آلودگي شكل هاي متنوع و گوناگوني دارد. هر كدام از اين اشكال به نوعي زندگي ما را تهديد مي كنند
مهدي صارمي فرد
زندگي براي هر انساني تنها در محيط زيست سالم معنا پيدا مي كند. ما براي زندگي كردن نياز به هواي سالم، تنفس سالم و طبيعت سالم داريم. سلامت محيط زيست تنها براي انسان لذت بخش نيست، بلكه هر موجود زنده اي را هم كه به جنب و جوش در طبيعت مشغول است به خود جذب مي كند، اما امروز بشر نسبت به فروپاشي و آلودگي محيط زيست نگران است؛ درختان سطح شهر روز به روز بريده مي شوند، جنگل ها مي سوزند، در شهري مثل تهران دود ناشي از كارخانه ها و اتومبيل ها، رنگ آبي و زيباي آسمان را عوض كرده و گاهي به خاطر آلودگي هوا مدارس تعطيل مي شوند. به همين دليل، گاهي از قلب شهر بيرون مي زنيم و به دل طبيعت پناه مي بريم، اما باز هم انسان به عنوان بزرگ ترين دشمن طبيعت، طبيعت را از دل طبيعت مي ربايد!
ريختن زباله در آب هاي روان، شكستن شاخه هاي درخت و آتش روشن كردن در كنار درختان و هزاران هزار مورد ديگر، از جمله كارهايي هستند كه بشر با طبيعت مي كند. شايد گوشه هايي از اين موارد به هر كدام از ما اين امكان را بدهد تا كم تر به طبيعت آسيب برسانيم.
آلودگي ناشي از مواد راديواكتيو
هر چند تكنولوژي هسته اي تنها در اختيار چند كشور محدود در جهان است و اين كشورها از گسترش آن جلوگيري مي كنند، اما زباله هاي توليد شده در نيروگاه هاي هسته اي و مواد باقي مانده از فعاليت هاي هسته اي، مثل آب سنگين يا گازهاي توليد شده در رآكتورهاي هسته اي و چرخه هاي آب خنك كننده رآكتورها، از عوامل مهم آلودگي محيط زيست به مواد هسته اي هستند. مكان هايي كه بتوان زباله هاي اتمي را در آن ها دفن كرد، بايد بسيار دور از دست رس موجودات زنده باشند تا تشعشعات ايزوتوپ هاي راديواكتيو باعث ايجاد بيماري هاي خاص و به ويژه سرطان نشود. چنين مكان هايي بسيار سخت پيدا مي شوند، زيرا اين مكان ها بايد حتي از سرچشمه رودهايي كه كيلومترها بعد آب آن ها مورد مصرفي پيدا مي كند نيز دور باشد. نقاطي از سيبري و صحراي افريقا براي اين منظور مناسب اند!
آلودگي فضا
در طي نزديك به پنجاه سال فعاليت بشر در لايه هاي فوقاني جو تا كره ماه و حتي خارج از منظومه شمسي، حجم زيادي از وسايل به درد نخور توسط فضانوردان يا حتي فضاپيماهاي بدون سرنشين در كيلومترها بالاي سر ما رها شده اند. هر چند ممكن است كه وجود آن ها به خودي خود خطرناك نباشد، اما در چنين ارتفاعي، اين اجسام آن چنان سرعت سرسام آوري دارند كه كوچك ترين اين ذرات قادر است خسارت عظيمي به فعاليت هاي فضايي بشر بزند. مواد به كار رفته در ماموريت هاي بدون سرنشين، مثل مريخ نوردها و. نيز ممكن است باعث آلودگي آن نواحي بشود.
آلودگي بصري
فرض كنيد صبح يك روز بهاري از خواب بيدار مي شويد و وقتي براي كار از خانه بيرون مي رويد، مي بينيد كه مردم با خودروهاي شخصي بيرون نيامده اند، اتوبوس ها و تاكسي ها هم همه گازسوز شده اند، هوا كاملا پاك است، ماموران شهرداري به تمام وظايف خود عمل كرده اند، در هيچ گوشه اي آلودگي يا زباله اي، نه در خاك و نه در هوا ديده نمي شود، آب كاملا پاك است و هيچ خبري از صداهاي مزاحم نيست، اما هنوز هم چيز ديگري هست كه در ميان اين همه آلودگي زياد ديده نمي شود، ولي حالا كاملا بارز است. حتي تعجب مي كنيد كه چرا هر روز آن را مي ديديد، ولي به آن توجه نمي كرديد؛ بله، در و ديوارهاي ناموزون، معماري هاي ناهماهنگ، ساختمان هاي نيمه كاره، اين ها همه چهره شهر را نامطلوب كرده اند. به چنين آلودگي هايي بصري مي گويند. اين نوع آلودگي ها هم بيشتر آثار روحي رواني دارند و در عين حال از كانون توجه عموم خارج اند.
آلودگي صوتي
آلودگي صوتي، مخرب ترين نوع آلودگي براي روح و روان آدمي است. هر چند آلودگي هاي صوتي به سرعت از بين مي روند، اما اگر منابع توليد آن ها همچنان فعال باشند، صداي بلند و آزار دهنده توليد شده، آثار بسيار بدي را به ويژه در دوران كودكي بر روي انسان مي گذارد. ضمن اين كه آلودگي صوتي روي حيوانات نيز تاثير دارد. مثلا ثابت شده كه آلودگي هاي صوتي باعث به هم ريختن مسير مهاجرت فصلي حيوانات مي شود و حتي ممكن است اصوات ايجاد شده توسط گوش انسان غيرقابل شنيدن باشد، اما ديگر حيوانات توانايي شنيدن آن را داشته باشند. به نظر مي رسد كه يكي از عوامل مرگ و مير دسته جمعي پستان داران دريايي، آلودگي هاي صوتي در فركانس هاي بالا باشد.
آلودگي نوري
از اوايل دهه 1980، در اكثر نقاط جهان و به خصوص نزديك شهرهاي بزرگ، آسمان تاريك در شب ديگر ديده نمي شد. نور توليد شده توسط بشر در خانه ها، خيابان ها و ديگر وسايل روشنايي در شب، پس از بازتابش و پراكنده شدن توسط مولكول هاي هوا باعث مي شود كه آسمان شب ديگر تاريك به نظر نرسد. هر چند در نگاه اول اين تنها ستاره شناسان آماتور و عكاسان نجومي هستند كه از اين وضعيت ناراضي هستند، اما بعضي از تحقيقات اخير نشان داده كه آثار آلودگي نوري بر چرخه خواب و سلامت عمومي انسان غيرقابل چشم پوشي است. همچنين به نظر مي رسد كه آلودگي نوري آسيب هايي را نيز به حيوانات و گياهان مي زند.
آلودگي اقيانوس ها
هزاران سال است كه بشر بر پهنه آب ها به دريانوردي مشغول است. در اين ميان حجم عظيمي از اين آلودگي توسط بشر و به خصوص كشتي ها و قايق هاي غرق شده، به محيط اقيانوس ها وارد شده است. البته پيش از اختراع كشتي هايي كه با سوخت فسيلي كار مي كردند، عملا اين آلودگي به سرعت از بين مي رفت، اما امروزه غرق شدن تانكرهاي حمل نفت و مشتقات آن، دي اكسيد گوگرد و اكسيد نيتروژن خارج شده از اگزوز كشتي ها از عوامل بسيار جدي و خطرناك براي محيط زيست در اقيانوس ها و درياها به شمار مي روند.
آلودگي هوا
آلودگي هوا، يكي از مهم ترين و تاثيرگذارترين نوع آلودگي ها در سلامت روح و روان انسان هاست كه به چشم مي آيد. وجود ذرات غبار، مواد شيميايي مثل سرب و تركيبات ساير فلزات از مهم ترين عوامل آلودگي هوا هستند كه اكثر آن ها خاصيت سرطان زايي دارند. افزايش ميزان دي اكسيدكربن در هوا نيز از عوامل تاثيرگذار در چرخه طبيعت است. هر چند دي اكسيدكربن به تنهايي نه ماده سمي است و نه تاثير بدي دارد، اما افزايش آن باعث ايجاد آثار گاز گلخانه اي بر روي جو مي شود.
سالانه 3 ميليون نفر در اثر آلودگي هوا از بين مي روند كه 90 درصد اين مرگ و ميرها در كشورهاي جهان سوم رخ مي دهد.
آتش فشان ها، گرد و غبار ناشي از باد، گاز متان توليد شده در باتلاق ها، دود ناشي از آتش سوزي هاي طبيعي و گاز رادون توليد شده در معادن، از عوامل طبيعي آلودگي هوا هستند. صنايع و كارخانه ها، چاه هاي نفت، آتش سوزي هاي مزارع، گاز هاي صنعتي به كار رفته در وسايل زندگي روزمره، اتومبيل ها، فعاليت هاي نظامي و سيگار از عوامل مصنوعي آلودگي هوا هستند.
آلودگي آب ها
آب مورد نياز براي مصرف بشر چه در بخش صنعت و چه در كشاورزي و چه در زندگي روزمره، مثل آشاميدن و شست وشو از منابعي تامين مي شود كه از سوي خود انسان ها به شدت مورد تهديد آلودگي قرار دارند؛ رودخانه ها، درياچه ها، منابع زيرزميني، درياها و اقيانوس توسط عوامل شيميايي توليد شده توسط بشر در كارخانه ها، اتومبيل ها و يا كشتي ها آلوده مي شوند. مواد سمي اي كه به اين ترتيب وارد آب مي شوند، باعث مرگ و مير هزاران جان دار ميكروسكوپي آب زي مي شوند كه اين خود بر چرخه محيط زيست در درياها تاثير مي گذارد و باعث كاهش منابع غذايي درياها مي شود. از عوامل باكتريايي موجود در آب رودخانه ها و چشمه ها كه تصفيه نشده اند نيز بايد به عنوان يكي از عوامل طبيعي آلودگي آب نام برد.
آلودگي خاك
همه ما مي دانيم كه زباله يا همان طلاي كثيف قابل بازيافت و استفاده است. زباله هاي عادي را در صورت عدم امكان بازيافت، معمولا دفن و يا در جايي تلنبار مي كنند كه اين امر باعث آلودگي محيط زيست خواهد شد. زباله عادي و شهري از دو نوع اصلي تشكيل شده؛ يكي مواد معدني مثل پس مانده غذاها، كاغذ، دستمال كاغذي و ديگر چيزهاي طبيعي كه به سرعت در خاك تجزيه مي شوند و بعد از گذشت نهايتا يك دهه ديگر اثري از آن ها باقي نخواهد ماند. اين مواد حتي ممكن است به غناي خاك نيز كمك كنند. كود كمپوست از همين مواد گرفته مي شود، اما مشكل زباله ها در مواد معدني مثل فلزات، پليمرها و مواد توليد شده در صنعت پتروشيمي، مثل پلاستيك ها و شيشه ها هستند كه عمر آن ها بسيار طولاني و در شيشه ها حتي به چند صد ميليون سال هم مي رسد. اگر اين مواد در كارخانه هاي مخصوص، بازيافت نشوند، براي هميشه خاك را آلوده مي كنند.
