشند و نه بگويند كه ما در خطر نيستيم. هنوز در مملكت ما مردم فكر مي كنند اين بيماري مخصوص هم جنس بازان است؛ در حالي كه حداقل در كشور ما اين طور نيست و ويروس بيشتر از طريق تماس جنسي بين زن و مرد منتقل مي شود. مساله ديگري كه وجود دارد اين است كه وقتي به مردم مي گويند يك كاري ضرر دارد و خطرناك است، فكر مي كنند حالا يك دفعه اش عيب ندارد. ما بايد براي مردم روشن كنيم كه ايدز شوخي بردار نيست.
اطلاع رساني بايد از چه طريقي انجام شود تا تاثيرگذارتر باشد؟
بايد به وسيله رسانه هاي گروهي پرمخاطب مثل تلويزيون و راديو به مردم آگاهي دهيم. همين پوسترها و بيلبوردهايي هم كه در سطح شهر مي بينيد تا پارسال وجود نداشتند، هر متخصصي كه از خارج كشور مي آمد به ما ايراد مي گرفت كه حتي يك پوستر راجع به ايدز در خيابان ها نداريد. خب اين شايد اولين قدم بود، ولي هنوز هيچ كار جدي در اطلاع رساني انجام نشده. اين كار بايد آن قدر مستمر باشد تا بتواند نگرش مردم را عوض كند و روي عمل كردشان تاثير بگذارد، نه اين كه فقط حوالي روز جهاني ايدز يك سري برنامه در تلويزيون بگذاريم و مطبوعات هم يك سري گزارش و مقاله بنويسند و بعد كار تا سال آينده متوقف شود. در حالي كه كشورهاي توسعه يافته در آن سال هايي كه ايدز برايشان مشكل ساز بود به اين نتيجه رسيدند كه تنها راه كنترل كردنش، آموزش مداوم است. در تلويزيون هايشان دائم تيزرهايي درباره ايدز پخش مي كردند، قبل از تمام برنامه هايي كه جوانان را پاي تلويزيون ها مي نشاند و آن قدر اين كار را ادامه دادند كه ايدز برايشان از حالت يك بحران بزرگ به يك مشكل قابل كنترل تبديل شد، اما چيزي كه مهم است و من هم رويش تاكيد دارم تكرار آموزش درست و كامل است نه اين كه بياييم نصفش را سانسور كنيم، چون كمي قباحت دارد. اين كار غلط است و جواب نمي دهد. شايع ترين راه انتقال اين بيماري تماس جنسي است و براي پيش گيري از انتقال ويروس، بعد از وفادار بودن به خانواده و خويشتنداري و رعايت اصول شرعي و قانوني، مي رسيم به يك چيز و آن هم استفاده از وسايل پيش گيري در روابط جنسي است، اصل ماجرا اين است و در تمام دنيا هم ثابت شده كه بالاي 90 درصد نتيجه مثبت داشته است. حالا اگر ما اين مهم ترين موضوع را نگوييم و سانسور كنيم چطور مي خواهيم آموزش دهيم؟ در اين صورت فقط داريم خودمان را گول مي زنيم و براي خالي نبودن عريضه چيزي مي گوييم كه فقط گفته باشيم، اما اثر ندارد و هيچ چيزي را در جامعه تغيير نمي دهد.
خانم دكتر، مدتي پيش آموزش و پرورش طرحي را در بعضي مدارس اجرا كرد كه در آن بهداشت جنسي را براي پيش گيري از ايدز آموزش دادند. اين طرح با واكنش شديد خانواده ها مواجه شد.
آمار خيلي سريع پيشرفت مي كند و نرخ رشد بيماري بالاست اگرچه آمار ايدز در ايران نسبت به كشورهاي ديگر خيلي زياد نيست، اما نسبت به شيوه زندگي و فرهنگي كه ما داريم آمار قابل توجهي است
البته كه واكنش منفي نشان مي دهند، چون ما اگر بخواهيم كار اصولي و ريشه اي انجام دهيم نبايد تنها در مدارس باشد. بايد از تلويزيون و رسانه هاي جمعي شروع كنيم تا همان پدر و مادرها هم ببينند و بشنوند و وقتي بچه از مدرسه مي آيد و چيزي را كه ياد گرفته برايشان تعريف مي كند، توي دهانش نزنند ونگويند اين حرف ها را كي به تو گفته؟ اين كه بعضي ها معتقدند اگر با بچه ها راجع به مسايل جنسي صحبت كنيم بيشتر به اين روابط تشويق مي شوند حرف غلطي است و در مخيله من نمي گنجد. اين يك غريزه طبيعي است و بچه ها بايد بدانند كه اگر از آن سوء استفاده كنند چه عواقبي در انتظارشان است. بچه ها را بايد متقاعد كنيم كه برايشان ضرر دارد، نه اين كه فقط نفي شان كنيم آن هم بدون بيان دليل. ما بايد واقعيت ها را درباره بهداشت جنسي بگوييم نه اين كه سكوت كنيم و وانمود كنيم چيزي نيست و اتفاقي نيفتاده، همان طور كه اگر به بچه نگوييم قبل از غذا خوردن دست هايش را بشويد تا به عفونت هاي گوارشي مبتلا نشود، بچه با همان دست كثيف غذا مي خورد و بيمار مي شود. اچ.آي.وي هم دقيقا مثل همان است، يك عفونت است كه از راه هاي خاص منتقل مي شود.
پس بهتر است كمي درباره روش هاي انتقال ايدز صحبت كنيم.
براي انتقال سه راه اصلي داريم و چند راه فرعي. راه هاي اصلي در درجه اول تماس جنسي با فرد آلوده است و بيشتر از 80 درصد مبتلايان به اچ.آي.وي در دنيا از اين طريق آلوده شده اند، به اين ترتيب راه بسيار مهمي است. راه دوم استفاده از سرنگ مشترك و هر وسيله ديگري است كه خون يك نفر را بلافاصله وارد بدن شخص ديگري كند مثل وسايل برنده و تيز مشترك.
روش سوم انتقال از مادر آلوده به فرزندش است كه خيلي كم در دوران جنيني و بيشتر در هنگام زايمان و بعد از طريق شيردادن اتفاق مي افتد.
دو راه فرعي هم داريم. يكي از راه خون و فرآورده هاي خوني است كه چون امروزه كنترل و ويروس زدايي مي شود احتمالش خيلي كم شده و تبديل به يك راه فرعي شده است، اما پتانسيل انتقال از يك فرد آلوده به فرد سالم در صورت استفاده از فرآورده هاي خوني بالاي 90 درصد است.
راه فرعي ديگر هم ممكن است براي كاركنان بهداشتي اتفاق بيفتد كه وقتي در حال تزريق به بيمار آلوده هستند، سوزن در دست شان فرو برود، در اين حالت كم تر از 3/0 درصد امكان ابتلا وجود دارد. ويروس اچ.آي.وي از طريق تماس هاي عادي زندگي به هيچ وجه منتقل نمي شود، اين ويروس خارج از بدن مقاومت كمي دارد و در اثر خشكي خيلي سريع و در كم تر از يك روز از بين مي رود.
نگرش منفي داشتن و سكوت كردن قابل تحمل نيست. در حال حاضر كه دولت قبول كرده اين كار را انجام دهد و مقام معظم رهبري هم قواي سه گانه را موظف به مبارزه با ايدز كرده اند، ديگر خودسانسوري و كند كاركردن نابخشودني است
الگوي سرايت در كشور ما كدام يك از اين روش هاست؟
تا مدتي پيش اعتياد تزريقي عامل اصلي سرايت بود، ولي در حال حاضر خيلي سريع از طريق تماس جنسي پيش مي رود، در آمارهايي كه هر دو سه ماه يك بار منتشر مي شود، از ميزان ابتلا از طريق اعتياد تزريقي كم شده و به ميزان ابتلا از طريق تماس جنسي افزوده مي شود. البته در همه جاي دنيا همين بوده، ابتدا از طريق اعتياد تزريقي آمار بالا مي رود و بعد به وسيله تماس جنسي در جامعه پخش مي شود.
سير بيماري چگونه است؟
وقتي ويروس از راه هاي فوق وارد بدن شد، دوره پنجره اي آغاز مي شود كه مدت آن بين 2 يا 3 هفته تا سه ماه يا شش ماه است. در اين دوره فرد ممكن است مبتلا باشد، اما تست آنتي بادي، ويروس را نشان نمي دهد. بعد از دوره پنجره اي فرد دچار يك سري علائم حاد مي شود. اين علائم ممكن است عفونت هايي مانند گلو درد و تورم غدد لنفاوي بدن باشد به همراه تب و لرز، درد پشت كره چشم و سردرد و درد تمامي بدن. مرحله عفونت حاد بعد از دو سه هفته خود به خود تمام مي شود و بيمار وارد مرحله بدون علامت مي شود كه گاه تا سال ها (به طور متوسط 8 تا 10 سال) طول مي كشد. اگر در اين مدت درمان خاصي انجام نشود، ويروس فعاليت مي كند و بيماري سريع تر و بيشتر پيشرفت مي كند. پس از گذشت سال هاي بدون علامت، فرد وارد مرحله علامت دار مي شود كه در آن يك سري عفونت هاي فرصت طلب خفيف عود مي كنند، مانند ضايعات قارچي در پوست و كشاله ران، ضايعات خشكي پوست و پوسته ريزي بدن و گرفتاري هاي مغزي، تب بيشتر از يك ماه، كاهش وزن بيش از 10 درصد، اسهال طولاني تر از يك ماه و تعرق شبانه، علائم اين مرحله ايدز است. هنوز ميزان سلول هاي ايمني آن قدر پايين نيامده است ولي اگر درمان خاصي انجام نشود سلول هاي ايمني رفته رفته كم مي شود و به زير 200 مي رسد كه اين آغاز مرحله ايدز است. در اين مرحله تمام عفونت هاي فرصت طلب و سرطان هاي مهاجم مي توانند هر ارگاني را در بدن درگير كنند و نهايتا مريض در يكي از حملات عفونت هاي فرصت طلب، از بين مي رود.
پس درمان چه كمكي به بيماران مي كند؟
يكي از اهداف درمان اين است كه ميزان ويروس را پايين بياورد و به طبع ميزان سرايت بيماري را كاهش دهد. در عين حال هدف مهم درمان، بهبود كيفيت زندگي بيمار و طولاني تر كردن مدت عمر اوست.
امروزه درمان ضد ويروسي هارت(Haart) موجب شده كه بيمار مدت طولاني تر و با كيفيت بهتري زندگي كند. يعني تا زماني كه بيمار داروها را استفاده كند، اگر خوب تحمل كند و مقاومت در بدنش ايجاد نشود، مي تواند سال ها درمان را ادامه دهد. براي اين منظور سه داروي ضد ويروس وجود دارد كه دو نوع آن ها مهاركننده آنزيم ويروسي هستند و يك نوع هم مهار كننده پروتئاز است. ورود اين داروها به چرخه درمان باعث شده كه ميزان ويروس خيلي سريع پايين بيايد، در نتيجه بيماري شخص ديگر مسري نيست و عفونت هاي فرصت طلب هم به او هجوم نمي آورند و شخص خيلي كم تر از سابق نيازمند بستري شدن در بيمارستان است.
قيمت اين داروها چقدر است و آيا بيماران توان پرداخت آن را دارند؟
قبلا كه سوبسيد در كار نبود و داروها نيز در داخل كشور وجود نداشت هزينه سه داروي اصلي براي هر مريض چيزي حدود ماهانه هزار دلار تمام مي شد كه رقم بسيار بالايي بود. بعد كه داروها ارزان شد و يكي دو تا از آن ها را هم در ايران تهيه كردند، قيمت ها بين 250 تا 300 دلار تمام مي شد كه باز هم خيلي زياد بود، اما درحال حاضر وزارت بهداشت داروهاي اصلي را رايگان در اختيار مبتلايان قرار مي دهد، چون اهداف درمان، يعني كم كردن سرايت بيماري و بهبود كيفيت زندگي بيماران، براي وزارت بهداشت خيلي با ارزش است. يعني كافي است كه بيمار به كلينيك هاي مشاوره بيماري هاي رفتاري مراجعه كند تا برايش پرونده تشكيل دهند و داروها را رايگان دريافت كند و ماهانه تحت نظارت پزشك متخصص باشد.
چند واژه
:HIV+ نام علمي ويروسي است كه بيماري ايدز را ايجاد مي كند.
HIV يا اچ آي وي مثبت: به كساني گفته مي شود كه نتيجه تست بيماري ايدز آن ها مثبت بوده است.
تست آنتي بادي: نوعي آزمايش پزشكي كه در آن براي تشخيص وجود ويروس يا موجود مهاجم در بدن، ميزان آنتي بادي موجود در خون را اندازه مي گيرند. آنتي بادي ماده اي است كه گلبول هاي سفيد براي مبارزه با موجودات خارجي ترشح مي كنند.
ولي بيماران از قيمت بالاي داروها و در دست رس نبودن آن ها گله دارند.
البته آزمايش ها گران هستند و هزينه هاي بستري هم وجود دارد كه آن را هم قرار است وزارت بهداشت در آينده تقبل كند. بيماراني كه از وضعيت دارو شكايت دارند، مقاوم شده اند و بايد داروهاي ديگري غير از 3 داروي اصلي مصرف كنند. مقاومت مساله مهمي است كه براي بسياري از بيماران پيش مي آيد، به اين ترتيب كه نسبت به داروها مقاوم مي شوند و بايد داروها را مرتب عوض كنند. البته قرار است داروهاي ديگري را هم براي اين بيماران تهيه كنند و در داخل كشور عرضه كنند.
بحثي كه مدتي است مطرح شده و بسياري از كشورها را درگير كرده، تاثير ايدز روي اقتصاد و معيشت جامعه است. به نظر شما اهميت اين موضوع چقدر است؟
ايدز تاثير غيرقابل باوري روي جامعه مي گذارد كه بسيار مهم است و نمي توان ناديده اش گرفت. در حال حاضر كشورهاي آسيايي، خصوصا آسياي زير صحرا و كشورهاي آفريقايي از گسترش سريع بيماري در حال فروپاشي اند. در برخي از اين كشورها حدود 30 تا 35 درصد جمعيت كل كشور گرفتار اچ. آي.وي هستند كه اين رقم بسيار بالايي است. مدارس تعطيل شده، چون نه معلمي باقي مانده و نه شاگردي. بچه ها يتيم شده اند و پدربزرگ ها و مادر بزرگ ها آن قدر بچه يتيم روي دست شان مانده كه قادر به نگه داري آن ها نيستند. كارگرهاي جوان و مجرب از دست رفته اند و شركت و كارخانه ها در حال فلج شدن هستند. كشاورزي و صنعت هم متوقف شده و جامعه رو به مرگ تدريجي مي رود. مبتلايان به خاطر عفونت هاي مكرر دائم نياز به بستري شدن در بيمارستان ها دارند، هزينه هاي درمان و تامين دارو دولت را سخت در مضيقه گذاشته و هزينه ها هر روز بالاتر مي رود. اين وضعيت خطرناك و هشدار دهنده اي است براي كشور ما تا با صرف هزينه هاي بالا براي آموزش و اطلاع رساني، از رسيدن به چنين مرحله اي پيش گيري كنيم.
در حال حاضر جديدترين آمار كشور، چند نفر مبتلا به ايدز را نشان مي دهد و ما در نمودار جهاني در چه جايگاهي هستيم؟
طبق آمار جديد 11 هزار نفر ايراني مبتلا به ايدز هستند، همان طور كه مي بينيد آمار خيلي سريع پيشرفت مي كند و نرخ رشد بيماري بالاست. كشور ما در تقسيم بندي سازمان ملل در منطقه منا(Mena) يعني خاورميانه و شمال آفريقا قرار دارد كه منطقه اي پرجمعيت است و ميزان شيوع اچ.آي.وي اش هم نسبتا بالاست. خطري كه ما را تهديد مي كند از جانب كشورهاي همجوارمان است كه داراي ريسك بالا هستند. در كشورهاي آسياي ميانه و شوروي سابق، نرخ رشد اچ.آي.وي بيداد مي كند، روش شيوع هم غالبا از طريق تماس جنسي است. مردم ما هم به راحتي به اين كشورها رفت و آمد مي كنند و امكان انتقال ويروس بسيار بالاست.
در كشورهاي خليج هم ايدز شيوع گسترده اي دارد، رفت و آمد مردم ما به اين كشورها براي كار و حتي تفريح هم زياد است. تركيه هم آمار بالايي دارد، پاكستان هم سيستم بيماريابي اصولي ندارد و رفتارهاي پرخطر در آن جا شايع است و ما حدس مي زنيم ميزان اپيدمي هم بالا باشد. در نتيجه كشورهاي همسايه ما را تهديد مي كنند، 70 درصد جمعيت كشورمان جوان است و رفتارهاي پرخطر در اين قشر بيشتر است و اگرچه آمار ايدز در ايران نسبت به كشورهاي ديگر خيلي زياد نيست، اما نسبت به شيوه زندگي و فرهنگي كه ما داريم، آمار قابل توجهي است و من دوباره و چندباره تاكيد مي كنم كه اگر اطلاع رساني خوب و كامل انجام نشود، چه بسا به سرنوشت وحشتناك بعضي كشورها دچار شويم. اگر بخواهيم به فرهنگ خوب مان بسنده كنيم كه بي بند و باري در كشور ما كم است، آموزش براي پيش گيري مان هم كم مي شود و به ويروس فرصت رشد و شيوع مي دهيم. گذشته از همه چيز بايد فرهنگ استفاده از پوشش را در روابط جنسي ترويج كرد. اين مهم ترين و اصلي ترين راه پيش گيري از انتقال بيماري است و هر كشوري كه موفق به كنترل ايدز شده، از اين روش استفاده كرده است. پس از آن مبارزه با اعتياد و سپس منع استفاده از سرنگ مشترك، مهم ترين راه هاي پيش گيري هستند.
گروه هاي پرخطر جامعه كدام افراد هستند؟
معتادان تزريقي كه از سرنگ مشترك استفاده مي كنند و افرادي كه شركاي جنسي شان معتادان تزريقي هستند. كساني كه بي بند و باري جنسي دارند و يا با كساني در تماس جنسي هستند كه شركاي جنسي متعددي دارند و كساني كه از فرآورده هاي خوني، زياد استفاده مي كنند، چون هر قدر هم اين خون ها كنترل شود صد در صد ايمن نيست و احتمال خطر وجود دارد.
آيا مبتلايان به اچ.آي.وي مي توانند با افراد سالم ازدواج كنند؟
ما هيچ وقت نمي توانيم كسي را از ازدواج منع كنيم، ولي اگر يك بيمار بخواهد ازدواج كند حتما به او توصيه مي كنيم، شخص مورد نظرش را در جريان بيماري اش قرار دهد، بعد اگر او راضي شد با علم به اين كه طرف مقابلش اچ.آي.وي مثبت است با او ازدواج كند، با رعايت بهداشت جنسي مي توانند با هم ازدواج كنند و شخص سالم هم همچنان سالم بماند.
در آن صورت نمي توانند بچه دار شوند؟
به طريق طبيعي نه، اما از طريق تلقيح مصنوعي امكانش وجود دارد. در ضمن بين بيماران مواردي بوده كه يك زن و مرد اچ.آي.وي مثبت با هم ازدواج كرده اند و زندگي موفقي هم دارند. همه چيز به توافق دوطرف بستگي دارد، اما بايد از روي علم و آگاهي باشد. مهم اين است كه ما بتوانيم آگاهي را در جامعه افزايش دهيم و مهارت هاي خوب و سالم زندگي كردن را از دوران مدرسه به بچه ها ياد بدهيم؛ مهارت نه گفتن در جايي كه لازم است و توانايي غلبه بر هوس هاي مخرب را آموزش دهيم. ورزش را ترويج كنيم تا جوانان انرژي شان را از راه اصولي و در مسير درست صرف كنند. بايد جوان ها را متقاعد كنيم كه استفاده از موادمخدر كه منجر به از خود بي خودي آن ها شود از اين جهت خطرناك است كه قضاوت آن ها را در لحظه هاي حساس از بين مي برد و باعث به وجود آمدن رفتارهاي پرخطر مي شود. همه اين كارها بايد با نظارت هاي خاصي كه در آموزش بهداشت وجود دارد انجام شود و تصميماتي گرفته شود كه هم مسايل بدون پرده پوشي بيان شود، و هم روش بيان آن با فرهنگ اسلامي و ايراني ما تطبيق داشته باشد.
بهترين جمله اي كه مي توانيد در مورد ايدز به جوان ها بگوييد؟
بهترين جملات را در روز جهاني ايدز، در اول دسامبر هر سال بهترين متخصصان جهان طراحي و تدوين مي كنند و به عنوان شعارهاي جهاني به مردم دنيا مي گويند. من يكي از اين شعارها را خيلي دوست دارم و دلم مي خواهد جوان ها هم بدانند و به آن فكر كنند: گوش بده، ياد بگير و زندگي كن.
جوان ها بايد به حرف هاي حسابي گوش بدهند و مهارت هاي خوب را ياد بگيرند و حيات شان را به همراه سلامتي حفظ كنند. يك جمله ديگر را هم من خيلي دوست دارم: من مراقبم، تو چطور؟ و من هم به جوان ها مي گويم مراقب باشيد، اگر با آگاهي و احتياط زندگي كنيد، هيچ خطري شما را تهديد نمي كند، حتي اگر بين ميليون ها ايدزي زندگي كنيد و رفتار پرخطر نداشته باشيد، هرگز مبتلا نمي شويد.
خانم دكتر، اولين مورد بيمار ايدزي در ايران را خاطرتان هست؟
بله، يك بچه 9 ساله بود، از بيماران خوني كه به خاطر استفاده از فرآورده خوني آلوده، مبتلا شده بود. آن روز ها همه مي ترسيدند؛ هم پرستارها و هم پزشكان. براي بستري كردنش هم جا نداشتيم و دائم از اين بخش به آن بخش پاس داده مي شد، اما سرانجام بستري شد و بعد هم ساير بيماران كه اوايل همه از طريق فرآورده هاي خوني، آلوده شده بودند. چه روزهايي بود و چه مشكلاتي داشتيم، ما حتي دارو نداشتيم كه به مريض ها بدهيم، ولي شب و روز با آن ها زندگي مي كرديم.
آن ها مشكلات اقتصادي و خانوادگي زيادي داشتند و مسووليت سنگين برعهده ما بود. نگرش هاي منفي هم بيداد مي كرد. خانواده ها جوان شان را از دست مي دادند و هيچ كس از اقوام به خاطر ترس جرات نمي كرد به مراسم ختم بيايد و تسليت بگويد. از همان روزها بود كه شوخي گرفتن ايدز از طرف مطبوعات و مسوولان آغاز شد. آن را بيماري مخصوص غرب و محصول هم جنس گرايي معرفي كردند. هيچ كس باور نمي كرد كه اين بيماري زماني مشكل بزرگ كشور و همه دنيا شود، اما آدم بايد جهاني فكر كند، چون ما نه تنها در مقابل جامعه كه در برابر كل دنيا مسووليم. اگر رفتار ما باعث پيشرفت اچ.آي.وي شود نه تنها به جامعه خود كه به مردم دنيا لطمه زده ايم، چون مبارزه با ايدز در حال حاضر عزم همگاني مردم جهان را مي طلبد و در سال 2001 سران كشورها در سازمان ملل تعهد دادند كه با تمام توان با اين بيماري مبارزه كنند. از اين به بعد نگرش منفي داشتن و سكوت كردن قابل تحمل نيست. در حال حاضر كه دولت قبول كرده اين كار را انجام دهد و مقام معظم رهبري هم قواي سه گانه را موظف به مبارزه با ايدز كرده اند، ديگر خودسانسوري و كند كاركردن نابخشودني است.
آيا بيمار خاصي داشته ايد كه در خاطرتان مانده باشد؟
من همه بيمارانم را تك تك به خاطر دارم، با آن كه تعدادشان زياد بوده، اما تمام شان يادم مانده است، خصوصا آن هايي كه از اول همراه شان بوده ام. من مريضي دارم كه از 2 سالگي تحت نظر من بوده و الان 15 سالش است، لذت مي برم از اين كه مي بينم مدرسه مي رود و شاگرد اول مي شود.
پس دلبستگي عاطفي هم ميان شما و بيماران وجود دارد؟
خيلي زياد! دوست شان دارم. هم با خودشان و هم با خانواده هاشان صميميت عاطفي زيادي پيدا كرده ام، سنگ صبور آن ها هستم. اين افراد از جامعه طرد شده اند، همين ايزوله شدن شان، تنهايي و مظلوم بودن شان است كه باعث مي شود وقتي يك نفر به آن ها اهميت مي دهد، تمام زندگي شان مي شود آن يك نفر. به محض اين كه يك ذره به شان توجه كنيد، هر كاري كه بخواهيد برايتان انجام مي دهند. حتي كسي كه معتاد كارتن خواب بوده و خانواده و جامعه طردش كرده، وقتي به اش توجه مي كنيم مي آيد، ترك مي كند و خودش مي شود يك مبارز با ايدز و مشوق ديگران براي ترك اعتيادشان. اين خودش خيلي ارزش دارد، تلويزيون بايد اين موارد را نشان دهد كه هيچ نمي گويد و سكوت مي كند. اين كه مي گويند كسي معصوم و بي گناه مبتلا شده و ديگري گناه كار است، من هيچ قبول ندارم. از ديدگاه من كسي كه مبتلا به ايدز شده در موضوع ابتلايش بي گناه است، چون آگاهي نداشته؛ گناه كار كسي است كه به اين افراد آگاهي نداده است.
