پنجاه وهشتمين دوره جشنواره كن برگزار شدجشنواره اي كه عشق همه فيلم سازان متفاوت دنيا است آن ها براي نمايش فيلم خود در يكي از بخش هاي كن  همه كاري مي كنند
كاوه مظاهري 
باز هم شلوغي و جنجال بر شهر كوچك 60۷۰، هزار نفري كن سايه انداخت و براي 12 روز اين شهر را به قطب سينمايي دنيا تبديل كرد. پنجاه و هشتمين دوره بزرگ ترين جشنواره فيلم دنيا با همه آن چهره هاي مشهور و آدم هاي عادي عشق سينما و فرش قرمز و خبرنگاران و عكاس ها و پوستر ها و. آرامش اين شهر كوچك ساحلي فرانسه را با هياهو و جنجالي عوض كرد كه به گفته يكي از مسوولان قديمي اين جشنواره، كن بدون آن ها معنايي ندارد. جشنواره اي كه عشق همه فيلم سازان متفاوت دنياست و براي نمايش فيلم خود در يكي از بخش هاي كن همه كاري مي كنند. به هر حال كن است و شهرت و پول. كافي است جايزه يكي از بخش ها را مال خود كني تا شركت هاي معتبر پخش فيلم دنيا به سراغت بيايند و عكس و خبرت در روي تلكس خبرگزاري هاي معتبر دنيا قرار بگيرد و ديگر وقت سر خاراندن هم نداشته باشي. نمره قبولي گرفتن در كن برابر است با مجوز ورود به دنياي فيلم سازان متفاوت دنيا. ديگر تو مجبور نيستي به دنبال جشنواره ها بدوي. جشنواره ها خودشان به دنبالت مي آيند و بزرگ داشت و مرور آثار برايت برگزار مي كنند.
در همه اين سال ها از كن به عنوان كاشف استعداد ها و نوابغ سينما ياد شده است؛ ساتيا جيت راي (فيلم ساز بزرگ هندي و سازنده  سه گانه آپو: آپاراجيتو، پاترپانچالي، دنياي آپو )  آندره وايدا (فيلم ساز لهستاني)، امير كاستاريكا، ويم وندرس، عباس كيارستمي، كوئنتين تارانتينو و ده ها آدم ديگر از اين دسته اند كه به واسطه كن به دنيا معرفي شده اند. تارانتينو در اين باره گفته است: اگر كن نبود، دوست داران من در 95 كشور دنيا بايد براي پيدا كردنم حداقل 10 سال ديگر حوصله به خرج مي دادند.
اگرچه به عقيده بنيان گذاران كن اين جشنواره نمي خواسته است سياسي باشد، اما جريانات سال هاي اخير، و به خصوص انتخاب مستند فارنهايت 9/11 به عنوان بهترين فيلم سال گذشته، نشان مي دهد كه اين ديدگاه در طول زمان تغيير كرده است. البته امسال اوضاع فرق مي كرد و هيات جشنواره در مورد گزينش فيلم ها حساسيت خاصي داشته اند. حضور ديويد كراننبرگ (تاريخ وحشت)، آتوم آگويان (آن جا كه حقيقت دروغ مي گويد)، ميشاييل  هانتكه (پن هاني)، هوشيائوچنگ (بهترين دوران ما)، جيم جارموش (گل هاي پرپر)، روبرت رودريگوئز (شهر گناه)، گاس ون سانت (روز هاي آخر)، لارس فون تريه (مندرلي) و ويم وندرس (نيا در بزن) در كنار هم و در بخش اصلي جشنواره يادآور سال هاي طلايي كن است؛ سال هايي كه كن براي مقابله با جشنواره  هاي ديگر (مثل اسكار) روي كردي كاملا هنري و راديكال داشت. هدفش فقط كشف استعداد بود و كارش بيشتر نمايش آثار فيلم سازان مستقل. امسال هم باز سال مستقل سازان بود؛ سالي كه مي شد با خيال راحت در سالن اصلي نشست و مطمئن بود كه بعد از پخش تيزر جشنواره يك فيلم فوق العاده نمايش داده خواهد شد. امسال سال متفاوت ها بود؛ سال كساني كه سينماي نوين دنيا را ساخته اند و هر لحظه به آن روحي تازه مي بخشند. اين ويژگي در هيات هاي داوري هم كم و بيش به چشم مي خورد، آدم هاي مختلفي كه ديدگاه هايشان در قبال سينما 180 درجه با هم فرق مي كند، در كنار هم جمع شدند تا بتوانند انتخاب هاي خوبي را انجام دهند.  به عنوان مثال سينماي شاد و شنگول امير كاستاريكا ربطي به دنياي خشن جان وو ندارد، اما هر دو آن ها جزو داوران بخش اصلي بودند.
نورمن ميلر، يكي از اعضاي قديمي هيات داوري كن گفته است: عضو هيات داوران كن بودن مثل اين است كه آدم جزو فرقه مورمن  ها شده باشد؛ اجازه نداريم حرف بزنيم. قسم مان مي دهند كه راز نگه دار باشيم، نه فقط همان موقع، بلكه براي هميشه. شصت سال است كه فيلم مي بينم و عادت كرده ام كه بعد از آن درباره اش صحبت كنم. اين يك واكنش طبيعي است، يك عادت، مثل يك جور اعتياد، اما حالا مجبورم كنارش بگذارم؛ گلويم خشك مي شود، زبانم درد مي گيرد، دلم لك زده است براي حرف زدن.
كن چطوري شكل گرفت؟
در سال  هاي 1935 و۱۹۳۶ جشنواره فيلم ونيز معتبرترين جشنواره هنري - سينمايي جهان به حساب مي آمد، اما متاسفانه انتخاب فيلم  ها و آراي هيات داوري اين جشنواره هم تحت تاثير حكومت فاشيستي ايتالياي آن دوران بود؛ جشنواره اي به شدت سياسي. فرانسوي  ها و به خصوص وزير فرهنگ و هنر هاي زيبا يشان، كه از اين وضعيت ناراضي بودند، تصميم گرفتند دست به كار شوند و خودشان يك جشنواره سينمايي ترتيب بدهند و اين جوري سروكله جشنواره كن پيدا شد، البته نه به همين راحتي ها.
در سال 1939، لويي لومير (كه به عقيده بسياري از مورخان سينما را او اختراع كرده) پيشنهاد كرد كه اولين دوره جشنواره كن از اول تا بيستم سپتامبر برگزار شود. به نظر لومير كن مي توانست از همه اشكال سينمايي با آغوش باز استقبال كند و باعث آشنايي و همكاري فيلم سازان جهان شود. جين گابريل دومرگ نقاش هم پوستري براي اين جشنواره طراحي كرد كه امروزه بسيار مشهور است. سالن  ها آماده شده بودند و همه چيز مهيا بود تا بزرگ ترين حادثه فرهنگي سال اتفاق بيفتد، اما بزرگ ترين فاجعه قرن، يعني همان جنگ جهاني لعنتي شروع شد و كن را در نطفه خفه كرد.
پنج سال گذشت و وقتي به سال 1946 جنگ به پايان رسيد، همان آدم  ها دوباره دور هم جمع شدند و با اميدي بيشتر از گذشته اولين دوره جشنواره را برگزار كردند. از بين فيلم  هاي نمايش داده شده در اين دوره مي توان به نبرد راه آهن (رنه كلمان)، جن و پري (ژان كوكتو) و بدنام (آلفرد هيچكاك) اشاره كرد كه هر سه جزو شاهكار هاي سينما به حساب مي آيند. ژان كوكتو در آن زمان گفته بود: اين جشنواره غير سياسي است و به همه مردم تعلق دارد. جهان كوچكي است كه مي خواهد زيبايي  هاي دنيا را نشان دهد. اين جا مردم مي توانند به زبان مشترك و رو در رو با هم صحبت كنند؛ كن ستاره دنباله داري است كه هرگز خاموش نمي شود.
ديري نپاييد كه حرف كوكتو بي اعتبار شد، چون بين سال  هاي 1948 تا 1951 به خاطر كم بود بودجه و مشكلات مالي بعد از جنگ جهاني، جشنواره تعطيل شد، اما كله  گنده    هاي سينما مثل اورسن ولز، ارول فلين، تايرون پاور، ادوارد جي.رابينسون و . دور هم گرد آمدند و با استفاده از اعتبار خود كن را دوباره زنده كردند. ساخت سالن اصلي كن شروع شد و سال 1952 كاخ جشنواره تكميل شد. به نظر مي رسد كن عالي رتبه ترين جشنواره سينمايي شود ، اين حرف را  آندره بازن منتقد بزرگ گفت و بازن هم از آن آدم هايي نبود كه از روي هوا حرف بزند و پيش بيني هايش معمولا بسيار هوشمندانه و درست بود. اتفاقا در همان سال و يكي از كارگردانان مورد علاقه  آندره بازن اورسن ولز با فيلم اتللو در رقابت با زنده باد زاپاتا (اليا كازان) و يك امريكايي در پاريس (وينست مينه لي) جايزه بهترين فيلم جشنواره را از آن خود كرد.
نقاط عطف 
نخل طلا ي كن كه به فيلم اول داده مي شود و هر سال كلي از فيلم سازان دنيا براي آن سر و دست مي شكنند از سال 1955 به عنوان جايزه نخست جشنواره در نظر گرفته شد؛ همان سالي كه عده اي از تماشاگران، شرق بهشت ، شاهكار مسلم اليا كازان را هو كردند. در اين فيلم جيمز دين نقش جواني را بازي مي كرد كه با پدرش مشكل داشت و نمي توانست در چارچوب هاي تعريف شده پدر عمل كند. جالب اين جاست كه امسال يكي از بخش هاي جانبي كن با عنوان جيمز دين: جوان ابدي به بزرگ داشت همان كسي اختصاص دارد كه 50 سال پيش از طرف تماشاگران هو شد؛ دنياي عجيبي است. آدم به شك مي افتد كه اگر جيمز دين در جواني نمي مرد، آيا واقعا مي توانست اسطوره شود؟
بازار فيلم كن هم كه چيزي شبيه همين بازار فيلم جشنواره فجر خودمان است، در واقع از سال 1959 افتتاح شد، يعني همان سالي كه فدريكو فليني بزرگ و فيلم به ياد ماندني اش زندگي شيرين سر و صداي عجيبي در كن به راه  انداختند. هفته فيلم منتقدان يكي ديگر از بخش هاي جانبي كن هم سه سال بعد، توسط انجمن منتقدان فيلم فرانسه به جشنواره اضافه شد. اين انجمن مجموعه اي از بزرگ ترين منتقدان و فيلم سازان جهان را شامل مي شد، كساني مثل ژان لوك گدار، فرانسوا تروفو، اريك رومر، كلود للوش و .
اما جنجال و هياهو جزو جدانشدني كن بوده است. ماجرا هاي مي 1968 و تظاهرات دانشجويي آن موقع، بر همه چيز سايه  انداخته بود و جشنواره كن هم نتوانست از اين مهلكه قصر در برود. با اين كه فيلم رمانتيك و به شدت  هاليوودي بر باد رفته در افتتاحيه كن 1968 نمايش داده شد، ولي باز هم نتوانست فضا را آرام كند. دانشجويان، سالن اصلي جشنواره را به هم مي ريختند و از پرده  ها آويزان مي شدند.
فيلم هاي فليني طبق معمول با واكنش هاي عجيبي روبه رو مي شد. پوستر فيلم رم هم در كن 1971 واكنش شديد فمينيست  ها را به همراه داشت؛ آن  ها كه از اين پوستر خوش شان نيامده بود، در ساحل كراوزات (محل برگزاري جشنواره) مي گشتند و هر جا نشاني از رم مي ديدند روي آن رنگ مي پاشيدند.
براي بار دوم تظاهرات دانشجويي - و به طور خاص دانشجويان پزشكي - باعث به هم ريختن كن شد. آن ها مي گفتند مشكلات ما از سينما مهم تر است ، در ساحل كراوزات لاستيك  ها را آتش مي زدند و داخل سالن هاي نمايش گاز اشك آور مي انداختند، اما موتور كن راه افتاده بود و همچنان جلو مي رفت، حتي اين تظاهرات هم نتوانست آن را متوقف كند.
كن در اين سال ها با تمام مشكلاتي كه برايش پيش آمده، راهش را ادامه داده و هرگز متوقف نشده است. كن ديگر يك جشنواره سينمايي معمولي نيست، بلكه بزرگ ترين اتفاق فرهنگي - هنري سال به حساب مي آيد.

امير قادري 
امسال نوبت كيست؟ كن هر دفعه يكي را معروف مي كند. از كوئنتين تارانتينو گرفته تا برادران داردن. از سميرا مخملباف تا محسن اميريوسفي. كافي  است يك نفر پايش را بگذارد روي فرش قرمز و چند قدم راه برود تا همه چيز تغيير كند. به خصوص اگر پاي ما ايراني هاي نديد - بديد وسط باشد.
كن جشن سينماست. همه دور هم جمع اند. گردانندگان برنامه تمام سعي شان را مي كنند كه جنس شان جور باشد. سينماي مثلا جدي در كنار سينماي تجاري؛ فيلم هاي گم نام در جوار فيلم هاي مشهور؛ كارگردان هاي تازه كار در كنار قديمي هاي كهنه كار و بالاخره فيلم هاي بازيافت شده قديمي همراه با آخرين تحولات مد روز.
اين طوري است كه هم قسمت آخر جنگ هاي ستاره اي توي برنامه امسال هست و هم جزيره آهني ساخته محمد رسول اف از ايران. جيم جارموش مستقل فيلمش را عرضه كرده و روبرتو رودريگوئز استوديويي هم همين طور. اين كه سميرا مخملباف هم به روي سن جشنواره كن مي رود، يكي از مهم ترين دلايلش اين است كه جنس كن فقط با فيلم هاي سينمايي و عشق خالص به سينما جور نمي شود. بلكه بايد علايق آزادي خواهانه روشنفكرهاي فرانسوي  و عشق شان براي كمك به جهان سومي هاي فلك زده را هم اغنا كند. كن يك نمايش است، همان طور كه سينما هم يك نمايش است. براي مسوولان كن فقط هنر مهم نيست، همان طور كه هنرمندان فيلم ساز هم، فقط براي تعالي هنر سينما فيلم نمي سازند.
اين است كه كل ماجرا را نبايد جدي تر از آن چيزي كه واقعا هست، در نظر گرفت. از كن ممنونيم كه به طعم گيلاس از ايران نخل طلا داده و كوئنتين تارانتينوي عزيز را تحويل گرفته، ولي قرار نيست هميشه در اين بازي شركت كنيم و براي بازيگرهايش هورا بكشيم. حداقل اين كه درك شان مي كنيم. مي فهميم كه در جهان نيت خالص وجود ندارد و همه جايزه ها به خاطر ارزش ذاتي فيلم ها اهدا نمي شوند. به همين خاطر مجبور نيستيم آن هايي را كه جايزه به دست به ايران مي آيند و عكس شان را همه جا چاپ مي كنند و درباره كن حرف مي زنند و ملاقات با مجري هاي مختلف راديو و تلويزيون را به رخ مان مي كشند، جدي بگيريم. درست مثل اين است كه بخواهيم اين يادداشت را هم جدي بگيريم و ادعا كنيم آن را به اميد كنار زدن پرد ه ها و تاباندن نور حقيقت نوشته ام. كن بايد مطرح باشد تا پول دربياورد. ما هم همين طور؛ يكي جايزه مي دهد، يكي قلم مي زند.

۱- اولين زني كه رييس داوران جشنواره كن شد؟
اوليويا دهاويلند اولين زني است كه در سال 1965 رييس جشنواره كن شد.
۲- آيا در كن بليت فروخته مي شود؟
نه، هيچ بليتي فروخته نمي شود. فقط افرادي مي توانند بيايند كه برايشان دعوت نامه فرستاده مي شود. حتي براي نمايش هاي رسمي در تالار لومير هم اشخاص معتبر بايد دعوت نامه ارايه دهند. اين دعوت نامه  ها شخصي است و به كس ديگري قابل انتقال نيست.
۳- اولين زني كه نخل طلاي كن را از آن خود كرد؟
جين كمپيون، اولين زني است كه جايزه نخل طلاي جشنواره را در سال 1993 نصيب خود كرد.
۴- جايزه دوربين طلايي چه فيلم هايي را شامل مي شود؟
يكي از ابتكارات ژيل ژاكوب مرد شماره يك چند دوره جشنواره كن جايزه دوربين طلايي بود كه به بهترين فيلم بخش هاي غيررقابتي كن اهدا مي شود. بادكنك سفيد جعفر پناهي هم يكي از فيلم هايي است كه جايزه دوربين طلايي را گرفته است، امسال هم يك شب نيكي كريمي اميد ايران براي كسب اين جايزه است.
۵ -بخش دو هفته كارگردانان از كجا پيد اشد؟
از سال 1969 به تصميم ژان لوك گدار، تروفو، كلود بري، رومن پولانسكي و كلود للوش تاريخ جشنواره از ماه سپتامبر به 10 تا 19 ماه مي تغيير كرد و اين بخش هم به قسمت هاي جنبي جشنواره اضافه شود.
۶ - بخش  هاي جديد جشنواره امسال چه بود؟
13 مي در تالار لومير نزديك 2000 كودك جمع مي شوند تا انيميشن كريكو و حيوانات وحشي را ببينند، چيزي شبيه زنگ سينما ي جشنواره فجر خودمان. بخش درس هاي بازيگري نيز با حضور بازيگر معروف فرانسوي كاترين دنوو، برگزار شد. همچنين درس هاي سينما با حضور وونگ كارواي، ناني مورتي و استفان فرر برگزار شد؛ آن ها هر سه از فيلم سازاني هستند كه در دهه اخير درخشش فراواني در سينماي جهان داشته اند.
۷ - نمايش هاي ويژه امسال در بخش خارج از مسابقه مربوط به چه فيلم هايي بود؟
مي توان به فيلم هايي از وودي آلن (يك زندگي تلخ و شيرين)، فاتح آكين (صداي استانبول)، شين بلك (kiss kiss,bang bang) ، جورج لوكاس (جنگ ستارگان: اپيزود سوم: انتقام سيس) و آدام كورتيز (قدرت كابوس) اشاره كرد. سال گذشته فيلم پنج (عباس كيارستمي) در اين بخش به نمايش درآمد.
۸- بخش هاي سينه فونداسيون و نوعي نگاه چيست اند؟
اين بخش به فيلم هاي كوتاه اختصاص دارد كه از سال 1998 به جشنواره اضافه شده است. امسال 9 فيلم در اين بخش حضور دارند كه از ميان آن ها مي توان به تقلب بچگانه ، كلارا ، آشپزخانه ، فراموشي و مردي كه خودش را ملاقات كرد اشاره كرد.
بخش نوعي نگاه هم يك بخش غيررقابتي است كه از سال 1978 به بخش هاي جنبي جشنواره اضافه شده. امسال از ايران فيلم يك شب در اين بخش حضور دارد.
۹- ايران چند بار جايزه نخل طلاي كن را برده است؟
يك بار در سال 1997، براي فيلم طعم گيلاس ساخته عباس كيارستمي .
۱۰- چه ستارگاني امسال در كن حضور دارند؟
ساموئل ال جكسون، ناتالي پورتمن، سلما  هايك، اسكارلت يو  هانسون، اوان مك گر گور و .