محمد كياسالا ر
خودش مي گويد كه ماجرا به همين سادگي است: يك روز در مطبم نشسته بودم و داشتم يكي از بيمارانم را روان كاوي مي كردم كه ناگهان اين سوال در ذهنم جرقه خورد: من واقعا دارم چه كمكي به زندگي اين بيمار مي كنم؟ ظاهرا آن روز دكتر آلبرت اليس نه تنها نمي تواند پاسخ مناسبي براي اين سوالش دست وپا كند، بلكه نهايتا به اين نتيجه مي رسد كه: وقتي روان كاوي، جزويات تاسف بار دوران كودكي بيماران را كشف مي كند، آن ها فقط ذهن شان خراب تر مي شود، چون احساس مي كنند كه تجربه هاي ناخوش آيند قديمي، زندگي فعلي شان را تحت تاثير قرار داده و هيچ كاري هم از دست شان ساخته نيست ما با اين كارمان حتي جلو فعاليت  آن ها را براي حل مشكلات فعلي شان هم مي گيريم و..
و ظاهرا با همين دغدغه ها بود كه درمان عقلاني هيجاني در ذهن دكتر آلبرت اليس سروشكل گرفت.
يك سوال مهم 
چرا آدم هاي متفاوت در شرايط يك سان واكنش هاي متفاوتي نشان مي هند؟ سه جوان را در شرايط كاملا يك سان در نظر بگيريد كه هر سه در آزمون ورودي دانشگاه ها شركت مي كنند و هيچ كدام هم پذيرفته نمي شوند. در اين جا مساله  اصلي براي هر سه نفر يك سان است: قبول نشدن در كنكور؛ اما نتيجه ها ممكن است كاملا متفاوت باشد: يكي افسرده شود، ديگري انگار نه انگار، و آن ديگري سرسخت تر شود و براي يك نتيجه گيري مطلوب در كنكور سال آينده، تلاش كند اين همه تفاوت، واقعا چرا؟! اين همان چرايي است كه دكتر آلبرت اليس را تا كشف درمان عقلاني هيجاني پيش برد.
در تمام دنيا دكتر آلبرت اليس را به عنوان مبتكر شيوه درمان عقلاني هيجاني مي شناسند. او به طرز بي رحمانه اي ادعا مي كند تمام آدم ها مي توانند با تمرين هاي ويژه اي به جاي ناراحت شدن، ناراحت نشدن را انتخاب كنند
چيزي شبيه معجزه 
امريكايي ها دكتر آلبرت اليس را خيلي خوب مي شناسند: استاد روان شناسي دانشگاه راتجرز، روان شناس ارشد مركز تشخيص ايالت نيوجرسي، مولف بيش  از 70 جلد كتاب مطرح روان درماني و چهره آشناي برنامه هاي تلويزيوني، اما او را در دنياي موفقيت، بيشتر به عنوان مبتكر يك شيوه روان درماني منحصر به فرد مي شناسند: درمان عقلاني هيجاني. اين درمان به طرز بي رحمانه اي ادعا مي كند كه تمام آدم ها مي توانند به كار بستن توصيه ها و تمرين هاي ويژه اي در طول زندگي شان به جاي ناراحت شدن، ناراحت نشدن را انتخاب كنند. اليس اعتقاد دارد كه به كمك اين درمان مي تواند شخصيت مراجعانش را تحت تاثير قرار دهد و حتي دگرگون كند. او البته بر اين باور نيز پافشاري مي كند كه هيچ شيوه سحرآميزي براي تغيير دادن شخصيت آدم ها و گرايش شان به ناراحتي وجود ندارد جز اين كه آن ها با عمل كردن به يك سلسله تمرين هاي ويژه، خودشان را تغيير بدهند: من براي اجراي درمان عقلاني هيجاني، فقط به كار و تمرين مراجعانم احتياج دارم.  همين و بس!
ناراحتي هاي مان را خودمان خلق مي كنيم؟!
حرف دكتر اليس خوب يا بد حرف تازه اي نيست. تا آن جا كه تاريخ به خاطر دارد، ظاهرا اپيكتتوس و ماركوس اورليوس نخستين فيلسوفاني هستند كه در قرن نخست ميلادي از اين حقيقت پرده برداري كردند: ما انسان ها عمدتا همان گونه كه فكر مي كنيم، احساس مي كنيم و خودمان خالق ناراحتي هاي خودمان هستيم، يعني مي توانيم ناراحتي را انتخاب بكنيم يا نكنيم. بعدها باروخ اسپيوزا، ايمانوئل كانت، جان ديويي و برتراند راسل هم اين نظريه را تاييد و تكميل كردند: هرچه علمي تر، عاقل تر و واقع بين تر باشيم، كمتر ناراحت مي شويم.
توسعه بينش و آگاهي، نخستين گام براي رهايي از ناراحتي هاي فكري است. دكتر اليس مي گويد: هرچه از افكار، احساسات و رفتارهاي ناراحت كننده با دقت و جزويات بيشتري آگاه شويد، احتمال اين كه آن ها را كنار بگذاريد بيشتر مي شود. شما عمدتا خودتان هستيد كه افكار و احساسات پريشان كننده را در خودتان ايجاد و تقويت مي كنيد، پس قدرت كنترل و تغيير آن ها را نيز داريد.
الفباي درمان عقلاني هيجاني 
اين درمان، الفباي خودش را دارد. دكتر اليس در توضيح اين جمله مي گويدA: حرف اول كمله Activator فعال كننده به معناي يك رويداد تنش زا stressful است كه ذهن مان را مشغول مي كندB . حرف اول كلمه Belief باور، همان باورها و عقايدي است كه متعاقب يك رويداد تنش زا در ذهن مان ايجاد مي شود و C حرف اول كلمه Consequence پيامد به معناي پيامدهاي خاصي است كه پس  از هر باور در رفتارمان ظاهر مي شود. اليس معتقد است كه در روند
ABC همه ما مي توانيم با تصحيح باورها و عقايدمان B، آثار مطلوبي در رفتارها و هيجانات مان C به وجود بياوريم. او در پاسخ به اين پرسش كه چطور مي توانيم جلو ناراحتي هاي مان را بگيريم، به اختصار مي گويد: با بينش پيدا كردن نسبت به B درABCهاي درمان عقلاني هيجاني. و ادامه مي دهد كه: شما مي توانيد نسبت به باورهاي تان آگاه يا ناآگاه و هشيار يا ناهشيار باشيد. اگر باورهاي تان را به دقت تجزيه و تحليل كنيد، مي توانيد باورهاي نامعقول تان راه هشيارانه زير سوال ببريد و باورهاي معقول را به جاي آن ها بنشانيد. البته درمان عقلاني هيجاني ادعا نمي كند كه تمام اختلالات هيجاني، محصول باورهاي نامعقول مان است، چون اختلالات هيجاني ممكن است دلايل ديگري هم داشته باشد؛ اما مصرانه بر اين ادعا پافشاري مي كند كه وقتي به برخي باورهاي نامعقول تان سفت و سخت مي چسبيد، بي جهت خودتان را ناراحت مي كنيد و به اهداف زندگي تان نمي رسيد.

جواني را در نظر بگيريد كه مي خواهد در كنكور شركت كند و ذهنش با اين افكار منفي دست به گريبان است كه: اگر در كنكور قبول نشوم، هيچ ارزش و اعتباري در جامعه نخواهم داشت، شغل آبرومندي نصيبم نمي شود، به درآمد قابل ملاحظه اي دست پيدا نمي كنم، بدبخت مي شوم و و حالا فرض كنيد كه او مي خواهد اين باور نامعقول را زير سوال ببرد. او مي تواند اين كار را به طور خفيف انجام دهد و يا باكمال قاطعيت. نگاه كنيد:

باور نامعقول: قبول نشدن در كنكور مساوي است با سلب اعتبار اجتماعي، بي كاري، بي پولي، بدبختي و..
زير سوال بردن خفيف و پاسخ معقول 
حتي اگر دراين امتحان قبول نشوم، مي توانم در امتحان بعدي شركت كنم و موفق شوم پس نگراني براي چي؟
آينده شغلي ام تباه نمي شود. فقط شايد به آنچه مي خواهم،
ديرتر برسم.
دير يا زود مي توانم در امتحان قبول شوم و شغل آبرومندي پيدا كنم.
اگر از حداكثر توانم استفاده نكنم كه نمي ميرم!
حتي اگر در تمام عمرم هم پول مختصري در بياورم باز هم مي توانم زندگي كنم.
درآمد كم در تمام عمر خيلي بد است ولي آخر دنيا نيست.
اگر در اين امتحان موفق نشوم و يا بقيه عمرم را با حقوق مختصري سپري كنم، فقط آدمي خواهم بود كه شكست را هم تجربه كرده، نه يك آدم بي ارزش.
زير سوال بردن قاطع و پاسخ معقول 
حتي اگر امسال و سال هاي بعد هم قبول نشوم، بازهم مي شود كارهاي ديگري انجام داد. باز هم مي شود خوش حال و خوش بخت بود.
حتي اگر آينده شغلي ام تباه شده باشد، باز هم مي توانم از در ديگري وارد شوم و در شغل يا مهارت ديگري تسلط پيدا كنم.
بالاخره يك روز در همين امتحان قبول مي شوم و حتي اگر قبول نشوم من مصمم هستم كه يك شغل خوب پيدا كنم.
من سراغ هر كاري بروم، سعي مي كنم از آن كار لذت ببرم و حتي اگر از آن كار لذت نبرم، باز هم زندگي جنبه هاي لذت بخش ديگري خواهد داشت.
پول مهم است ولي همه چيز نيست. حتي اگر در تمام عمرم پول كمتري در بياورم، باز هم مي توانم از زندگي لذت ببرم و شاد باشم.
از راه هايي استفاده مي كنم كه درآمدم زيادتر شود و حتي اگر نشود هزينه هايم را كم مي كنم.
هر آدمي بايد با تلاش و مبارزه به دل خواسته هايش برسد. من هم يك آدم جايزالخطا هستم و شكست در يكي دو امتحان به معناي بي عرضگي نيست.

مطمئن بودم اين بار استخدام مي شوم، اما ديروز كه نتيجه مصاحبه را اعلا م كردند اسم من در ميان قبول شدگان نبود
باور
Belief
باورهاي معقول 
بدشانسي آوردم كه قبولم نكردند
هيچ دلم نمي خواست رد شوم 
كاش قبولم مي كردند؛ چه بد شد!
انگار در پيدا كردن شغل دل خواهم مشكل دارم 
باورهاي نامعقول 
قبول نشدنم در اين مصاحبه افتضاح بود
من تحملش را ندارم 
بايد قبول مي شدم 
من بي عرضه ام كه رد شدم 
ديگر هيچ وقت نمي توانم شغل دل خواهم را پيدا كنم 
من مطمئنا در مصاحبه هاي شغلي آينده هم ضعيف عمل مي كنم و يا بي دليل مرا رد مي كنند
پيامد
Consequence
پيامدهاي هيجاني مطلوب 
احساس تاسف 
ناكامي و تحريك شدن 
سرسخت تر شدن 
پيامدهاي رفتاري مطلوب 
ادامه جست وجو براي يافتن شغل 
ارتقاي مهارت ها
پيامدهاي هيجاني نامطلوب 
افسردگي 
اضطراب 
عصبانيت 
حس حقارت 
پيامدهاي رفتاري نامطلوب 
قطع جست وجو براي كار
افت عمل كرد در مصاحبه هاي بعدي 
به دليل ازدياد اضطراب 
زير سوال بردن باورهاي نامعقول 
چرا قبول نشدن در يك مصاحبه شغلي افتضاح است؟!
چرا تحملش را نداشته باشم؟!
طبق چه شواهدي بايد در مصاحبه قبول مي شدم؟!
چرا رد شدن در مصاحبه به اين معناست كه من بي عرضه ام؟!
طبق چه شواهدي هيچ وقت شغل دل خواهم را پيدا نخواهم كرد؟!
چرا بايد در مصاحبه هاي شغلي آينده هم ضعيف عمل كنم و يا بي دليل رد مي شوم؟!
آثار زير سوال بردن باورهاي نامعقول 
آثار شناختي 
رد شدن البته ناخوش آيند است، ولي افتضاح نيست 
من از رد شدن خوشم نمي آيد، ولي تحملش را دارم 
هيچ دليلي وجود ندارد كه بايد در مصاحبه بهتر عمل مي كردم، البته اگر بهتر عمل مي كردم خوب بود
رد شدن بي عرضه بودنم را ثابت نمي كند. شايد نشان بدهد كه ضعف هايي دارم كه بايد رفع شود
پيدا كردن شغل خوب سخت است، ولي محال نيست 
اگر از اشتباهاتم درس بگيرم، هيچ دليلي وجود ندارد كه هميشه ضعيف عمل كنم 
آثار رفتاري 
در مصاحبه هاي شغلي بيشتري شركت مي كنم 
سعي مي كنم بيشتر آموزش ببينم 
ضعف هايم را در مصاحبه پيدا مي كنم و آن ها را رفع مي كنم 
به كمك دوستان و آشنايان و آگهي هاي روزنامه ها و بيشتر و جدي تر به دنبال يك شغل مناسب مي گردم 
آثار هيجاني 
متاسفم، نه افسرده 
نگرانم، نه مضطرب 
خودم را قبول دارم 
احساس ناكامي شايد، اما عصبانيت براي چي؟